I SA/Bk 630/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2009 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...].07.2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że wymienione w pkt 1 decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego A. B. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. nr [...] z [...] lipca 2010 r. w sprawie przyznania Panu A. B. (powoływanemu dalej również jako Skarżący, Wnioskodawca) płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2009. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji wynika, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2009, w którym zadeklarował pakiet P0I - Utrzymanie łąk ekstensywnych, wariant P0lb -półnaturalne łąki dwukośne o powierzchni 4,83 ha, oraz pakiet K0I - Ochrona gleb i wód, wariant K0lb - międzyplon ozimy o powierzchni 1,98 ha oraz wariant K0lc - międzyplon ścierniskowy o powierzchni 2,07 ha. Ponadto wystąpił o podwyższoną płatność z tytułu realizacji pakietów na obszarze Natura 2000. Następnie złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Ł. oświadczenie, w którym poinformował, że łąki położone w obrębie Ł. A. na działkach ewidencyjnych nr [...]/1, [...]/2, [...]/2, [...]/1 oraz w obrębie B. na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] nie zostały skoszone z powodu zalania wodą. W dalszej kolejności Skarżący złożył protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych klęską powodziową, która wystąpiła [...] lipca 2009 r. - sporządzony przez Komisję powołaną Zarządzeniem Wojewody P. nr [...] z [...] maja 2009 r. W dniu [...] listopada 2009 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu w gospodarstwie Wnioskodawcy. W protokole z czynności kontrolnych nr [...] stwierdzono, że działki rolne A, C, D nie zostały skoszone, natomiast działki rolne E, F nie zostały skontrolowane. W związku z powyższym [...] lutego 2010 r. Skarżący złożył oświadczenie, w którym wskazał, że łąki - działki rolne A, C, D nie zostały skoszone w 2009 r., ponieważ były zalane wodą. Z kolei [...] marca 2010 r. przedłożył zaświadczenie wójta gminy R. znak pisma: [...] z [...] marca 2010 r. dotyczące braku możliwości wykoszenia łąk na działkach ewidencyjnych nr [...]/1, [...]/2, [...]/2,[...]/1,[...],[...],[..] ,[...]. Po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. [...] marca 2010 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości. Od powyższej decyzji [...] marca 2010 r. Skarżący złożył odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. Po przeprowadzeniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. [...] kwietnia 2009 r. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W dniu [...] czerwca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wezwał Skarżącego do złożenia wyjaśnień na okoliczność ustalenia stanu faktycznego na działkach rolnych E, F o numerach ewidencyjnych [...]/1, [...]/2, [...]/1, [...]/2 tj. czy były wykonane zadania w ramach pakietu P0l, w wariancie P0l b, w tym koszenie. Jednocześnie poinformowano Wnioskodawcę, o możliwości dostosowania przedmiotowego wniosku do stanu faktycznego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący złożył oświadczenie, w którym wskazał, że na działkach rolnych E, F w 2009 r. nie było wykonane koszenie. Ponadto Wnioskodawca nie wyraził zgody na dostosowanie wniosku do stanu faktycznego. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, [...] lipca 2010 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości, na mocy której do pakietu K01 przyznał płatność rolnośrodowiskową do powierzchni określonej we wniosku, zaś do pakietu P01 odmówił przyznania płatności. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARMiR, w którym podniósł, że łąki znajdujące się na terenach B. Parku Narodowego nie zostały skoszone z powodu siły wyższej, tj. długotrwałych opadów. Opady te spowodowały wylanie rzeki B. i uniemożliwiły dojazd. Decyzją z [...] września 2010 r. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z [...] lipca 2010 r. Po analizie przepisów prawa w zakresie kwalifikowania przypadków siły wyższej (art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z 21 kwietnia 2004 r.) organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniał przypadek siły wyższej, a niewątpliwie stwierdzony został, fakt nie wykonania koszenia łąk w terminie do 31 października na działkach rolnych (A, C, D, E, F) zadeklarowanych w pakiecie P0I, dlatego też płatność rolnośrodowiskowa w 2009 r. do pakietu P0I została zmniejszona o 100 % zgodnie z załącznikiem nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.). Nie zgadzając się z decyzją organu II instancji, Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której podniósł zarzuty przywołane w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że Skarżący otrzymał dofinansowanie w ramach płatności dla gospodarstwa niskotowarowego z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2009 w pomniejszonej wysokości, tj. do pakietu K01 otrzymał płatność rolnośrodowiskową do powierzchni określonej we wniosku, zaś do pakietu P01 organy obu instancji odmówiły przyznania płatności. Poza sporem pozostaje także to, że wszystkie działki rolne Skarżącego zadeklarowane w pakiecie P01b nie zostały skoszone z powodu siły wyższej, tj. długotrwałych opadów. Opady te spowodowały wylanie rzeki B. i uniemożliwiły dojazd. Na dowód tego Skarżący przedstawił zaświadczenie Wójta Gminy R. znak pisma: [...] z [...] marca 2010 r. (k. 41 akt administracyjnych). Zasadniczy spór w sprawie w postępowaniu przed organem I i II instancji sprowadzał się do wykładni pojęcia "klęski żywiołowej", o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 62, poz. 558). Organy obu instancji mając na względzie powołany wyżej przepis oraz art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE)nr 817/2004 z 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), stanęły na stanowisku, że nieskoszenie łąk ze względu na ulewne deszcze nie może być uznane za klęskę żywiołową, zaliczoną do kategorii siły wyższej. Dodatkowo wskazały, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy podmiotem wprowadzającym stan klęski żywiołowej jest Rada Ministrów, która w drodze rozporządzenia, może wprowadzić stan klęski żywiołowej z własnej inicjatywy lub na wniosek wojewody. Sąd nie podziela wykładni pojęcia "klęski żywiołowej" przyjętej przez organy obu instancji, gdyż nie znajduje ona odzwierciedlenia w przepisach prawa. Zdaniem Sądu organy obu instancji zrównały terminy "klęska żywiołowa" i "stan klęski żywiołowej". Zgodnie z przepisami ustawy o stanie klęski żywiołowej, Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, może wprowadzić stan klęski żywiołowej z własnej inicjatywy lub na wniosek właściwego wojewody (art. 5 ust. 1 ustawy o stanie klęski żywiołowej). W rozporządzeniu tym określa się przyczyny, datę wprowadzenia oraz obszar i czas trwania stanu klęski żywiołowej (art. 5 ust. 2 powołanej ustawy). W rozumieniu zaś art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o stanie klęski żywiołowej, klęska żywiołowa to katastrofa naturalna lub awaria techniczna, której skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem. Z kolei zgodnie z punktem 2 art. 3 ww. ustawy przez katastrofę naturalną - rozumie się przez to zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu. Stosownie zaś do art. 4 ww. ustawy stan klęski żywiołowej może być wprowadzony na obszarze, na którym wystąpiła klęska żywiołowa, a także na obszarze, na którym wystąpiły lub mogą wystąpić skutki tej klęski. W ocenie Sądu z przytoczonej powyżej treści przepisu wynika, że pojęcie "stanu klęski żywiołowej" nie jest tożsame z pojęciem "klęski żywiołowej". Stan klęski żywiołowej wprowadza bowiem Rada Ministrów w drodze rozporządzenia z własnej inicjatywy lub na wniosek właściwego wojewody na terenach dotkniętych klęską żywiołową. Innymi słowy, stan klęski żywiołowej jest wprowadzany niejako w następstwie wystąpienia klęski żywiołowej. To zaś oznacza, że w niniejszej sprawie, aby prawidłowo zastosować art. 3 ww. ustawy, organy powinny ustalić, czy na obszarze gospodarstwa Skarżącego wystąpiła klęska żywiołowa w postaci powodzi czy intensywnych opadów atmosferycznych, której skutki zagrażały życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach. Nie można bowiem uznać, ze dowodem na wystąpienie klęski żywiołowej powinno być wprowadzenie przez Radę Ministrów stanu klęski żywiołowej w drodze rozporządzenia. Ponadto mając na względzie art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 należało ustalić, czy powołane przez Skarżącego okoliczności (niekorzystne warunki atmosferyczne, powodzie) stanowią przypadek siły wyższej, podlegający uwzględnieniu "bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności" i czy ewentualnie Skarżący zachował termin do ich notyfikacji właściwemu organowi. W powołanym przepisie zostały szczegółowo określone przypadki siły wyższej, a mianowicie: śmierć rolnika, długoterminową niezdolność rolnika do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania, klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich i choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należących do rolnika zwierząt. Organy stanęły na stanowisku, że ulewne deszcze, które spowodowały wezbranie wody w rzece B. w 2009 r. i zalanie okolicznych łąk nie stanowią przypadku siły wyższej. Zdaniem zaś Sądu ustawodawca kategoryzując w cytowanym przepisie pojęcie siły wyższej nakazuje zaliczyć do niej zdarzenia o dużym stopniu nieprzewidywalności. Chociaż więc stwierdzenie klęski żywiołowej nie wiąże się z potrzebą wprowadzenia przez Radę Ministrów stanu klęski żywiołowej w drodze rozporządzenia, to określające ją zdarzenie musi cechować nagłość i nieprzewidywalność. W tym kontekście można zatem przyjąć, że padające w miesiącach letnich i wczesnojesiennych 2009 r. długotrwałe i ulewne deszcze oraz związane z nimi zalania gruntów zgłoszonych do dopłat miały charakter klęski żywiołowej, zaliczonej do kategorii siły wyższej w rozumieniu art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 (vide: wyrok WSA w Łodzi z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1052/10, opublikowane na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wobec stwierdzonego naruszenia art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o stanie klęski żywiołowej, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni wymienione wyżej uchybienia, zastosuje wykładnię przepisów prawa przedstawioną przez Sąd w tym orzeczeniu oraz wyda rozstrzygnięcia odpowiadające prawu. O niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i § 3 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.