VI SA/Wa 2068/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. D. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu. Orzeczeniem z [...] listopada 2004 r., sygn. [...] Sąd Apelacyjny w [...] stwierdził, że adwokat M. D. złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. Nr 70, poz. 443 oraz z 1998 r. Nr 113, poz. 715 i Nr 131, poz. 860 ze zm.) - zwaną dalej ustawą lustracyjną. Złożoną od tego rozstrzygnięcia przez adw. D. kasację Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. oddalił jako oczywiście bezzasadną w sprawie o sygn. [...]. (obwieszczenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2009 r.- M.P. z 2009 r. Nr 36, poz.554). Innymi słowy, adwokat M. D. został uznany za tzw. kłamcę lustracyjnego. W dniu [...] lipca 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] (ORA) podjęła uchwałę o skreśleniu M. D. z listy adwokatów w oparciu o art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 123 , poz. 1058 ze zm.) - zwanej dalej p. o a. W uzasadnieniu stwierdziła, że zgodnie z art. 30 ustawy lustracyjnej prawomocne orzeczenie sądu, stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia, jest równoznaczne z utratą kwalifikacji moralnych niezbędnych do zajmowania funkcji publicznych, określanych odpowiednio jako m.in. nieskazitelność charakteru. Takie prawomocne orzeczenie powoduje utratę zajmowanego stanowiska lub funkcji, do których pełnienia wymagane są wyżej wymienione cechy, w tym - nieskazitelność charakteru. Od uchwały ORA M. D. (zwany dalej skarżącym) złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak i o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania jego wniosku o wznowienie postępowania lustracyjnego przez Sąd Najwyższy. Podnosił, że Służba Bezpieczeństwa spreparowała dokumenty, bowiem niemożliwym było składanie informacji w okresie, kiedy przebywał za granicą. Potwierdza to dokument przekroczenia granicy i zaprzecza temu, że był autorem informacji, które zostały wytworzone przez SB - przy posłużeniu się bezprawnie jego osobą. Skarżący ponadto podniósł, że zgodnie z art. 21 e ust. 4 ustawy o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 z dnia 18 października 2006 r. (tekst jedn. DZ.U.63/2007 poz.425) - dalej: nowej ustawy lustracyjnej, pozbawienie go funkcji adwokata nie następuje z mocy prawa, ale według odrębnych przepisów, czyli ustawy - Prawo o adwokaturze. Jego zdaniem powinien o tym zadecydować sąd dyscyplinarny. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej rozpoznając odwołanie stwierdziło, że bezzasadny jest wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia jego wniosku o wznowienie postępowania lustracyjnego. Wywiodło, że podstawę nastąpienia skutków, o których mowa w art. 30 ustawy lustracyjnej, stanowi prawomocne orzeczenie sądu. Złożenie wniosku o wznowienie postępowania w prawomocnym orzeczeniu nie wpływa na bieg postępowania administracyjnego, bowiem wniosek o wznowienie postępowania ma na celu zakwestionowanie rozstrzygnięcia dopiero w przyszłości, jednak wyłącznie w przypadku zaistnienia uzasadnionych podstaw wznowienia. Do tego momentu orzeczenie pozostaje prawomocne, a podstawy z art. 30 ustawy lustracyjnej zachowują swą moc. Organ odwoławczy podkreślił, że Ustawodawca w treści art. 30 ust. 4 odniósł się wyraźnie do problemu wpływu kwestionowania orzeczenia lustracyjnego na utratę funkcji i uwzględnił jedynie okoliczność złożenia kasacji, a nie - wniosku o wznowienie. Nie ma również racji Skarżący, kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia ORA w oparciu o treść art. 21 e ust.4 nowej ustawy lustracyjnej. Po pierwsze, w związku z utrzymaniem w mocy art. 30 ustawy lustracyjnej z dnia 11 kwietnia 1997 r., to ten przepis stanowi podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie, bez potrzeby odwoływania się do innych regulacji, w szczególności - do wskazanego art. 21 e ust. 4 nowej ustawy. Ponadto pozbawienie skarżącego funkcji adwokata nie nastąpiło z mocy prawa, automatycznie (tak jak reguluje to art. 21e ust. 3 nowej ustawy), ale na mocy odrębnych przepisów, tj. na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 7 p. o a. poprzez skreślenie z listy adwokatów. Dla pozbawienia uprawnień adwokata tzw. kłamcy lustracyjnego właściwy jest tryb administracyjny (skreślenie z listy adwokatów, do czego obliguje art. 72 ust. 1 pkt. 7 p. o a.), nie zaś - tryb postępowania dyscyplinarnego (czyli kara wydalenia z adwokatury). Z tego względu, Prezydium NRA uznając uchwałę ORA za prawidłową i właściwie uzasadnioną, utrzymało ją w mocy. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. D. wnosił o uchylenie zaskarżonej uchwały. Jednocześnie, wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed Sądem Najwyższym w [...] Izba Karna [...], wstrzymanie wykonania uchwały oraz o przeprowadzenie dowodu z tych akt poprzez ich załączenie przy rozpatrywaniu skargi jak i wniosku o zawieszenie postępowania . W uzasadnieniu skargi podnosił, że przed Sądem Najwyższym toczy się sprawa w przedmiocie wznowienia postępowania. Jest ona na etapie rozstrzygnięcia i oczekuje na termin posiedzenia, gdzie zapadną merytoryczne decyzje co do dotychczasowych wyroków. Wskazywał, że po wydaniu orzeczenia ujawniły się istotne nowe fakty i dowody nieznane Sądowi, wskazujące na to, że prawomocne orzeczenie z powodu nowych faktów i dowodów jest niesłuszne, bowiem Służba Bezpieczeństwa spreparowała dokumenty w okresie kiedy przebywał za granicą, co potwierdzają nowe dowody przekroczenia granicy Polski, które ujawniły się po wydaniu orzeczenia przez Sąd Najwyższy. Zarzucił, że NRA w [...] nie przeprowadziła dowodu z akt sprawy z Sądu Najwyższego w [...] [...], bowiem dokładna ich analiza doprowadziłaby do podjęcia innej decyzji aniżeli w zaskarżonej uchwale. Zatem NRA przedwcześnie podjęła uchwalę bez zbadania treści w/w akt i dowodów tam się znajdujących. Uzasadnione podstawy wznowienia dają podstawę do postawienia wniosku o zawieszenie postępowania w trybie art. 125 par. 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku, bowiem rozstrzygnięcie tej spraw uzależnione jest od sprawy o sygn. [...]. W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka wnosiła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej zwanej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności jednak stwierdzić należy, że wbrew poglądowi skarżącego, nie ma znaczenia dla oceny materiału dowodowego kwestia, że do Sądu Najwyższego złożony został wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem. Istotne jest bowiem, że w dacie orzekania przez organy samorządu wyrok ten był prawomocny. Sytuacja nie uległa zmianie na gruncie rozstrzygania skargi przez tutejszy Sąd. Nie ma także racji skarżący, że rozstrzygnięcie Sądu uzależnione jest od rozpoznania sprawy o wznowienie postępowania. Sąd kontroluje bowiem legalność zaskarżonych uchwał samorządu adwokackiego w dacie ich wydania – [...] lipca i [...] października 2009 r., kiedy wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] listopada 2004 r., sygn. [...] był prawomocny. Z powyższego względu wniosek o zawieszenie postępowania nie został uwzględniony. Nie ulega wątpliwości, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 123 , poz. 1058 ze zm.) - dalej p.o a., zarówno okręgowe rady adwokackie , jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (oraz Naczelna Rada Adwokacka), jako kolegialne organy samorządu zawodowego adwokatów są m.in. powołane do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w sprawie skreślenia adwokata z listy adwokatów. Organy samorządu adwokackiego na podstawie zasady określonej w art. 6 k.p.a., mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. W niniejszej sprawie podstawą materialnoprawną skreślenia skarżącego z listy adwokatów - wskazaną przez obie instancje samorządu adwokackiego - był art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o a., który stanowi, że Okręgowa Rada Adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu. W świetle cytowanej normy art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o a. wynika, że uchwała okręgowej rady adwokackiej podjęta na jego podstawie nie należy do sfery uznania administracyjnego, czyli jest decyzją związaną. Do skreślenia z listy adwokatów Ustawodawca wymaga zatem zaistnienia określonego w tej normie stanu faktycznego, tj. utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu. Z powyższego wynika, że stan faktyczny niniejszej sprawy nie odpowiada ww. przepisowi art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o e. Norma ta nakazuje skreślenie adwokata z listy adwokatów w wyłącznie dwóch enumeratywnie wymienionych przypadkach, a ze względu na drastyczne skutki jakie wywiera na zakres praw podmiotowych obywatela nie może być interpretowana rozszerzająco. W jej językowym brzmieniu, tylko bowiem utrata - z mocy wyroku sądowego - praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu, skutkuje wydaniem uchwały o wskazanej treści. Nie ulega wątpliwości, że prawomocnym orzeczeniem z [...] listopada 2004 r., sygn. [...] Sąd Apelacyjny w [...] stwierdził, że skarżący złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy lustracyjnej, a kasacja złożona przez niego została oddalona. Zgodnie z art. 4 pkt 47 ustawy lustracyjnej, osobami pełniącymi funkcje publiczne w rozumieniu ustawy są adwokat, radca prawny, notariusz. Oceniając, czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego, zasadniczą kwestią jest odpowiedź na pytanie, czy z mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] listopada 2004 r., sygn. [...] skarżący utracił prawa publiczne lub prawo wykonywania zawodu. Ze stanowiska zajętego na rozprawie przed Sądem przez pełnomocnika organu wynika, że wobec skarżącego nie zapadł wyrok sądu dyscyplinarnego. Zauważyć także należy, że skarżący w odwołaniu kwestionował podstawę materialną rozstrzygnięcia art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o. a, ale organ odwoławczy - wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 107 § 3 k.p.a. nie odniósł się do tego zarzutu. W skardze skarżący powoływał się natomiast na fakt złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego przez Sądem Najwyższym w cyt. wyżej sprawie. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia. Z tego względu nie został także dopuszczony zgłoszony dowód z akt Sądu Najwyższego sygn. [...]. Skarżący nie wskazał bowiem jakie konkretnie dowody z tych dokumentów i na jakie konkretnie okoliczności miałyby być przeprowadzone w sytuacji zarówno ograniczenia dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o jakim mowa w art. 106 p.p.s.a., jak i niesporną kwestią złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie [...]. W dacie orzekania przez organy samorządu adwokackiego obowiązywał przepis 21 f ust. 1 i 2 ustawy lustracyjnej, będący konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt K 2/07 o niekonstytucyjności przepisu art. 21 e ust. 1 i 3 tej ustawy z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji w zakresie, w jakim dotyczy osób wymienionych m.in. w art. 4 pkt 47 (adwokatów) ustawy powołanej w punkcie 1. W konsekwencji tego wyroku TK, z dniem 15 maja 2007 r. art. 21f ust. 1 ustawy lustracyjnej stanowił, że przepisy art. 21 e ust. 1 i 3 nie dotyczą sędziów, prokuratorów, radców i starszych radców Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, adwokatów, radców prawnych, notariuszy i komorników, którzy w tym zakresie podlegają sądownictwu dyscyplinarnemu. Przepis art. 21 e ust. 2 stosuje się odpowiednio. Art. 21f ust. 2 stanowił, że za złożenie przez osoby pełniące funkcje wymienione w ust. 1 niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, sąd dyscyplinarny orzeka karę złożenia z urzędu lub inną przewidzianą w odpowiednich ustawach karę dyscyplinarną skutkującą pozbawieniem pełnionej funkcji publicznej. Przepisów o przedawnieniu w postępowaniu dyscyplinarnym nie stosuje się. Z żądaniem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w sprawach określonych w ust. 2, może wystąpić także prokurator Biura Lustracyjnego lub prokurator oddziałowego biura lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej (ust. 3 cyt. wyżej normy). Oznacza to, że do prawidłowego zastosowania art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o a i skreślenia adwokata z listy adwokatów - w tym przypadku - niezbędny był wyrok sądu dyscyplinarnego. Takiej podstawy do zastosowania wskazanej normy nie stanowił zatem bezpośrednio wyrok sądu lustracyjnego. Ubocznie należy podnieść, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o a nie odwołuje się do kwestii utraty kwalifikacji moralnych, o czym mowa w powołanym przez organy art. 30 ustawy lustracyjnej. W ocenie Sądu, przepis art. 30 ustawy lustracyjnej, nie ma zastosowania w związku z art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o a. Ma on jednoznacznie dyrektywne brzmienie. Zgodnie z ust. 1 "prawomocne orzeczenie Sądu, stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia, jest równoznaczne z utratą kwalifikacji moralnych niezbędnych do zajmowania funkcji publicznych określanych w odpowiednich ustawach jako: nieskazitelność charakteru, nieposzlakowana opinia, nienaganna opinia, dobra opinia obywatelska bądź przestrzeganie podstawowych zasad moralnych. (...)". Z kolei zgodnie z ust. 2 tegoż przepisu "prawomocne orzeczenie Sądu stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia powoduje utratę zajmowanego stanowiska lub funkcji, do których pełnienia wymagane są cechy określone w ust. 1. Z powyższego wynika, że organ odwoławczy wadliwie zastosował art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o a jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji, a powyższa okoliczność ma wpływ na wynik sprawy uzasadniając wyeliminowanie jej i decyzji utrzymanej nią w mocy z obrotu prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie -działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd stwierdził, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a., że decyzje organów obu instancji nie podlegają wykonaniu. Orzekając z kolei o zwrocie kosztów postępowania, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.