II GZ 326/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 103/11 w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił Z. G. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w prawie ze skargi wnioskodawcy na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Relacjonując stan sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący w następstwie wydania postanowienia, którym odrzucono jego skargę, wniósł o ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podał, iż w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną. Miesięczny dochód rodziny wynosi 6.524,17 zł brutto. Składa się na niego świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.020,48 zł, odprawa emerytalna w wysokości 1.002,60 zł, dochody z umowy o dzieło w wysokości 2.800,00 zł oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości 701,09 zł. Jedyny majątek rodziny stanowi mieszkanie o powierzchni 55,4 m2. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego WSA w B. z dnia 15 kwietnia 2011 r. skarżący podkreślił, że dochody netto jego rodziny wynoszą 2.924,28 zł. Z tej kwoty opłaca czynsz w kwocie 718 zł, prąd w kwocie 220 zł, a na leki wydaje ok. 400 zł. Ponadto jest obciążony kredytem hipotecznym z tytułu którego płaci raty w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Skarżący dołączył dokumenty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające wysokość otrzymywanych przez małżonków świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podał, że przedstawiona przez niego sytuacja materialna nie pozwala stwierdzić, iż uprawdopodobnił on, że znajduje się w sytuacji w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim skarżący pierwotnie zadeklarował, że prowadzi wraz z żoną gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi 6.524,17 zł brutto. W sprzeciwie zaś podniósł, że dochody netto jego rodziny wynoszą 2.924,28 zł. Z załączonych dokumentów ZUS Sąd wywiódł, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.289,51 zł netto, zaś jego małżonka świadczenie w kwocie 635,00 zł netto, które jest obciążone z tytułu egzekucji sądowej w wysokości 182,04 zł. Skarżący w sprzeciwie pominął deklarowany wcześniej dochód w wysokość 2.800 zł brutto z tytułu umowy o dzieło oraz dochód z tytułu odprawy emerytalnej. Jednocześnie nie przedstawił żadnego wyjaśnienia dotyczącego tej kwestii. Podsumowując Sąd przyjął, że w pierwotnie złożonym wniosku skarżący podał, że dochody jego rodziny wynoszą ok. 3262,08 zł brutto na osobę miesięcznie. Zgodnie z informacjami zawartymi w sprzeciwie i dołączonych do niego dokumentach dochody rodziny skarżącego wynoszą ok. 1500 zł netto na osobę miesięcznie. Według WSA, trudno uznać, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd - w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy - nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie ma w tym zakresie znaczenia, że skarżący jest obowiązany do regulowania zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów czy też pożyczek, gdyż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Jednocześnie skoro skarżący skutecznie reguluje ciążące na nim zobowiązania, tj. spłaca raty kredytu, to przyjąć można, że w obecnej sytuacji materialnej jest w stanie ponieść również pełne koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W tym stanie rzeczy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy powołując w podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniósł Z. G., który uznał zaskarżone orzeczenie za krzywdzące. Powtórzył, iż na miesięczny dochód rodziny składa się jego emerytura w wysokości 2.289,51 zł oraz renta jego żony w wysokości 635 zł. Nadto ponowił deklarację dochodu z umowy o dzieło w wysokości 2.800 zł oraz podniósł, że uiścił opłatę wysokości 100 zł, która nie została mu zwrócona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy na wstępie podnieść, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, przy czym ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący wspólnie z żoną pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym osiągają dochód w wysokości 6.524 zł. Sąd I instancji dokonał analizy, przyjmując, iż na ten dochód składały się: świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.020,48 zł, odprawa emerytalna w wysokości 1002,60 zł, dochód z umowy o dzieło w wysokości 2.800 zł oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości 701,09 zł. Jednocześnie Sąd I instancji zwrócił uwagę na wskazaną w sprzeciwie odmienną kwotę zadeklarowanego dochodu rodziny skarżącego, tj. 2.924,28 zł. Wskazując tę ostatnią kwotę, skarżący pominął deklarowany wcześniej dochód z tytułu umowy o dzieło oraz z tytułu odprawy emerytalnej i zmiany tej nie wyjaśnił. Spowodowało to wątpliwości Sądu I instancji dotyczące rzeczywistej wysokości dochodu. Sąd wywiódł, że według wniosku dochody jego rodziny wynoszą ok. 3262 zł na osobę miesięcznie, zgodnie z informacjami zawartymi w sprzeciwie dochody te wynoszą ok. 1500 zł na osobę miesięcznie, co doprowadziło Sąd do przekonania, iż nie można uznać, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu pierwszej instancji. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy została opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy i dane z tego pisma procesowego zasadnie przyjął WSA jako miarodajne dla swoich rozważań, zwracając jednak uwagę na różnice w deklaracjach wnioskodawcy. Należy mieć na uwadze, że w aktach nie znajduje się uzasadnienie wnioskodawcy dla zmiany danych wniosku dotyczących dochodu jego gospodarstwa rodzinnego. Nadto, dane dotyczące wydatków, które zostały wskazane w sprzeciwie z dnia 26 kwietnia 2011 r., nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Zasadnie też WSA zauważył, odnosząc się do zobowiązania finansowego z tytułu kredytu hipotecznego (1.200 zł miesięcznie), iż okoliczność ta nie może stanowić argumentu za przyznaniem prawa pomocy, gdyż oznaczałoby to w istocie współodpowiedzialność budżetu Państwa za spłatę tego kredytu poprzez finansowanie ustanowienia pełnomocnika, którego skarżący mógłby ustanowić, gdyby nie spłacał zobowiązania prywatnoprawnego. Ustalenie w sposób jednoznaczny aktualnej sytuacji materialnej skarżącego jest więc niemożliwe, a niektóre okoliczności (takie jak deklarowane wydatki) można przyjąć jedynie szacunkowo, jako że nie znajdują pokrycia w dokumentach. Tym samym nie ma podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie uiścić kosztu ustanowienia pełnomocnika. Samo natomiast wyrażenie przez skarżącego w zażaleniu przekonania, że zachodzą podstawy do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia ww. kosztu, jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niewystarczające do zakwestionowania oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy, jakiej dokonał w sprawie Sąd pierwszej instancji. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Jeśli chodzi o zwrot uiszczonej opłaty w wysokości 100 zł, o której wspomniał skarżący w zażaleniu, to należy podać, że postanowieniem z dnia 14 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 103/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odrzucając skargę skarżącego, jednocześnie w pkt 2 postanowienia orzekł o zwrocie Z. G. z kasy wskazanej wyżej kwoty uiszczonej tytułem wpisu sądowego. Żadnej innej opłaty skarżący nie uiścił, gdyż zarówno wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i sprzeciw oraz zażalenie w tym postępowaniu nie podlegają opłacie (art. 261 p.p.s.a.). Stąd zarzut zażalenia należy uznać za niezasadny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.