II GSK 551/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędziowie Anna Robotowska NSA Tadeusz Cysek (spr.) Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 133/11 w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 16 października 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 133/11 oddalił skargę Z. B. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], odmówił Z. B. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie przepisów zawartych w treści ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r., nr 170, poz. 1051 ze zm., dalej: ustawa o płatnościach). Skarżący zaskarżył w dniu [...] listopada 2010 r. decyzję odmawiającej przyznania płatności bezpośrednich i płatności uzupełniających Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazując, iż otrzymał ją w dniu 5 listopada 2010 r. Podniósł, że decyzja jest spóźniona i bezzasadna. Dodatkowo strona zwróciła się o wypłatę zadośćuczynienia w wysokości 60 000 zł za spóźnione wydanie decyzji oraz zapłatę za sporządzenie odwołania według "norm przepisowych". Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] na podstawie art. 134 w związku z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), w związku z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., nr 98, poz. 634, dalej: ustawa o agencji) orzekł o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że decyzja organu I instancji została doręczona stronie w dniu 4 listopada 2010 r. Było to doręczenie zastępcze, do rąk pełnoletniego domownika, który podjął się oddać przesyłkę adresatowi. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż odwołanie skarżący wniósł osobiście w dniu [...] listopada 2010 r. tj. po terminie przewidzianym w art. 129 § 2 k.p.a., zgodnie z którym powinno być wniesione w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji skarżącemu. Wskazano, iż przy obliczaniu czternastodniowego terminu na wniesienie odwołania nie uwzględnia się dnia, w którym doręczono decyzję, zatem ostatnim dniem na złożenie odwołania przez stronę był czwartek tj. 18 listopada 2010 r. Dalej organ wskazał, że w odwołaniu skarżący w żadnej formie nie sformułował prośby o przywrócenie terminu oraz nie uprawdopodobnił w żaden sposób, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Niemożliwe było zatem potraktowanie odwołania strony jako prośby o przywrócenie terminu, w związku z brakiem jakiegokolwiek elementu, o którym mowa w art. 58 k.p.a. tj. elementów niezbędnych do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z dnia 26 października 2011 r. uznał, iż skarga Z. B. nie zasługiwała na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazano, iż kwestią sporną w sprawie była prawidłowość doręczenia skarżącemu decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] listopada 2010 r. Z akt administracyjnych wynikało, iż decyzja została odebrana przez A. O. w dniu [...] listopada 2010 r. Organ uznał, iż przesyłka została skutecznie doręczona w trybie uregulowanym w art. 43 k.p.a. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W sprawie organ odwoławczy uznał, że A. O. był dorosłym domownikiem, w rozumieniu art. 43 k.p.a. a decyzja organu I instancji zostało skarżącemu skutecznie doręczona. Wniesienie odwołania w dniu 19 listopada 2010 r. zostało zatem dokonane z uchybieniem 14 dniowego terminu przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. Organ oparł się w tym zakresie na adnotacjach poczynionych na "Potwierdzeniu odbioru" przedmiotowej przesyłki pocztowej zawierającej decyzję organu I instancji, bowiem na tym dokumencie widniał własnoręczny podpis "A. O.", obok nazwiska "(siostrzeniec)", odcisk datownika "4.11.2010". Skarżący nie kwestionował, że A. O. jest jego pełnoletnim siostrzeńcem, jednakże jego zdaniem, powinien być traktowany, jako sąsiad skoro zamieszkuje w tym samym budynku, lecz w wyodrębnionym i niezależnym od mieszkania skarżącego mieszkaniu. W ocenie Sądu zarzut ten nie był trafny. Skoro siostrzeniec strony, który odebrał przesyłkę, zamieszkuje w nim w tym samym domu, prawidłowo organ uznał skuteczność doręczenia zastępczego tej osobie w dniu 4 listopada 2010 r. Nadto nie zmienia statusu dorosłego domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. okoliczność, że dorosły domownik adresata przesyłki i jego siostrzeniec, zamieszkuje w wyodrębnionym i niezależnym od mieszkania adresata mieszkaniu, skoro zamieszkuje w tym samym domu. Dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zastępcze formy doręczenia pism przewidziane w art. 43 k.p.a. rodzą domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Ciężar obalenia domniemania spoczywa na stronie. Reasumując Sąd I instancji uznał, że A. O. odmówił przyjęcia przedmiotowej przesyłki, co wskazuje, że doręczenie zastępcze miało miejsce w dniu 4 listopada 2010 r. i z tym dniem wywołało skutek dla skarżącego, jako strony postępowania administracyjnego w zakresie biegu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący wystąpił ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 roku oraz przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu świadczenia z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości określonej w oparciu o § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) i § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, względnie wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku, oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu świadczenia z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości określonej w oparciu o § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) i § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 43 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, a to pomimo iż skarżący w sposób jednoznaczny wykazał, że decyzja organu I instancji nie została mu skutecznie doręczona, w tym brak było podstaw do zastosowania formy doręczenia zastępczego; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie i oddalenie skargi poprzedzone uznaniem, że organ II instancji słusznie przyjął, iż wystąpiły przesłanki zezwalające na wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do złożenia odwołania. Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym kasator podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie oraz nakazanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez skarżony organ, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. Przystąpienie do merytorycznego rozpoznania przedmiotowego środka odwoławczego było możliwe z uwagi na to, iż spełniał on wymagania formalne określone w art. 175 § 1 pkt 1 lit a, art. 176 i art. 177 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art.183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż nie jest możliwe korygowanie z urzędu treści tego środka odwoławczego w tym w szczególności co do objętego zarzutem przepisu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania sformułowanego, w pkt a) skargi kasacyjnej dotyczącego obrazy art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 43 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, a to pomimo iż skarżący w sposób jednoznaczny wykazał, że decyzja organu I instancji nie została mu skutecznie doręczona, w tym brak było podstaw do zastosowania formy doręczenia zastępczego należy stwierdzić, iż jest on niezasadny. Na wstępie wypada zauważyć, że sam art. 151 p.p.s.a. wyraża jedynie zasadę, iż w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala. Przepis ten nie mógł być zatem naruszony skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę w sytuacji jej nie uwzględnienia. Nie jest też zasadny, mający kluczowe znaczenie w sprawie zarzut naruszenia art. 43 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem "W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania". Sąd I instancji powołując się szeroko na utrwalone już orzecznictwo, które Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, zasadnie przyjął zaistnienie doręczenia zastępczego przewidzianego w cytowanym przepisie. Na akceptację zasługuje pogląd, że pokwitowanie przesyłki odbioru pisma przez dorosłego domownika jest następstwem aktu woli i stanowi uzewnętrznienie podjęcia woli oddania pisma adresatowi. Naczelny Sąd Administracyjnych w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę akceptuje też, iż status domowników adresata pisma w rozumieniu art. 43 k.p.a. mają zamieszkujący w nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólnie gospodarstwo domowe. Bez znaczenia zatem dla wyniku sprawy pozostać musiała kwestia prowadzenia przez siostrzeńca skarżącego wspólnego ze skarżącym gospodarstwa domowego i zamieszkiwania w innym mieszkaniu ale w tym samym domu. Na marginesie wypada zauważyć, iż skarga kasacyjna nie polemizuje z uwagą organu zawartą w odpowiedzi na skargę, iż to właśnie A. O. od wielu lat odbierał przesyłki kierowane do skarżącego. Sąd I instancji słusznie też przyjął, że doręczenie zastępcze w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu 4 listopada 2010 r. podając, iż znajduje to potwierdzenie w treści wskazanego pisma Dyrektora Oddziału Regionalnego Poczty Polskiej, do którego dołączono kartę doręczeń. Doręczenie zastępcze przewidziane w art. 43 k.p.a. stwarza domniemanie prawne doręczenia przesyłki, które może być wprawdzie obalone ale ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na skarżącym a tym zakresie skarżący nie przedstawił w istocie żadnych dowodów. Uwzględniając dotychczasowe wywody i fakt złożenia odwołania w dniu 19 listopada 2010 r. (tj. dzień po upływie obowiązującego terminu) przyjąć trzeba niezasadność także i drugiego z zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej tj. co "do obrazy art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 134 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie i oddalenie skargi poprzedzone uznaniem, że organ II instancji słusznie przyjął, iż wystąpiły przesłanki zezwalające na wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do złożenia odwołania". Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 184 p.p.s.a.