I SA/Wa 1695/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant referent stażysta Dorota Gaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2011 r. sprawy ze skargi I. S. i J. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących I. S. i J. W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [..] listopada 2009 r. Nr [...] odmawiającą J. W. i I. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: W dniu 4 czerwca 2008 r. J. W. i I. S. złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione przez ich rodziców J. i M. małż. [..] na byłym terytorium państwa polskiego, tj. w miejscowości D., gmina K., województwo [...]. Do wniosku skarżący dołączyli m.in. poświadczenie zameldowania wydane przez Urząd Miejski w S. z dnia [...] września 2007 r., z którego wynika, iż J. i M. W. zamieszkiwali w B. odpowiednio od dnia [..] lutego 1935 r. do dnia [...] lipca 1967 r. i od dnia [..] lutego 1935 r. do dnia [..] lipca 1984 r.; postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] lutego 1990 r., (sygn. akt [...]) na podstawie którego spadek po J. W. zmarłym w dniu [..] lipca 1967 r. w S. ostatnio stale zamieszkałym w B. gmina S., na podstawie ustawy nabyli żona M. W. oraz dzieci: J. W. i I. S. po 1/3 części każde z nich, a spadek po M. W. zmarłej dnia [...] lipca 1984 r. w S. ostatnio stale zamieszkałej w B. gmina S. na podstawie ustawy nabyli syn J. W. i córka I. S. po ½ części każde z nich; oraz dokumenty potwierdzające prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości D. przysługującej M. i J. W. W dniu [...] listopada 2009 r. Wojewoda [..] decyzją, sprostowaną postanowieniem z dnia [..] grudnia 2009 r. Nr [...], odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedników prawnych nieruchomości w miejscowości [..], znajdującej się poza obecnym terytorium państwa polskiego. W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący nie spełniają przesłanek zawartych w art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), ponieważ ich poprzednicy prawni nie spełniali wymogów zawartych w art. 2 pkt 1 oraz art. 1 ust. 2 w/w. ustawy, gdyż osoby te nie zamieszkiwały terenów objętych umową z dnia 15 lutego 1951 r. pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych (Dz. U. z 1952 r. Nr 11, poz. 63), a w związku z tym nie mogą być uznani za repatriantów. Od powyższej decyzji skarżący złożyli do Ministra Skarbu Państwa odwołanie wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając jej naruszenie art. 7, 8, 10, 77 i 80 kpa oraz art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a także ze względu na błędy merytoryczne w w/w. decyzji, polegające na wpisaniu osób o nazwisku S. J. i M., podczas gdy rodzice stron to M. i J. W. Ponadto podkreślili, że ojciec z matką nie przenieśli się "dobrowolnie" w 1939 r. do B. lecz wynikało to z sytuacji w jakiej się znaleźli. Posiadali bowiem własny dom, budynki gospodarcze i nieruchomości gruntowe w miejscowości D. gm. K. co zostało potwierdzone dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy (dokupowali nawet grunty jeszcze w 1938 r. na tamtym terenie). Ojciec pracował w Fabryce [...] A. W. w K. i gdy właściciel rozpoczął budowę takiej samej fabryki w B. zabrał ze sobą część załogi na czas budowy fabryki [...] do B. Ojciec był więc zmuszony przybyć na terytorium obecnej Polski, niejako "przymuszony" nakazem właściciela i strachem przed utratą pracy. Na utrzymaniu ojca była cała rodzina, więc musiał opuścić miejsce stałego pobytu i budować fabrykę w B. I tu też przebywał czasowo z matką skarżącego, gdy natomiast cały majątek nieruchomy (dom, grunty) posiadali w miejscowości D. ([...]). W wyniku wybuchu wojny w 1939 r. rodzice nie zdążyli wrócić do swojego majątku w D., gdyż [...] zajęli B., natomiast ziemie i budynki w D. przejęli [..]. W B. rodzice skarżących mieszkali w mieszkaniu służbowym nie mając w tym miejscu żadnego majątku. Po zakończeniu wojny rodzice mogli wrócić do nieruchomości w D. (która w tym czasie do 1951 r. była położona na terenie [..]) lecz w tym czasie [..] uciekali z tych terenów w obawie przed rzeziami [..] i bandami UPA grasującymi na tym terenie. W normalnej sytuacji gdyby nie wybuchła wojna na pewno wróciliby do swojego majątku po ukończeniu budowy fabryki w B. Jako podstawę prawną decyzji z dnia [..] czerwca 2010 r. wydanej po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa wskazał m.in. art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Nawiązując do powyższego przepisu organ odwoławczy podkreślił, iż jednym z warunków koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest zamieszkiwanie przez właścicieli mienia [...] w dniu wybuchu drugiej wojny światowej na byłym terytorium RP, przez co należy rozumieć [...], tj. obszary włączone po zakończeniu wojny w skład ZSRR. Minister Skarbu Państwa podzielił opinię organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie została spełniona. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy podkreślił, iż pobyt stały polega na faktycznym przebywaniu i zamieszkiwaniu w danej miejscowości. Zamieszkiwanie połączone jest zwykle z określonym tytułem prawnym do lokalu i posiadaniem w nim przedmiotów niezbędnych do materialnej egzystencji. Składnikiem pobytu stałego jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej). Pobyt stały w danym lokalu stanowi z kolei fakt zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania oraz wolą koncentracji spraw życiowych jednostki w tej miejscowości. Minister Skarbu Państwa uznał, że miejscem zamieszkiwania poprzedników prawnych skarżących w dniu 1 września 1939 r. była miejscowość B., znajdująca się zarówno przed wojną jak i obecnie w granicach państwa polskiego. W opinii organu fakt ten znajduje potwierdzenie w dokumencie urzędowym tj. piśmie Urzędu Miejskiego w S. z dnia [..] września 2007 r. oraz w odwołaniu wniesionym przez skarżących od decyzji Wojewody [...]. Jak zaznaczył Minister z dowodów zebranych w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że J. i M. W. mieszkali w B. od [...] lutego 1935 r. W miejscowości tej J. W. wykonywał przez szereg lat pracę zawodową, tam też urodziły się ich dzieci – J. W. i I. S. – strony niniejszego postępowania. Ponadto organ wskazał, iż wyżej wskazani właściciele mienia [..] zmarli w B. : w dniu [..] lipca 1967 r. J. W., w dniu [..] lipca 1984 r. M. W. W skardze na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa J. W. i I. S. wnieśli o uchylenie jej jak i decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7 ,8 ,77 i 80 kpa oraz art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu zaznaczyli, iż organ dokonał błędnego ustalenia dotyczącego miejsca zamieszkiwania ojca skarżących J. W. Podkreślili oni, że J. W. przebywał w B. jedynie czasowo w związku z wykonywaną pracą. Jego stałym miejscem zamieszkiwania w chwili wybuchu wojny była miejscowość D. Skarżący wskazali, iż ich ojciec w ramach zatrudnienia w Fabryce [...] Pana W. został przeniesiony służbowo do pracy w B. w 1935 r. w trakcie budowy tej fabryki i pracował tam do czasu wybuchu II Wojny Światowej. W miejscowości tej nie posiadał żadnego majątku. Podkreślili ponadto, iż J. W. mieszkał w pomieszczeniu zakładowym, także po wojnie, nie mogąc powrócić do D., gdyż bandy UPA spaliły całe gospodarstwo. Ojciec skarżącego nie posiadał żadnego tytułu prawnego do lokalu w B. Tylko ze względu na ograniczoną możliwość wyjazdów do D. ściągnął żonę do B., co zdaniem skarżących nie oznaczało stałego związania się z tą miejscowością. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność złożonej skargi. Należy wyraźnie zaakcentować, że problematyka tzw. mienia zabużańskiego doczekała się bardzo bogatego orzecznictwa, które pod rządami poprzednich ustaw, regulujących przedmiotową materię, odgrywało bardzo poważną rolę poprzez interpretowanie wówczas obowiązujących przepisów prawa w sposób: szeroki, korzystny dla obywateli i zgodny ze społecznym odczuciem sprawiedliwości. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie nie sposób interpretować aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w oderwaniu od wcześniejszej, utrwalonej linii orzeczniczej. Dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma interpretacja przepisu art. 1 ust. 1a powyższej ustawy stwierdzających, że prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową zawartą pomiędzy Rzeczypospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., oraz przepisu art. 2 tej ustawy stwierdzającego, że prawo powyższe przysługuje właścicielowi pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiadał obywatelstwo polskie. Art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP stanowi samodzielną przesłankę do przyznania rekompensaty. Warunkiem sine qva non jest pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z umową zawartą pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. oraz spełnienie łącznie warunków objętych przepisem art. 2 tej ustawy tj. bycie obywatelem polskim w dniu 1 września 1939 r., zamieszkiwanie w tym dniu na byłym terytorium RP oraz opuszczenie go z przyczyn określonych w art. 1 ustawy, oraz posiadanie obywatelstwa polskiego. Ponieważ powyższa ustawa nie definiuje pojęcia "zamieszkiwania", to zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Z art. 25 kodeksu cywilnego wynika, że miejscem zamieszkiwania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, Sąd nie podzielił stanowiska organów obu instancji, że poprzednicy prawni skarżących (ich rodzice) nie zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z obszernego materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wynika bowiem niezbicie, że stałym miejscem zamieszkania J. i M. małżonków W. była miejscowość D. położona w gminie K. w województwie [...]. W tej miejscowości posiadali dom, gospodarstwo rolne i z tym miejscem związali całą swoją przyszłość, dokupując ziemię jeszcze tuż przed wybuchem wojny. Natomiast ich pobyt w miejscowości B. w gminie S. związany był wyłącznie z pracą J. W. przy budowie fabryki [...] dokąd został przeniesiony przez właściciela fabryki, w której pracował uprzednio w okolicach D. Ponieważ była to praca na kilka lat razem z nim zamieszkała żona a później dzieci. Rodzina zajmowała służbowy lokal, do którego w tym czasie nie posiadała żadnego tytułu prawnego. Tylko szczególna sytuacja – wybuch wojny i zajęcie D. przez [...] uniemożliwiły im fizyczny powrót do tej miejscowości. Bezpośrednio po wojnie sporna nieruchomość pozostała w granicach Rzeczypospolitej Polskiej jednak w tym czasie nie nadawała się do zamieszkania rodziny z dziećmi, ponieważ całe gospodarstwo zostało doszczętnie spalone przez grasujące na tym terenie oddziały UPA. Ostatecznie majątek rodziców skarżących znalazł się na terenie Ukrainy na podstawie wspomnianej wyżej umowy zawartej pomiędzy ZSRR a RP w 1951 r. Sąd nie podzielił także poglądu organów, że poprzednicy prawni skarżących nie spełnili przesłanki wynikającej z art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ponieważ w 1951 r. nie zamieszkiwali w D. tylko w miejscowości B. Otóż powyższy przepis nie zawiera przesłanki dotyczącej obowiązku zamieszkiwania w 1951 r. na terenie nieruchomości, która w wyniku zamiany odcinków terytoriów państwowych znalazła się ostatecznie na terytorium Ukrainy, stwierdza jedynie, że osobom, które "pozostawiły nieruchomości" poza obecnymi granicami RP z powodów określonych w tym przepisie przysługuje prawo do rekompensaty, dlatego też zdaniem Sądu nie musieli być oni w dniu podpisania umowy z 1951 r. mieszkańcami terenów podlegających wymianie lecz wystarczyło, że byli jej właścicielami. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że rodzice skarżących byli właścicielami hipotecznymi utraconej w wyniku umowy z 1951 r. nieruchomości. Materiał dowodowy potwierdza również posiadanie przez nich w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego. Wobec powyższych ustaleń Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że organ nie rozpatrzył dokładnie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ust. 1a i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Natomiast organ drugiej instancji poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej także naruszył obowiązujące przepisy prawa. Dlatego też Sąd uznał, że obie wydane w tej sprawie decyzje naruszyły art. 7, 77 i art. 80 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organy powinny uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko Sądu oraz ustalić ponownie w oparciu o zebrany materiał dowodowy czy utrata własności nieruchomości przez poprzedników prawnych skarżących nastąpiła w okolicznościach, które objęte są dyspozycją obowiązujących przepisów prawa dotyczących prawa do rekompensaty. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.