II GSK 1888/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Protokolant Sebastian Gajewski po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 191/11 w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. – Wydział II oddalił skargę H. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] listopada 2010 r. nr[...], znak:[...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmawiającą przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 (dalej: płatność ONW). Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówił przyznania płatności ONW na rok 2006. W uzasadnieniu organ wskazał, iż H. P. w dniu [...] maja 2006 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW na rok 2006. We wniosku strona zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 18,24 ha. Na podstawie zgromadzonego materiału organ uznał, że działki rolne E (0,60 ha) i F (0,10 ha) nie kwalifikują się do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Podstawę do wykluczenia wskazanych działek z płatności stanowił dowód z oględzin, dokonanych w ramach kontroli na miejscu, przeprowadzonej w gospodarstwie producenta w dniu [...] listopada 2005 r., która wykazała, że działki rolne nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej w dniu [...] czerwca 2003 r. Organ stwierdził również istnienie tzw. konfliktu krzyżowego, tj. dwoje producentów – H. P. oraz A. K.- zadeklarowało do płatności na rok 2006 działki rolne położone na tych samych działkach ewidencyjnych oznaczonych numerami: 358, 362, 446, 450, 457 i 458. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że H. P. w 2006 r. nie użytkowała działek rolnych położonych na wskazanych działkach ewidencyjnych. Mimo posiadanej wiedzy, że sporne grunty były użytkowane przez A. K., o czym świadczy chociażby treść pisma H. P. z dnia [...] czerwca 2005 r. skierowanego do A.K. oraz wniosku z dnia [...] września 2006 r. skierowany do Sądu Rejonowego w S., H. P. nie wycofała też spornych działek z wniosku. Wobec powyższego z płatności wykluczone zostały następujące działki rolne: I, J, K, L i Ł. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy decyzję I instancji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że to wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za treść wniosku, niezależnie od tego czy przy jego wypełnieniu korzystał z pomocy osób trzecich. To on bowiem podpisał wniosek i figuruje w nim jako osoba ubiegająca się o przyznanie płatności. H.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., podtrzymując dotychczasową argumentację. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W toku postępowania sądowego dla udokumentowania niepełnosprawności skarżąca złożyła opinię psychologiczną z dnia [...] czerwca 2005 r. wraz z kserokopią historii choroby, z której wynika, że pozostaje ona pod opieką poradni zdrowia psychicznego od 1999 r. oraz, że nie jest osobą ubezwłasnowolnioną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalając skargę wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i rzetelny, a dokonana ocena tego materiału – wszechstronna i gruntowna. Z kolei jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy dało podstawę do wyrażenia stanowiska, które, w ocenie Sądu, nie przekracza granic zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 80 k.p.a. Organy zasadnie uznały, że skarżąca w 2006 r. nie użytkowała działek rolnych, położonych na działkach ewidencyjnych oznaczonych numerami: 358, 362, 446, 450, 457, 458, co do których wystąpił konflikt krzyżowy z innym producentem. Zeznania świadków oraz zebrane w postępowaniu dokumenty potwierdziły, że faktycznym użytkownikiem spornych działek był A. K. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zatem zasadnie organ wykluczył z płatności działki rolne I, J, K, L oraz Ł, a także E i F. Za prawidłowe Sąd uznał również ustalenia organów, że powierzchnia zgłoszona we wniosku (18,24 ha) przekracza powierzchnię faktycznie ustaloną w trakcie kontroli (6,17 ha) o 195,62%, co powinno skutkować odmową przyznania płatności ONW. Zdaniem Sądu, nie budzi też wątpliwości prawidłowość zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż to wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za treść wniosku, niezależnie od tego czy przy jego wypełnieniu korzystał z pomocy osób trzecich. To bowiem wnioskodawca podpisuje wniosek i to on figuruje w nim jako osoba ubiegająca się o przyznanie płatności. Korzystanie natomiast przez beneficjenta z pomocy osób trzecich przy wypełnianiu wniosku nie może być poczytywane jako okoliczność wykluczająca poniesienie przez niego negatywnych konsekwencji, związanych z zaistnieniem konkretnych nieprawidłowości w treści wniosku. Sąd wskazał, że na złożonym wniosku znajduje się oświadczenie, z treści którego wynika, że skarżąca zna zasady przyznawania płatności bezpośrednich oraz zobowiązanie wnioskodawcy dotyczące m.in. niezwłocznego informowania organu na piśmie o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca podpisując wniosek potwierdziła tym samym, że znała zasady przyznawania płatności i miała świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godziła się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Wobec tego w ocenie Sądu pierwszej instancji nie mogło zostać zaakceptowane traktowanie tych skutków w sposób wybiórczy i godzenie się przez stronę jedynie na te, które są dlań korzystne. Zdaniem Sądu fakt długotrwałego leczenia się skarżącej nie może stanowi okoliczności wyłączającej winę producenta w zakresie niespełnienia warunków przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, bowiem skoro skarżąca, mimo przewlekłej choroby była w stanie złożyć wniosek o przyznanie wnioskowanych płatności, to uznać należy, iż przyjęła wszystkie warunki, zawarte w tymże wniosku, a zatem powinna ponosić wszelkie konsekwencje wynikające z faktu złożenia owego wniosku, zarówno pozytywne jak i negatywne. Z załączonych do akt zaświadczeń nie wynika ponadto, aby skarżąca nie była w stanie kierować własnym postępowaniem, czy też, że nie potrafiła oceniać skutków swego zachowania. Sąd wskazał, że uwzględnienia wymaga aktywność skarżącej, jaką przejawiała w toku całego postępowania, oraz to, że zgłaszane przez nią wnioski dowodowe nie budziły wątpliwości, co do posiadania przez nią orientacji na temat przebiegu i przedmiotu postępowania, jak i okoliczności spornych, wymagających wyjaśnienia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła H.P. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł., zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, to jest art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1781/2003 poprzez błędną wykładnię, to jest brak ustalenia pojęcia winy i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca ponosi winę za nieprawidłowości we wniosku. - naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 lit. c poprzez brak uwzględnienia naruszenia art. 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a. w zakresie stanu psychicznego skarżącej w chwili składania wniosku oraz art. 9 k.p.a. poprzez brak pouczenia skarżącej o skutkach złożenia nieprawidłowego wniosku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej H. P. podniosła, że bez ustalenia przez organy postępowania kwestii, czym jest, a czym nie jest wina i zbadania czy w jej przypadku nie zachodzą okoliczności wyłączające winę nie można mówić o wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, a ze względu na jej stan psychiczny, powinien zostać powołany biegły z zakresu psychiatrii oraz psychologii. Nadto, podniosła, że w sprawie nie ma dowodu wskazującego, aby została ona pouczona w sposób dla niej zrozumiały o skutkach złożenia nieprawidłowego wniosku, umożliwiający wycofanie wniosku w określonym zakresie i nie ponoszenia ujemnych skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej skardze kasacyjnej wnosząca skargę kasacyjną zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Stawiając zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. (winno być: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.), w zw. z naruszeniem art. 77 i art. 80 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., wnosząca skargę kasacyjną podniosła, iż Sąd pierwszej instancji rozpoznając jej sprawę nie uwzględnił stanu psychicznego, w jakim znajdowała się w chwili składania wniosku o przyznanie płatności ONW do gruntów rolnych na rok 2006 oraz tego, że nie została pouczona o skutkach złożenia nieprawidłowego wniosku. Zgodnie z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) i § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm. – dalej: rozporządzenie w sprawie płatności ONW) płatność ONW jest udzielana na wniosek producenta rolnego, w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub grupy producentów rolnych. Wniosek taki powinien zostać złożony na formularzu udostępnionym przez ARiMR, w terminie do składania wniosków o przyznanie płatności określonych w przepisach o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (§ 6 ust. 3 powołanego rozporządzenia). Płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspierania rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (...) oraz jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar (§ 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW). Nadto, zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu do położonych na obszarach ONW działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki trwałe oraz pastwiska trwałe (...). Z treści wskazanych przepisów wynika, że wniosek o przyznanie płatności ONW powinien obejmować jedynie te grunty rolne, na których jest faktycznie prowadzona działalność rolnicza, co oznacza, że wniosek powinien być poprawny nie tylko pod względem formalnym, ale także materialnym. Z obowiązku tego wnosząca skargę kasacyjną nie wywiązała się w sposób należyty, co wykazało przeprowadzone przez organ, z udziałem strony, postępowanie wyjaśniający. Postępowanie to ujawniło, że wnosząca skargę kasacyjną, mimo posiadanej wiedzy, ujęła we wniosku o przyznanie płatności grunty rolne, których faktycznie nie użytkowała i co do których wystąpił tzw. konflikt krzyżowy z innym producentem rolnym i nie wycofała ich przed doręczeniem decyzji w sprawie przyznania płatności ONW, co niewątpliwie uchroniłoby ją od poniesienia ujemnych skutków finansowych. W myśl § 6 ust. 4 rozporządzenia w sprawnie płatności ONW wniosek może być wycofany w całości lub w części przez producenta rolnego do dnia poprzedzającego dzień, w którym zostanie doręczona decyzja administracyjna w sprawie przyznania płatności ONW temu producentowi. Ponadto, przeprowadzona kontrola na miejscu wykazała, że grunty nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień [...] czerwca 2003 r. O tym, że wnosząca skargę kasacyjną znała warunki, które należało spełnić, aby otrzymać płatności ONW, świadczą podejmowane przez nią czynności procesowe, zmierzające do pozbawienia A.K. użytkowania spornych gruntów rolnych lub też mające na celu wykazanie, iż faktycznym użytkownikiem jest wnosząca skargę kasacyjną. Poza tym , jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji (s. 6 wyroku), wniosek o przyznanie płatności zawiera oświadczenie wnioskodawczyni, z treści którego wynika, że H. P. znała zasady przyznawania płatności bezpośrednich oraz zobowiązała się do niezwłocznego poinformowania na piśmie organu o każdym fakcie, który mógłby mieć wpływ na wysokość przyznanej płatności. Wniosek ten został własnoręcznie podpisany przez wnioskodawczynię i okoliczność ta nie budzi żadnych wątpliwości. Stąd dla oceny jego skuteczności nie ma znaczenia fakt sporządzenie go, jak twierdzi wnioskodawczyni, przez osobę trzecią. Podobnie stan psychiczny wnioskodawczyni. Fakt długotrwałego leczenia się (od 1999 r.) nie może bowiem sam przez się potwierdzać, że wnioskodawczyni nie zna znaczenia i wagi podejmowanych przez siebie działań, skoro korzysta ona z pełnej zdolności do czynności prawnych, zaś podejmowane przez nią działania nie wskazują na istnienie tego rodzaju okoliczności. W konsekwencji nie zachodziła potrzeba dokonywania ustaleń (z udziałem biegłego z zakresu psychiatrii i psychologii) na okoliczność stanu psychicznego wnioskodawczyni w dniu składania wniosku. Zatem wnosząca skargę kasacyjną nie może skutecznie uchylić się od skutków materialnoprawnych spowodowanych nierzetelnym sporządzeniem wniosku. Podsumowując, zarzut naruszenia przepisów postępowania należy uznać za niezasadny. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008(1) (Dz.U.UE.L.2004.141.18; Dz.U.UE-sp.03-44-243 – dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004), poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na braku ustalenia pojęcia winy i w konsekwencji przyjęcie, że wnosząca skargę kasacyjną ponosi winę za nieprawidłowo sporządzony wniosek, należy na wstępie wskazać, iż Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni powołanego przepisu, co czyni ten zarzut bezzasadnym. Niezależnie od tego wypada wskazać, iż z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że powierzchnia zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności ONW wynosiła 18,24 ha, zaś powierzchnia stwierdzona w wyniku czynności kontrolnych – 6,17 ha. Wyliczona przez organ procentowa różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną i stwierdzoną wyniosła 195,62 %, a więc przekroczyła 20 % zatwierdzonego obszaru, co zobowiązywało organ do odmówienia przyznania płatności ONW. Zgodnie z art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jeżeli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej (...) przekracza obszar stwierdzony zgodnie z art. 50 ust. 3 i 5 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotności stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3 % lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % obszaru stwierdzonego. Jeśli różnica ta przekracza 20 % obszaru stwierdzonego, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa. W stanie faktycznym sprawy, wbrew twierdzeniom wnoszącej skargę kasacyjną, brak było natomiast podstaw do zastosowania art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w myśl którego obniżki i wyłączenia, przewidziane w rozdziale 1 powołanego rozporządzenia, nie mają zastosowania w przypadku gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości. Jak wcześniej wywiedziono, wnosząca skargę kasacyjną złożyła wniosek niezgodny ze stanem rzeczywistym, natomiast wskazywane przez nią okoliczności nie dały podstawy do uznania, że doszło do tego w sposób niezawiniony. Podsumowując, zarzut naruszenia prawa materialnego należy uznać za niezasadny. Tym samym skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącej skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.