II OZ 814/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 35/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 35/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2010 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd powołał się na przepis art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. oraz art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i wskazał, że ze złożonych przez Stowarzyszenie oświadczeń wynika, iż jego majątek powstaje wyłącznie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Jednakże powyższe nie jest wystarczające do przerzucenia całości kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa. Zdaniem Sądu przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie prowadziłoby do finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych, co stanowiłoby zaprzeczenie zasady prowadzenia przez organizację działalności w oparciu o własne środki finansowe. Natomiast odmiennie, w ocenie Sądu, należałoby oceniać sytuację, w której Stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskiwania środków, z których cele te będą realizowane, z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków. Zdaniem Sądu okoliczności tych skarżące Stowarzyszenie nie wykazało. Nadto Sąd I instancji podkreślił, że w okresie od 20 stycznia do 27 kwietnia 2011 r. Stowarzyszenie posiadało na rachunku kwotę 545 zł, która to kwota przewyższała koszty sądowe w niniejszej sprawie, zaś w złożonym sprzeciwie podkreśliło, że z oszczędności może co najwyżej uiścić wpis. Zatem, skoro Stowarzyszenie posiadało kwotę niezbędną do uiszczenia wpisu, to Sąd odmówił prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się zaś do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu Sąd powołał się na przepis art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. i podniósł, że Stowarzyszenie spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, albowiem nie ma ustanowionego pełnomocnika w niniejszym postępowaniu, a nadto posiada środki jedynie na uiszczenie wpisu. W związku z tym, że Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść kosztu wynagrodzenia pełnomocnika, a zamierza wnieść skargę kasacyjną, którą powinien sporządzić profesjonalny pełnomocnik, Sąd przyznał Stowarzyszeniu radcę prawnego. Na powyższe orzeczenie zażalenie wniosło Stowarzyszenie [...]. W uzasadnieniu Stowarzyszenie wskazało, że skoro Sąd uznał, że nie zasługuje ono na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, pomimo faktycznego braku środków finansowych i majątku trwałego, powinien ustanowić co najmniej radcę prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem, zdaniem Stowarzyszenia Sąd rozważył tylko i wyłącznie, że Stowarzyszenie może pozyskać środki finansowe na przykład poprzez zwiększenie liczby jego członków, jednakże nie zwrócił uwagi, że nawet zwiększenie liczny członków nie przyczyniłoby się do znacznego zwiększenia środków finansowych, aby móc zapłacić wynagrodzenie radcy prawnego lub adwokata. Nadto Stowarzyszenie wskazało, że może co najwyżej uiścić wpis ze zgromadzonych oszczędności, jednakże nie stać go na ustanowienie pełnomocnika we własnym zakresie. Jednocześnie podtrzymało wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od wpisu i ustanowienie radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako nieusprawiedliwione nie może odnieść skutku. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na jakiekolwiek koszty postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568 jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09). W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał, że Stowarzyszenie [...] nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, zatem odmówił mu zwolnienia od uiszczenia kosztów sądowych i ustanowił radcę prawnego. Powyższe postanowienie, jak wynika z treści zażalenia, Stowarzyszenie zakwestionowało w całości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a Sąd I instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową Stowarzyszenia wyciągając prawidłowe wnioski. Bezspornym jest, że majątek Stowarzyszenia [...] powstaje wyłącznie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację statutowych celów organizacji. Jak ustalił Sąd I instancji skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zatem brak było podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. O powyższym świadczy nie tylko dokonana przez Sąd I instancji analiza wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2010 r. oraz w okresie od 20 stycznia do 27 kwietnia 2011 r., a więc w okresie pokrywającym się z datą doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu i datą doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, ale i twierdzenia skarżącego Stowarzyszenia zawarte w zażaleniu, iż "....jednak oszczędności które poczyniono nie są wystarczające do ustanowienia radcy prawnego. Stowarzyszenie może co najwyżej ze zgromadzonych środków pieniężnych uiścić wpis." W związku z tym, że Stowarzyszenie ma możliwość uiszczenia wpisu sądowego zasadnie Sąd I instancji odmówił udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zwrócić bowiem należy uwagę, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Skoro taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, to tym samym przyjąć należy, że strona nie wykazała spełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., tj. nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast mając na uwadze, że Sąd I instancji przyznał skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, brak jest podstaw do ustosunkowywania się do argumentacji zażalenia mającej na celu przekonanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Stowarzyszenie nie jest w stanie we własnym zakresie wygospodarować środków na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika. Podkreślić bowiem należy, co zdaje się umknęło uwadze wnoszącego zażalenie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z żądaniem ustanowił dla strony skarżącej pełnomocnika z urzędu w celu udzielenia jej pomocy prawnej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. wniesione zażalenie należało oddalić jako bezzasadne.