I SA/Wa 1906/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2011 r. sprawy ze skargi P.R. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęte z mocy prawa na rzecz Wojewody [...] prawo własności nieruchomości, położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P.–[...] w P., przeznaczonej pod rozbudowę drogi wojewódzkiej nr [...] - ul. [...] w P. Postanowienie Ministra Infrastruktury zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Wyżej opisana nieruchomość jako współwłasność w 1/2 części C. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. (wcześniejsza nazwa Spółki – T. [...]) oraz w 1/2 części P.R., decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], została przeznaczona pod rozbudowę drogi wojewódzkiej nr [...] - ul. [...] w P. na odcinku od istniejącego układu dwujezdniowego w rejonie ul. [...] do granicy miasta. Pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Wojewoda [...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia przez Województwo [...] prawa własności powyższej nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. Wojewoda [...], powołał rzeczoznawcę majątkowego T.S., celem wykonania opinii ustalającej wartość przedmiotowej nieruchomości. Operat szacunkowy w niniejszej sprawie, został sporządzony na dzień [...] listopada 2009 r. Z wartością, ustalonej w nim, nieruchomości nie zgodził się P.R. Podczas rozprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania w dniu [...] stycznia 2010 r. P.R. kwestionował przyjętą przez biegłego metodologię wyceny, wskazywał na zaniżenie wartości nieruchomości oraz podkreślał, że równocześnie prowadzone jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lokalizacyjnej i wznowienie postępowania w przedmiocie ustalenia lokalizacji. Ponadto zobowiązał się do złożenia w terminie dwóch miesięcy przeciwdowodu w postaci nowego operatu szacunkowego. W aktach sprawy administracyjnej znajduje się operat szacunkowy powyższej nieruchomości z dnia [...] marca 2010 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego Z.M., przesłany przez P.R. do Wojewody [...] przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2010 r. W dniu [...] marca 2010 r. wpłynęło do Wojewody [...] pismo radcy prawnego K.N. wraz z załącznikami - pełnomocnika P. [...], z którego wynika, iż przed Sądem Apelacyjnym w P. toczy się postępowanie z powództwa Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości położonych w P.–[...], ujawnionego w księgach wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt [...]). Postępowaniem tym objęta została również nieruchomość zapisana w księdze wieczystej nr [...], należąca w części do P.R. Z dołączonych do pisma dokumentów wynika, iż pozwani w tym postępowaniu m.in.: P.R., T. [...] spółka z o.o. (obecnie C. [...]) oraz A.L. aktem notarialnym z dnia [...] maja 2002 r. znieśli współwłasność nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych KW nr [...] i KW nr [...] nabytych od spadkobierców M.F. w dniu [...] sierpnia 1998 r. oraz w dniu [...] grudnia 1999 r. Ponadto z dołączonych do pisma materiałów wynika, iż z obrotu prawnego zostały wyeliminowane decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. nr [...] stwierdzająca, że nieruchomość P.-[...] należąca do M.F. nie podlega przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1992 r., nr [...]. Zdaniem powoda Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P., skoro nabywcy przedmiotowej nieruchomości wiedzieli, iż stan prawny nieruchomości jest niezgodny ze stanem rzeczywistym - zbycie przedmiotowej nieruchomości przez spadkobierców M.F. było bezskuteczne. Wiedzę ich w tym zakresie potwierdzają zapisy w aktach notarialnych z dnia [...] sierpnia 1998 r. oraz z dnia [...] grudnia 1999 r., z których wynika, iż nabywcy wiedzą o toczących się postępowaniach sądowych i administracyjnych jak również o ostrzeżeniach wpisanych w księdze wieczystej, a dotyczących niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. W konsekwencji powyższych informacji Wojewoda [...], działając w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] zawiesił postępowanie z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż w takim stanie sprawy bezwzględne jest ustalenie dotychczasowego właściciela przedmiotowego gruntu, aby postępowanie odszkodowawcze prowadzone w oparciu o decyzję lokalizacyjną objęło prawidłowo ustalonego właściciela nieruchomości na dzień jej przejęcia przez Województwo [...]. Organ wskazał ponadto, iż wynik postępowania sądowego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma bezpośredni wpływ na podmiotowy zakres postępowania odszkodowawczego, bowiem wskaże on właściwy podmiot uprawniony do odszkodowania za przejęcie prawa własności przedmiotowej części nieruchomości. Na powyższe postanowienie z dnia [...] czerwca 2010 r. zażalenie złożyli P.R. oraz C. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., wskazując, że wbrew twierdzeniom Wojewody [...] wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, kwestia uzgodnienia stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości nie ma wpływu na toczące się postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania na rzecz współwłaścicieli nieruchomości z tytułu przejęcia jej na rzecz Województwa [...]. Skarżący podnieśli, że Wojewoda [...] prowadząc zarówno postępowanie w przedmiocie ustalenia lokalizacji drogi, jak i postępowanie odszkodowawcze jest bezwzględnie związany domniemaniem prawnym wynikającym z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Podniesiono, że na dzień uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi domniemanie to nie zostało obalone. Minister Infrastruktury, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] nie uwzględnił argumentów strony i utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu postanowienia Minister Infrastruktury zgodził się z argumentacją organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia przesłanki do zastosowania przepisu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, wskazując iż do momentu uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie jest możliwe prawidłowe ustalenie stron postępowania odszkodowawczego. Co do zarzutu związania organu domniemaniem prawnym wynikającym z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1962 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) organ podniósł, że istniejąca wzmianka w księdze wieczystej – ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości - wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2010 r. skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, złożył P.R. Skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego tj. art. 97 § 1 pkt 4 Kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy, a wyrażające się w przyjęciu przez organ administracyjny, że w sytuacji gdy istnieje ostateczna decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi wydana na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z dnia 25 lipca 2008 r. Dz. U. Nr 154, poz. 958) i na jej podstawie doszło do wywłaszczenia strony skarżącej z nieruchomości to organ administracyjny ma prawo zawiesić postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przyjęte na własność Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi do czasu ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym toczącej się przed sądem powszechnym, ze względu na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. W sytuacji gdy, w ocenie skarżącego, wydanie decyzji o odszkodowaniu jest postępowaniem wtórnym do postępowania o wydanie decyzji o lokalizacji na podstawie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji i inwestycji w zakresie dróg publicznych, w której to o ustaleniu lokalizacji drogi ustalane są podmioty, które są wywłaszczane z nieruchomości i właśnie tym osobom przysługuje roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyrażające się w samodzielnym dokonywaniu bezpodstawnych ustaleń właściciela i pominięcie faktu, że strona skarżąca wpisana jest w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, co jest wiążące dla organu administracyjnego rozpoznającego sprawę dotyczącą ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi ze względu na ustanowione prawem domniemanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonym postanowieniu dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W ocenie Sądu skarga złożona w przedmiotowej sprawie jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organy obu instancji zasadnie zwróciły uwagę, iż w niniejszym postępowaniu zachodzi przesłanka określona w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują wprawdzie pojęcia zagadnienia wstępnego, ale – w myśl utrwalonego stanowiska orzecznictwa – pojęcie to oznacza sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego ocena może być przedmiotem odrębnego postępowania. Istotne jest przy tym, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a wspomnianym zagadnieniem wstępnym. Związek ten winien zaś charakteryzować się tego rodzaju zależnością, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest możliwe rozstrzyganie w sprawie administracyjnej. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego należy stwierdzić, iż tego rodzaju zależność w nim zachodzi. W niniejszej sprawie kwestię zagadnienia wstępnego stanowi postępowanie toczące się przed Sądem Apelacyjnym w P. o sygn. [...], w przedmiocie uzgodnienia treści działu II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – [...] w P. z rzeczywistym stanem prawnym. Orzeczenie sądu powszechnego wydane w tej sprawie doprowadzi bowiem treść księgi wieczystej nr [...] do zgodności ze stanem prawnym, wskazując właściciela działki nr [...] i [...], a tym samym stronę postępowania odszkodowawczego. Wprawdzie odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje podmiotom ustalonym w postępowaniu o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, nie oznacza to jednak bezwarunkowe wydanie decyzji w sprawie o ustalenie odszkodowania (w konsekwencji jego wypłatę) w sytuacji pojawienia się wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości, który jest wyjaśniany. Stan prawny nieruchomości obejmuje dane wpisane do księgi wieczystej, a więc m.in. oznaczenie nieruchomości, powierzchnię działki oraz osobę właściciela lub użytkownika wieczystego. W tym przypadku nie jest do końca wyjaśniony jeden z elementów stanu prawnego, tj. dotychczasowy właściciel nieruchomości działki nr [...] i [...]. Stan prawny tych działek w momencie wydawania decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] lipca 2008 r. nie był jednoznacznie uregulowany, a świadczy o tym wpis do księgi wieczystej nr [...] ostrzeżenia o roszczeniu Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. o usunięcie niezgodności w dziale II księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Skarżący podkreśla, że Wojewoda prowadząc zarówno postępowanie w przedmiocie ustalenia lokalizacji drogi, jak i postępowanie odszkodowawcze jest bezwzględnie związany domniemaniem prawnym wynikającym z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd zauważa jednak, że ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece) i powoduje, że ujawnione w księdze prawo, którego dotyczy ostrzeżenie nie korzysta już z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Reasumując, jeżeli pomiędzy postępowaniem prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym w P. w przedmiocie uzgodnienia treści działu II księgi wieczystej nr [...] a postępowaniem odszkodowawczym zachodzi bezpośredni związek przyczynowy (co ma zdaniem Sądu miejsce w niniejszej sprawie), organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze zobligowany jest w takim przypadku zawiesić postępowanie odszkodowawcze prowadzone w trybie spec ustawy drogowej. Postanowienie zawiera wszystkie niezbędne elementy, a jego uzasadnienie w stanie faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie jest należyte. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku. ----------------------- 3