I OZ 236/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 1115/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. z siedzibą w S. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie przekazania podania do organu właściwego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 1115/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił A. z siedzibą w S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, iż A. nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej, nikogo nie zatrudnia i nie płaci żadnych zobowiązań, a bieżąca działalność związana z prowadzeniem postępowań przed sądami, wykonywana jest jako praca społeczna członków. Jedynym źródłem przychodów stowarzyszenia są wpłaty członków z tytułu wpisowego i składek, które w 2010 r. wyniosły 620 zł. Skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnej nieruchomości ani prawa do lokalu, korzysta natomiast nieodpłatnie z pomieszczeń [...]. Ponadto od 2001 r. praktycznie nie prowadzi działalności, nie posiada żadnych środków finansowych ani majątku a jedynie zobowiązania wobec ZUS i urzędu skarbowego z tytułu zaległych wynagrodzeń pracowniczych oraz nie zapłaconych przez Policję faktur VAT. A. nie posiada rachunku bankowego, a wysokość jego straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 33.371,52 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że wskazane przez skarżące Stowarzyszenie okoliczności nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie wniosku. W ocenie Sądu I instancji A. mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową, nie może przerzucać całości kosztów prowadzonych przez siebie postępowań sądowoadministracyjnych na rzecz Skarbu Państwa. Nie zmienia tego okoliczność, że Stowarzyszenie zainicjowało jednocześnie 72 postępowania administracyjne, a następnie złożyło tyle samo skarg na postanowienia wydane w tych sprawach. Tym bardziej, że skargi te nie dotyczą działalności statutowej Stowarzyszenia, ale ubocznej działalności gospodarczej, która w założeniu ma przynosić dochody, które powinny być przeznaczone na działalność statutową. Stowarzyszenie nie otrzymuje wynagrodzenia za przechowanie pojazdów na parkingu, który prowadziło, a mimo tego nie podjęło żadnych kroków mających na celu zapewnienie środków finansowych na bieżącą działalność czy pokrycie kosztów związanych z postępowaniami sądowymi oraz z bieżącą działalnością. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A., domagając się zmiany orzeczenia poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie wnoszącego zażalenie Sąd I instancji niedostatecznie rozważył wniosek Stowarzyszenia i dołączone do niego dokumenty. Przytoczone przez WSA w Szczecinie przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach regulują wyłącznie możliwość i zakres, w jakim stowarzyszenie może pozyskiwać środki z prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie opisują sposobu wyjścia z sytuacji kryzysowej, w jakiej znalazł się A. Nie zwrócono również uwagi na podstawowe aspekty działalności gospodarczej, a mianowicie, że zajęcia komornicze i nakazy egzekucyjne oraz zaległe zobowiązania wobec pracowników nie dają możliwości występowania w obrocie gospodarczym jako podmiotowi niewiarygodnemu. Z tych samych przyczyn A. nie może występować z wnioskami o dotacje na cele statutowe. Stowarzyszenie dodało, że wypracowane zyski przeznaczane są w całości na potrzeby statutowe. Taka forma działania pozwalała przeznaczać całość zysku na cele statutowe, ale równocześnie nie dawała możliwości kumulowania środków na przyszłość. Wnioskodawca wskazał również, że środki, jakie posiada są wydatkowane na papier, tusz, znaczki, pełnomocnictwa i opłaty za sporządzenie corocznego bilansu, a cała działalność związana z postępowaniami przed sądami jest prowadzona społecznie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., możliwe jest zwolnienie osoby prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r.- Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. A. ma również możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Nietrafny jest argument, że Stowarzyszenie nie może prowadzić działalności gospodarczej między innymi z uwagi na wydane wobec niego nakazy egzekucyjne. Nie można bowiem przerzucać na Skarb Państwa odpowiedzialności za błędne, a w konsekwencji rodzące obowiązek spłaty wierzycieli, działania Stowarzyszenia. Ponadto nawet pewne trudności związane z aktualną sytuacją nie mogą usprawiedliwiać bierności Stowarzyszenia i niewykorzystania wszystkich, prawem zagwarantowanych możliwości pozyskania niezbędnych środków na spłatę ciążących na nim zobowiązań i pokrycie bieżących wydatków, w tym związanych także z zainicjowanymi sporami sądowymi. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 504). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Stowarzyszenie, jakim jest A. w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. w postanowieniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1030/08 oraz postanowieniu z dnia 19 września 2008 r. sygn. akt II OZ 955/08) członkowie Stowarzyszenia, przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie (między innymi w postępowaniu sądowoadministracyjnym), powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i w stosownym czasie zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy - zgodnie z art. 2 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach - nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08). Wobec powyższego należy podzielić wyrażone w sprawie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona określona w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka pozwalająca na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.