II OZ 548/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 2371/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) października 2010 r., znak: (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 2371/10, odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że R. K. wraz z mężem zamieszkuje w mieszkaniu o pow. 37,20 m ² i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez siebie oraz małżonka w łącznej wysokości 4.000,00 złotych brutto miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że ma na utrzymaniu zwierzęta domowe. Wyszczególniła, że ponosi miesięcznie następujące koszty: opłatę za czynsz w wysokości 205,00 złotych, opłatę za energię w wysokości 80,00 złotych, opłatę za telefon w wysokości 132,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości 50,00 złotych, opłatę RTV 105 złotych, paliwo do samochodu 150,00 złotych, węgiel 180,00 złotych, drewno 80,00 złotych, leki 150-250,00 złotych, wydatki na weterynarza 50-70,00 złotych, leki dla psa 80,00 złotych, ubezpieczenie OC i przegląd 100,00 złotych, ubezpieczenia 50,00 złotych, wydatki na wyżywienie 800-1.000,00 złotych, wydatki na wyżywienie dla kotów 231,00 złotych, na wyżywienie dla psa 462,00 złotych, spłatę kredytu w wysokości 350,00 złotych, kwotę 70,00 złotych na środki czystości oraz kwotę 20,00 złotych na czasopisma. Zdaniem Sądu informacje przedstawione w treści wniosku nie pozwalają na uznanie, że R. K. jest osobą ubogą, dla której poniesienie całości czy też części kosztów postępowania wiązałoby się z pozbawieniem jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Sąd wskazał, że mając na uwadze jej obecną sytuację finansową należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu - nie wykazała ona żadnych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na kondycję budżetu domowego. Odnośnie argumentacji dotyczącej konieczności ponoszenia kolejnych kosztów w sprawie Sąd podkreślił, że strona przewidując realizację swoich praw przed sądem powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Ponadto nie można uznać za koszty związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb w gospodarstwie domowym wydatków ponoszonych na utrzymywanie zwierząt domowych. Zażaleniem R. K. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu: 1) naruszenie przepisu postępowania, a mianowicie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na jego niezastosowaniu i wyrażające się oddaleniem wniosku o zwolnienie z opłaty od skargi, 2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu przez sąd, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, 3) nierozpoznanie istoty sprawy polegające na nieuwzględnieniu wszystkich wydatków do wszystkich sądów oraz złośliwego wydawania licznych decyzji. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji obiektywnie ocenił sytuację majątkową R. K. na podstawie informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podzielić pogląd tego Sądu, że brak było podstaw do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych - otrzymywany przez nią jak i przez jej męża dochód w wysokości 4000 zł brutto miesięcznie jest dochodem stałym, którego wysokość nie pozwala na uznanie, że skarżąca jest osobą ubogą, dla której poniesienie całości czy też części kosztów postępowania wiązałoby się z pozbawieniem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Słusznie również Sąd I instancji podkreślił, że trudno uznać za koszty związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb w gospodarstwie skarżącej wydatki na utrzymanie zwierząt, które, jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku, wynoszą miesięcznie ponad 800 zł. Ponadto podkreślić należy, że skarżąca, będąc świadomą prowadzonego postępowania sądowego, powinna zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią jej partycypowanie w jego kosztach, które na obecnym etapie postępowania zamykają się w kwocie 200 zł. Zasadą jest bowiem, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego. Odnośnie wskazania w zażaleniu na uczestniczenie w licznych postępowaniach, zarówno przed sądem powszechnym, jak również sądem administracyjnym podkreślić należy, że prowadzenie licznych postępowań nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy - strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach, a sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.