I SA/Łd 43/11

Dnia 25 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Joanna Skrzypczak-Zajger po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2011 roku sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Łd 43/11 Uzasadnienie Pismem z dnia [...] r. J. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. We wniosku podał, iż zaległości powstały w trakcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 grudnia 2000 r. do 31 grudnia 2004 r. w ramach tzw. samozatrudnienia, co było warunkiem wykonywania pracy w charakterze nauczyciela–wykładowcy. Wskazał, iż pomimo prowadzenia dodatkowych usług w ramach obsługi turystycznej oraz podejmowanych nieodpłatnie działań promocyjnych na rzecz miasta, nie udało się uzyskiwać wystarczających dochodów na spłatę wszystkich należności z tytułu prowadzonej działalności bez stałego, etatowego zatrudnienia, wykonując jedynie dorywcze prace w ramach zastępstw lub konkretnych zleceń w oparciu o umowę o dzieło. Wnioskodawca podał, iż jest osobą bezrobotną, dla której Powiatowy Urząd Pracy w Ł. nie jest w stanie znaleźć odpowiedniej pracy. Z kolei w oświadczeniu z dnia 20 lipca 2010 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej podał m.in., iż nie pracuje zarobkowo oraz, że nie pobiera emerytury ani renty. Podkreślił, iż wspólnie zamieszkuje (lecz nie gospodaruje) ze swoją matką, której danych nie zna (poza danymi personalnymi). Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W ocenie organu pierwszej instancji brak było podstaw do umorzenia zaległości z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Pismem z dnia [...] r. J. J. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności Decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) i wskazał, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego pozwala uznać, że w jego przypadku zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. Rozporządzenia (tj. gdy na skutek spłaty zaległości dochodzi do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Niemniej jednak mając na uwadze to, że decyzja organu ma charakter uznaniowy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż nie może umorzyć skarżącemu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W opinii bowiem organu zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. Na podkreślenie, w ocenie organu, zasługuje również to, że obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność zarówno w trakcie prowadzenia działalności, jak i po jej zakończeniu. W przeciwnym razie negatywne skutki działalności płatników byłyby przenoszone na innych płatników, którzy terminowo wywiązują się z ustawowego obowiązku opłacania składek. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wniósł J. J.. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową oraz majątkową i podkreślił, że od początku 2005 roku jest zarejestrowany jako bezrobotny, a wyrejestrowuje się jedynie na czas krótkich prac zleconych, wykonywanych na podstawie umowy o dzieło. Prace te jest zmuszony wykonywać sporadycznie i to praktycznie na terenie całego kraju, aby tylko mieć możliwość zdobycia jakichkolwiek środków do życia. W takim stanie rzeczy trudno jest skarżącemu przewidzieć możliwości zdobycia odpowiedniego, stałego zatrudnienia, które pozwoliłoby mu na spłatę zaległych składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, niezależnie od zarzutów przedstawionych w skardze. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek ma, co oczywiste, charakter uznaniowy. Oznacza to między innymi, że zaistnienie przesłanki umorzenia zaległości nie zobowiązuje organu rentowego do uwzględnienia żądania zawartego we wniosku, gdyż musi on wskazać jakie inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu – vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009r., sygn. akt V SA/Wa 1434/09. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja, w istocie nie spełnia tego wymogu. Z jednej strony bowiem organ odwoławczy wywodzi, że ustalona w toku postępowania administracyjnego "aktualna sytuacja finansowa" skarżącego prowadzi do przyjęcia, że zachodzi przesłanka umorzenia zdefiniowana w § 3 ust. 1 punkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zmianami) – (s. 7 uzasadnienia decyzji, k.91 akt administracyjnych). Oznacza to, że organ rentowy stwierdza występowanie u skarżącego sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z drugiej zaś organy obu instancji, aż do zakończenia postępowania administracyjnego nie są w stanie ustalić okoliczności zasadniczej dla zbadania istnienia powyższej przesłanki, a mianowicie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi w tym zwłaszcza z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym nie wynika, jaka jest sytuacja finansowa skarżącego w dacie składania wniosku o umorzenie. Lektura wymienionego dowodu wręcz narzuca dwa, jak się wydaje zasadnicze pytania dotyczące stanu rodzinnego i majątkowego skarżącego. Po pierwsze, co dotyczy stanu finansowego – jakie jest źródło utrzymania skarżącego, skoro pozostaje bez pracy i nie gospodaruje wspólnie z nikim – vide zapis k. 5 oświadczenia, s. 22 akt administracyjnych. Po drugie, co dotyczy stanu rodzinnego – na czym polega wspólne zamieszkiwanie (choć nie gospodarowanie) z matką syna skarżącego, skoro poza jej danymi personalnymi skarżący nie zna żadnych innych danych – vide zapis k. 5 oświadczenia, s. 22 akt administracyjnych. Odpowiedzi na te pytania akta administracyjne przedstawione sądowi nie zawierają. Wyrazić należy, zatem przekonanie, że bez ustalenia aktualnego źródła i wysokości utrzymania skarżącego a także tego, czy korzysta on z pomocy rodziny, a zwłaszcza najbliższej, tej, z którą wspólnie zamieszkuje niepodobieństwem jest stwierdzenie zaistnienia przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek, o której mowa wyżej. Dopiero zatem wówczas, gdy w toku ponowionego postępowania administracyjnego przedstawione wyżej okoliczności zostaną ustalone zaistnieje możliwość stwierdzenia, czy wymieniona przesłanka umorzenia zaległości z tytułu składek została spełniona. Dopóki tak się nie stanie twierdzenie o zaistnieniu cytowanej przesłanki jest przedwczesne. Nie może być bowiem tak, że organy prowadzące postępowanie dowodowe pozostają bierne i przyjmują bez głębszej refleksji i przemyślenia treści podane przez skarżącego, który bynajmniej nie ma obowiązku przedstawiania swej sytuacji w optymistycznym tonie. Wymowy przedstawionych wyżej zapatrywań nie jest w stanie zmienić okoliczność, że w trakcie rozprawy przed sądem administracyjnym skarżący podał wysokość osiąganych przez niego miesięcznie dochodów (k. 32 akt sądowych). Sąd administracyjny nie ustala bowiem faktów i nie może zastąpić organu rentowego w budowaniu stanu faktycznego. W przeciwnym wypadku stałby się swoistą III instancją administracyjną podczas, gdy, zgodnie z art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zmianami) dokonuje jedynie kontroli działalności administracji pod względem zgodności z prawem. Zatem w toku ponowionego postępowania organy rentowe będą zobowiązane do ustalenia powyższych okoliczności. Ocena występowania cytowanej wyżej przesłanki umorzenia musi być odniesiona do poczynionych w powyższym zakresie ustaleń. Z ich braku w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji miało charakter supozycji i przypuszczeń organów rentowych i jako takie wymykało się spod zarysowanej powyżej kontroli sądu administracyjnego. Reasumując podnieść należy, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 77 § 1 kpa i w konsekwencji zastosowania prawa materialnego mimo braku ustalonych faktów istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji. P.Z-C.