I FZ 95/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 lutego 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 2679/10 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 września 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 28 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 2679/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z M. S. (28 lat) oraz z dziećmi: Z. N. (11 lat), A. N. (8 lat) i O. S. (9 lat). Skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni 190 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,7 ha – jest współwłaścicielem domu i nieruchomości rolnej, a jego udział w obu nieruchomościach wynosi ¼. Skarżący posiada samochód osobowy i samochody dostawcze. Na miesięczne obciążenie finansowe wnioskodawcy składa się kwota 5.000 zł, jako stałe obciążenie kredytowe. Natomiast koszty utrzymania własnego i rodziny (w tym alimenty) to również kwota 5.000 zł miesięcznie. Z kolei na zobowiązanie kredytowe z "poprzednio prowadzonej działalności gospodarczej" skarżący przeznacza kwotę 1.300 zł miesięcznie, a poza tym, posiada również kredyt w rachunku bieżącym w kwocie 110.000 zł. Sąd zwrócił uwagę, że pismem z 13 grudnia 2010 r., referendarz sądowy wezwał stronę, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku. Mimo upływu zakreślonego terminu do Sądu nie wpłynęło żadne pismo procesowe strony. Wobec powyższego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący w żaden sposób nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Sądu, do uwzględnienia wniosku nie wystarczą jedynie oświadczenia strony. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być bowiem poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy przez orzeczenie o przyznaniu jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, ewentualnie o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że wadliwe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, jakoby nie spełnił on (skarżący) wymogu warunkującego uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie zobrazował swej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie precyzyjny. Dalej skarżący przytoczył te same dane, które uprzednio zawarł w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i stwierdził, że obiektywna ich ocena powinna prowadzić do konstatacji, iż jego sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny – ponieść ciążącego na nim obowiązku podatkowego i wymaganej opłaty związanej z wniesieniem skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższego wynika zatem, że podstawą przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest zawarte we wniosku oświadczenie o jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W kontekście powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu. Z uzasadnienia tego wynika, że głównym motywem oddalenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy było to, iż skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji, która obrazowałaby jego trudną sytuację majątkową i rodzinną. W tym miejscu przyznać należy, że z akt sprawy rzeczywiście wynika, iż do formularza PPF skarżący nie załączył dokumentów, które potwierdzałyby informacje zawarte w tym formularzu i w ogóle nie odpowiedział na wezwanie Sądu wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. Trzeba też przyznać, że brak takiej dokumentacji oczywiście nie pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ocena ta jest znacznie utrudniona, gdyż sądowi rozpoznającemu wniosek pozostają do dyspozycji jedynie oświadczenia tegoż wnioskodawcy, nie zawsze dokładne i ze sobą spójne. Jednakże brak dokumentów źródłowych sam w sobie nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie prawa pomocy. Zawsze bowiem, rozstrzygając w zakresie prawa pomocy, sąd administracyjny powinien czynić to w oparciu o ustawowe przesłanki z art. 246 P.p.s.a. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji dokonał analizy wniosku skarżącego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W uzasadnieniu tym Sąd nie odniósł się w ogóle do zawartych w formularzu PPF oświadczeń dotyczących kondycji finansowej skarżącego, stwierdzając jedynie, że w żaden sposób nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego uzasadnienia nie można uznać za prawidłowe. Jednocześnie jednak, jak wskazano wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu, gdyż faktycznie wnioskodawca nie wykazał, że z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną wymaga, w zakresie prowadzonego sporu sądowego, wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa. Należy zwrócić uwagę, że z formularza PPF wynika, iż miesięcznie skarżący ponosi koszty kredytu w kwocie 5.000 zł, dodatkowo wskazał na kwotę 1.300 zł jako zobowiązanie kredytowe z uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto miesięczne koszty utrzymania rodziny – wg oświadczenia w formularzu – wynoszą 5.000 zł, w tym alimenty. Łącznie daje to kwotę ponad 10.000 zł, nie licząc kredytu w rachunku bieżącym, przy miesięcznych dochodach skarżącego i M. S. (z którą wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) w łącznej wysokości 8.400 zł brutto. Z formularza wynika zatem, że miesięczne obciążenia finansowe skarżącego znacznie przekraczają jego dochód, co – w ocenie Sądu – budzi poważne wątpliwości, zwłaszcza że skarżący w żaden sposób nie udokumentował, iż faktycznie spłaca raty kredytowe w podanej przez niego wysokości, nie wykazał, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, wobec kogo ten obowiązek został na skarżącego nałożony i w jakiej wysokości, nie udokumentował także wysokości otrzymywanych przez niego i M. S. dochodów. Nie wskazano też na jakiej podstawie i w jaki sposób skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z nieruchomości opisanych w formularzu. Doprecyzowanie tej i innych informacji miało na celu wezwanie wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. Skutkiem zaniechania skarżącego w tym zakresie jest to, że w oparciu o tak niepełne i miejscami sprzeczne ze sobą dane zawarte w formularzu PPF, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji majątkowej i rodzinnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia fakt, że niniejsza sprawa jest jedną z siedmiu zawisłych przed WSA w Gliwicach, w których skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego. Odnośnie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zauważyć należy, że nieprawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych nie skutkuje dla wnioskodawcy obowiązkiem uiszczenia tych kosztów - wezwanie do uiszczenia kosztów sądowych może być bowiem wystosowane do strony skarżącej dopiero w konsekwencji wydania prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. Stąd też nie jest możliwe wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zgodnie z zawartym w zażaleniu wnioskiem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 in fine w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.