II GSK 1840/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Jan Bała (spr.) Janusz Zajda Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 2651/10 w sprawie ze skargi T. A. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. A. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 2651/10, oddalił skargę T. A. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z [...] października 2010 r., nr [...], w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego. Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Komisja Egzaminacyjna (dalej: organ I instancji) do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w B. uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że T. A. (dalej: zdający) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą, z czwartej części egzaminu ocenę niedostateczną, zaś z piątej części egzaminu ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, iż kandydat uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (organ odwoławczy, organ II stopnia), po rozpoznaniu odwołania zdającego, oceniła, iż nie zasługuje ono na uwzględnienie. Skarżący kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa karnego i prawa gospodarczego. Otóż do elementarnej wiedzy z zakresu postępowania karnego należy rozróżnianie i właściwe określenie zarzutu (ów) środka odwoławczego. Takiej wiedzy nie wykazał egzaminowany, skoro w sytuacji uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu opisanego w pkt 1 przedstawił niedopuszczalny zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, możliwy do postawienia tylko wówczas, kiedy ustalenia faktyczne są prawidłowe, niekwestionowane. Nie można mówić o obrazie prawa materialnego, w sytuacji gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego postawę. Istotnie jako drugi postawił zdający zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wykazując przy tym niezrozumienie istoty czynu zarzuconego oskarżonemu, skoro uznał, iż należało zastosować konstrukcję z art. 18 § 3 k.k., a nie z art. 18 § 1 k.k. Reasumując, Komisja stwierdziła, iż oczywiście błędne było postawienie zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego, gdyż w ogóle taki zarzut nie powinien być przedstawiony, natomiast przedstawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych i takie jego sformułowanie przez zdającego (podaje, iż zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych, przez przyjęcie, że "oskarżony nie brał współudziału w popełnionym przestępstwie, a tym samym z prawidłowego ustalonego stanu faktycznego wysnuł wnioski niezgodne z prawidłami logicznego rozumowania nie stosując w przedmiotowej sprawie art. 18 § 3 k.k.") dowodzi niezrozumienia istoty zarzutów jakie należy zgłaszać w środku odwoławczym. Zdaniem Komisji II stopnia powyższe dowodzi, iż rzeczywiście zdający nie wykazał znajomości fundamentalnych zasad obowiązujących w postępowaniu karnym, a także w zakresie prawa karnego materialnego. Z przedstawionych względów niedostateczna ocena pracy sporządzonej przez zdającego w ramach drugiej części egzaminu jest merytorycznie uzasadniona. Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa gospodarczego, Komisja stwierdziła, iż egzaminatorzy wystawili oceny dostateczną i niedostateczną za sporządzony projekt umowy, a następnie, po przedstawieniu uchybień zdającego oraz ocenie zarzutów egzaminatorów stwierdziła, że praca zdającego z zakresu prawa gospodarczego spełnia minimalne wymagania, jakich można oczekiwać od przyszłego radcy prawnego. W związku z tym Komisja podzieliła stanowisko drugiego egzaminatora, który stwierdził, że "rozwiązania szczegółowe są zgodne z przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi umowy agencyjnej" i stwierdziła, iż praca nie jest dotknięta takimi uchybieniami, które miałyby dyskwalifikujący charakter. W konsekwencji Komisja - biorąc pod uwagę powyższe kryteria określone w art. 364 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz treść umowy sporządzonej przez zdającego – uznała, że realizacja zadania z części czwartej egzaminu radcowskiego zasługuje na ocenę dostateczną. Mając jednak na uwadze, że niezasadne okazało się odwołanie od jednej z części egzaminu, to stosownie do treści art. 36 ust. 1 ustawy oznacza to, iż zdający uzyskał również negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę T. A. podał, iż zdający zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 364 ust. 5 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 7 Konstytucji RP, a także art. 2 i 45 Konstytucji, utożsamianych przez skarżącego z szeroko rozumianymi zasadami równości obywateli wobec prawa oraz sprawiedliwości społecznej, jak również art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. W następnej kolejności skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały – w ocenie skarżącego - istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 i 136 k.p.a., art. 8 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 10 § 1 k.p.a. Oceniając przedstawione zarzuty i związane z nimi wnioski dowodowe, Sąd przede wszystkim podzielił twierdzenie pełnomocnika Komisji, że przedmiotem kontrolowanego postępowania była indywidualna sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego konkretnego zdającego, rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych mającymi charakter decyzji administracyjnych. Jest to sprawa indywidualna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., zakończona uchwałą Komisji odwoławczej, podlegającej kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontrolowanego postępowania nie był system oceniania prac z zakresu prawa karnego osób, które uzyskały wynik dostateczny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...] czerwca – [...] lipca 2010 r. w celu ustalenia zasad i kryteriów wystawienia oceny dostatecznej, zwłaszcza z punktu widzenia stopnia jednolitości tego systemu, ale ocena pracy indywidualnie oznaczonego zdającego z tego zakresu. Ani z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), ani z reguł zbierania i oceny dowodów (art. 77 k.p.a.), ani też z możliwości uzupełnienia dowodów (art. 136 k.p.a.) nie wynika – i nie może z założenia wynikać – obowiązek rozpatrzenia sprawy porównawczo, na tle innych spraw tego rodzaju, gdyż zwłaszcza w przypadku ustalenia wyników egzaminów na podstawie materiałów z internetu trudno ustalić ich jednorodzajowość, a ponadto powołane przepisy z założenia odnoszą się do sprawy administracyjnej, a więc oceny konkretnej pracy indywidualnie oznaczonego zdającego. Ma zatem rację pełnomocnik Komisji stwierdzając, że organy administracyjne, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, są związane granicami tej sprawy i nie wykraczają poza jej granice. Wątpliwości Sądu I instancji wzbudziło stwierdzenie pełnomocnika Komisji, iż "Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie." Kategoryczność tego twierdzenia w zasadzie wyłącza możliwość zgłoszenia zarzutu – zgłoszonego również przez skarżącego w rozpatrywanej sprawie w związku z zarzutami procesowymi – naruszenia konstytucyjnej zasady równości, którą Sąd wiąże, inaczej niż skarżący, przede wszystkim z naruszeniem art. 32 Konstytucji RP. W ocenie Sądu, również w sprawach ustalenia wyników egzaminów radcowskich nie można a priori wykluczyć możliwości zarzucenia przez skarżącego komisjom egzaminacyjnym naruszenia tej zasady. Zarzut ten, zwykle przecież obwarowany szeregiem zastrzeżeń, wymaga zwłaszcza w sprawach ustalenia wyników egzaminu precyzyjnego udokumentowania – tak co do podobieństwa pracy (w zakresie stanu faktycznego i prawnego), jej oceny oraz wskazania różnicy ocen w odniesieniu do konkretnych, imiennie oznaczonych zdających. Tutaj z całą pewnością nie wystarczy odwołanie się do głosów podniesionych na odpowiednim forum internetowym, nawet w odniesieniu do konkretnych Komisji Egzaminacyjnych I stopnia (w L. i O.) i traktowanie tegoż jako zgłoszenia wniosku dowodowego. Nie wystarczy też ogólnikowy zarzut większej lub mniejszej liberalności ocen konkretnych komisji, zawsze przecież obarczony subiektywizmem. W ocenie Sądu, ciężar dowodu przy zarzucie naruszenia konstytucyjnej zasady równości przy ustalaniu wyników egzaminu radcowskiego obciąża – we wskazanym wyżej zakresie – zdającego. Natomiast Sąd przychylił się do zgłoszonego na rozprawie wniosku pełnomocnika Komisji o oddalenie wniosków dowodowych skarżącego, podzielając w tym zakresie ocenę organu i uznając, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., że stan faktyczny sprawy został wystarczająco wyjaśniony i nie wymaga przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów. Sąd nie podzielił zarzutu dotyczącego naruszenia art. 8 oraz art. 107 § 3 k.p.a., gdyż stan faktyczny i prawny sprawy został wyjaśniony należycie, bez potrzeby sięgania do danych porównawczych zamieszczonych na stronie internetowej, a organ orzekający w sprawie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego i wyraźnie określił przyczyny, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności. Zgodnie z przedstawionymi zasadami funkcjonowania Komisji, opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu zdającego jest sporządzana przez wyznaczonych członków Komisji, ale jej przyjęcie – połączone wszak z oceną tych opinii – dokonuje się w dwukrotnym głosowaniu, poprzedzonym dyskusją, Komisji w pełnym składzie. Potwierdza to m.in. protokół z posiedzenia Komisji odwoławczej z dnia [...] października 2010 r., na którym Komisja, w oparciu o opinie wyznaczonych referentów, jednogłośnie opowiedziała się za podwyższeniem oceny uzyskanej przez zdającego z pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego na ocenę dostateczną i tak samo jednogłośnie opowiedziała się za niepodwyższaniem oceny uzyskanej przez zdającego z pracy pisemnej z zakresu prawa karnego. Przy takim trybie procedowania Komisji pominięcie jakichkolwiek zarzutów zdającego jest mało prawdopodobne. Sąd nie podzielił również oceny skarżącego dotyczącej wprowadzenia do egzaminu radcowskiego pracy z zakresu prawa karnego, gdyż: 1) możliwość ta była powszechnie dyskutowana już wcześniej w środowisku, 2) poszerza ona możliwości zawodowe radców prawnych oraz 3) jak przyznaje sam skarżący – została wprowadzona we właściwym trybie, przez odpowiedni przepis prawny. W tej sytuacji zarzut zbyt późnego wprowadzenia tej zmiany nie ma znaczenia prawnego. Ostatni zarzut procesowy skarżącego, dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. sprowadza się w istocie do stwierdzenia, iż w aktach sprawy brak końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie. Z całego postępowania, odwołania i skargi wynika jednak, że skarżący dogłębnie zapoznał się ze wszystkimi aktami sprawy. W tym stanie rzeczy trudno uznać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podzielił pogląd pełnomocnika Komisji odwoławczej, iż uchwały komisji (obu stopni) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego mają charakter decyzji administracyjnych wydanych w warunkach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, komisje obu instancji nie przekroczyły przy wydawaniu tych decyzji granic uznania administracyjnego i kryteriów tego uznania, określonych m.in. w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Uchwałom nie można zarzucić, jak to czyni skarżący, dowolnego charakteru, a już na pewno rażącego wyjścia poza granice uznania administracyjnego, poprzez pominięcie przy ich podejmowaniu kryteriów ustawowych. Zakres i cel egzaminu został bowiem ustalony zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych (art. 364 ust. 1), a przy ocenie prac wyraźnie zastosowano kryteria ustawowe (art. 365 ust. 2). Natomiast podnoszone przez skarżącego kryterium porównywalności prac nie ma ewidentnie charakteru ustawowego. T. A. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skargą kasacyjną kasator zarzucił: I. Naruszenie przepisów postępowania: a) art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 229 k.p.c., art. 230 k.p.c. oraz art. 231 k.p.c. przez nieuwzględnienie twierdzeń strony przeciwnej, iż stosowanie niejednolitych kryteriów oceniania prac w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie w związku z posiadanym luzem decyzyjnym, któremu nie zaprzeczyła strona przeciwna; b) art. 106 § 3 w zw. z art. 134 § 1 oraz art. 113 § 1 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie wnikliwego postępowania wyjaśniającego i niezabranie materiału dowodowego w postaci dowodów uzupełniających z dokumentów, niezbędnych do rzetelnego i obiektywnego rozstrzygnięcia stanu przedmiotowej sprawy, umożliwiającego wyjaśnienie istotnych wątpliwości zaistniałych w sprawie mimo uznania de facto przez Sąd, iż sprawa nie jest dostatecznie wyjaśniona, a strona skarżąca nie miała możliwości zapoznania się z innymi pracami zdających z uwagi na obowiązujące regulacje prawne, w tym ustawę o dostępie do informacji publicznej. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 364 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) poprzez dokonanie wadliwej interpretacji powołanego przepisu i przyjęcie, iż rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu prawidłowej – skutecznej apelacji, nie jest wystarczające do uzyskania oceny dostatecznej; b) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanego przepisu i przyjęcie przez Sąd, iż komisje obu instancji nie przekroczyły przy wydaniu tych decyzji granic uznania administracyjnego i kryteriów tego uznania; c) art. 32 oraz 7 w zw. z art. 2 i art. 45 Konstytucji, to jest szeroko rozumianej zasady sprawiedliwości oraz równości wobec prawa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i przyjęcie, iż z uwagi na ciężar dowodu przy zarzucie naruszenia konstytucyjnych zasad, to na skarżącym ciążył obowiązek dowodowy, który do potwierdzenia swoich zarzutów winien był przedstawić konkretnie, imiennie oznaczone prace, innych zdających. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację na poparcie powyższych zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W tej sytuacji rozważenie zasadności podstaw kasacyjnych należy rozpocząć od zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem ocena prawidłowości zastosowania prawa materialnego możliwa jest wówczas, gdy niewadliwie ustalony został stan faktyczny i niewadliwe było postępowanie administracyjne. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie naruszył i nie mógł naruszyć art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 229 k.p.c., art. 230 k.p.c. oraz art. 231 k.p.c., skoro te przepisy dotyczą przeprowadzenia postępowania dowodowego o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., a Sąd takiego postępowania dowodowego nie prowadził. Sąd I instancji nie naruszył też art. 106 § 3 w związku z art. 134 § 1 i art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego z dokumentów w postaci ocen innych Komisji Egzaminacyjnych (w Lublinie i Olsztynie) na okoliczność, iż "(...) nawet mimo sporządzenia opinii prawnej o braku zasadności apelacji osoby egzaminowane uzyskiwały ocenę pozytywną (...)", gdyż przeprowadzenie tych dowodów nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości o jakich mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Dla sprawy decydujące znaczenie miała prawidłowość oceny pracy skarżącego z części drugiej egzaminu radcowskiego, polegającej na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego. Dla oceny tej pracy istotne znaczenia mają kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, a mianowicie zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak z powyższego wynika poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia jest tylko jednym z kryteriów oceny zadania przez Komisję Egzaminacyjną, nie jest to przy tym kryterium jedyne ani też decydujące o pozytywnej ocenie danego zadania. Stad też nawet gdyby się okazało, iż inne Komisje Egzaminacyjne tylko na podstawie tego ostatniego kryterium wystawiały pozytywną ocenę zdającym i tak ta okoliczność nie miałaby wpływu na ocenę zadania opracowanego przez skarżącego. Nie można przy tym mówić o naruszeniu zasady równości wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości (art. 32 oraz art. 7 w związku z art. 2 i 45 Konstytucji P), gdyż ewentualne niezgodne z prawem działanie jednej Komisji Egzaminacyjnej nie uprawnia do takiego samego działania Komisji Egzaminacyjnej oceniającej zadania opracowane przez skarżącego. Poza tym o naruszeniu zasady równości wobec prawa (art. 2 Konstytucji RP) można byłoby mówić tylko wówczas, gdyby w takim samym stanie faktycznym zostały wydane różne uchwały tej samej Komisji Egzaminacyjnej. W przypadku zadań opracowywanych przez kandydatów na radców prawnych co do zasady nie jest to jednak możliwe, gdyż każdy z kandydatów rozwiązuje indywidualnie przydzielone mu zadanie. Jeżeli zaś te opracowania były jednakowe (identyczne), to świadczyłoby to o braku samodzielności w rozwiązaniu zadania przez któregoś z kandydatów, a w takim przypadku takie opracowanie zadania podlegałoby dyskwalifikacji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, to stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie naruszył art. 364 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych "poprzez dokonanie wadliwej interpretacji powołanego przepisu i przyjęcie, iż rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu prawidłowej – skutecznej apelacji, nie jest wystarczające do uzyskania oceny dostatecznej". Zgodnie z tym przepisem druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji albo w przypadku, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż jest on adresowany do zdającego egzamin, który ma podjąć jedną z decyzji wymienionych w tym przepisie, lecz z przepisu tego nie wynika, aby samo podjęcie prawidłowej decyzji było wystarczające do uzyskania oceny dostatecznej. W przepisie tym nie ma zresztą mowy o sposobie dokonywania oceny zadania. Z kolei jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, to – jak już była o tym mowa na wstępie niniejszych rozważań – poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu jest tylko jednym z kryteriów oceny zadania i nie jest to kryterium jedyne ani wystarczające do pozytywnej oceny zadania. Trudno w tej sytuacji mówić o tym, aby Sąd I instancji miał podstawy do przyjęcia, iż Komisje obu instancji przekroczyły granice uznania administracyjnego. W końcu nie można pomijać, iż w myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, przy czym radca prawny wykonuje swój zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma przy tym wątpliwości, iż od kandydata do zawodu radcy prawnego należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków. Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu radcy prawnego podlegają sprawdzeniu w trakcie egzaminu radcowskiego, a zatem w czasie takiego sprawdzianu trudno się ograniczyć tylko do tego – jak twierdzi skarżący – iż zdający dokonał trafnego wyboru środka zaskarżenia. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ostatniej ustawy.