II GZ 379/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2595/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2595/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił E. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Sąd I instancji relacjonując stan sprawy podał, że E. C. wystąpił z wnioskiem – uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 19 grudnia 2010 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i córką, posiada dom o pow. około 200 m², nieruchomość rolną o pow. 2,86 ha oraz 19 ha (łąka). W rubryce 10 wniosku oświadczył, że uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 850 zł, w tym z tytułu renty w wysokości 559 zł oraz z tytułu dopłat dla gospodarstwa rolnego w wysokości 200-300 zł. Wskazał ponadto na pozbawienie gruntów ornych, które przynosiły dochód, natomiast ziemia jaką posiada nie daje dochodów. Wnioskodawca oświadczył, iż ma na utrzymaniu studiującą córkę. Natomiast w ostatnich latach chorował, znaczna część jego majątku spłonęła i popadł w zadłużenie, zaś w toku prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych stracił uprawianą ziemię i budynek mieszkalny. Zarządzeniem z 12 stycznia 2011 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 30 stycznia 2011 r., w którym wskazał, iż jego żona nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiadają żadnych lokat i nie korzystają z pomocy społecznej. Wnioskodawca przedstawił wydatki rodziny związane z utrzymaniem: koszty utrzymania oprócz żywności częściowo wyprodukowanej (warzywa) – około lecz nie mniej niż 500 zł miesięcznie, lekarstwa – 200-300 zł miesięcznie, opał i ogrzewanie w okresie zimowym – 500 zł miesięcznie, energia elektryczna – 130-140 zł miesięcznie, koszty utrzymania studiującej córki – 500-700 zł miesięcznie. Skarżący dodał, iż w związku z trudną sytuacją korzysta z pomocy rodziny. W końcowej części pisma dopisano "Konto PKO BP SA Oddział 1 w C." ze wskazaniem numeru rachunku bankowego i stwierdzeniem "debet". Postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił E. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniósł skarżący. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że jego żona nie otrzymuje odrębnych dochodów. Rachunek bankowy, którego wyciągi przedłożył Sądowi to rachunek bankowy jego i żony. Na ten rachunek wpływa renta skarżącego oraz świadczenia z tytułu dopłat. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada z żoną oszczędności pieniężnych. Ponadto sprostował, że otrzymuje rocznie 10 000 zł tytułem dopłat do łąk oraz 140 zł na utrzymanie zalesienia, co daje w przeliczeniu na miesiąc 973 zł, a nie jak błędnie podał ok. 300 zł. Wyjaśnił, że poprzednio nie podał podatku rolnego, który płaci w kwocie rocznej 1231 zł tj. ok. 100 zł miesięcznie. Wyjaśnił również, że opłaty związane z opałem dotyczą tylko miesięcy grzewczych, prąd opłaca się w cyklach dwumiesięcznych. W ocenie Sądu I instancji, analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Zdaniem WSA nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym informacji wnioskodawcy – zawartej w piśmie z 30 stycznia 2011 r. – o numerze rachunku bankowego. Jak podniósł Sąd, pomijając już okoliczność, że wskazanie banku i numeru rachunku stanowi dopisek na końcu pisma i nie jest podpisane, to wnioskodawca nie złożył oświadczenia o wysokości środków ewentualnie na nim zgromadzonych, jak również nie nadesłał wyciągów z posiadanego rachunku, do czego został wezwany. Wprawdzie skarżący w sprzeciwie wyjaśnił, że na rachunek bankowy wpływa jego renta oraz świadczenia z tytułu dopłat jednak ww. oświadczenie nie jest wystarczające aby w pełni zobrazować stan pieniężnego posiadania skarżącego. Ponadto skarżący na etapie wniesienia sprzeciwu nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nie dołączył żadnych dokumentów (m.in. wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, decyzji o przyznaniu dopłat). W konsekwencji Sąd I instancji uznał oświadczenie skarżącego za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. W uzasadnieniu wskazał, że informacje zawarte w złożonym oświadczeniu są prawdziwe, a odmowa udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, pozbawi skarżącego prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 245 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu, według którego oświadczenie skarżącego należy uznać za nierzetelne i budzące wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczyło do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., skarżący nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów. Nie przedstawił wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego, które obrazowałyby wysokość środków zgromadzonych na tym rachunku oraz obrót tymi środkami. Te dokumenty są o tyle istotne, że według oświadczenia skarżącego zawartego w sprzeciwie od postanowienia referendarza na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego wpływa świadczenie rentowe małżonki skarżącego oraz świadczenia z tytułu dopłat do łąk. Dokumentów tych skarżący nie dołączył również do zażalenia. Jak słusznie podniósł Sąd I instancji nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym informacji wnioskodawcy – zawartej w piśmie z 30 stycznia 2011 r. – o numerze rachunku bankowego. Ponadto skarżący w ww. piśmie oświadczył, że korzysta z pomocy rodziny, nie wskazując przy tym w jakiej formie (pieniężnej, materialnej) jest ta pomoc udzielana – co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ma również istotne znaczenie przy ocenie zdolności finansowych skarżącego. W tej sytuacji, rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.