I OSK 1162/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 3 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 857/10 w sprawie ze skargi Miasta Poznań na decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 857/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Miasta P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1953 r. nr [...], w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. (Dz. U. nr 20, poz. 138) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. – nieruchomości zapisane w księdze wieczystej KW P.- Ś. W. tom I karta 38, stanowiące parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 3 504 m2, własności nominalnej Cz. K. i F. K., na cele użyteczności publicznej. Z wnioskiem o zwrot tych nieruchomości, oznaczonych uprzednio jako parcela nr [...] pismem z dnia [...] maja 2009 r. wystąpił B. K. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], Starosta P., na podstawie art. 142 i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm.), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody W. z dnia [...] lipca 2009 r., umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w rejonie ul. P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 20 m2 i działka nr [...] o powierzchni 323 m2, zapisane w księdze wieczystej KW nr [...] Sądu Rejonowego w P. – S. M. jako własność Miasta P. Organ ustalił, że dawna parcela [...] stanowi późniejszą działkę [...] (obecne działki nr [...] i [...]) oraz część działki nr [...]; dawna parcela nr [...] stanowi obecne działki nr [...] i [...]; parcela nr [...] stanowi część obecnych działek nr [...] i [...]; parcela nr [...] stanowi pozostałą część obecnej działki nr [...] oraz część działki nr [...], natomiast dawne parcele nr [...], [...] i [...] stanowią pozostałą część obecnej działki nr [...] (wszystkie z arkusza mapy [...] obrębu P.). Przedmiotowe postępowanie dotyczy działek nr [...] i [...]. Organ doszedł do wniosku, że skoro w art. 136, 137 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma mowy o dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945r. – a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie – to niemożliwy jest zwrot przedmiotowych nieruchomości. Ponadto organ zauważył, że dekret ten dotyczył nieruchomości, na których cel użyteczności publicznej, dla których zostały one wywłaszczone, został już zrealizowany. W tej sytuacji, uznając, że postępowanie jest bezprzedmiotowe należało je umorzyć. Wojewoda W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r., nr [...], uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji wskazując, że nie przeanalizował on jaki charakter miał dekret z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r., to jest, czy miał on charakter przepisów "wywłaszczeniowych", jaki był stan faktyczny i prawny tych nieruchomości w chwili przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Organ stwierdził, że braki te czynią umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego niedopuszczalnym. Od tej decyzji skargę złożyło Miasto Poznań zarzucając naruszenie art. 7 i 77 kpa oraz art. 137 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wnosząc o jej uchylenie. Wyrokiem z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 857/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę Miasta P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. wskazał, że analiza dekretu z dnia 7 kwietnia 2948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. wskazuje, że akt ten jak najbardziej należy do aktów prawnych dotyczących wywłaszczenia. Zdaniem Sądu odjęcie prawa własności nieruchomości przewidziane tym dekretem odpowiada definicji wywłaszczenia sformułowanej w art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zatem dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. należy uznać za ustawę wywłaszczeniową. W konsekwencji zobowiązuje to organy administracji publicznej rozpatrujące wnioski o zwrot wywłaszczonych nieruchomości do bezpośredniego stosowania przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sad uznał, że za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organu pierwszej instancji, iż ewentualny zwrot nieruchomości jest niedopuszczalny z tego względu, iż dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie jest wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu słuszne jest stanowisko Wojewody Wielkopolskiego, że organ pierwszej instancji nie dokonał analizy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 30 stycznia 1953 r. i treści samego dekretu, co uniemożliwiło pełną ocenę tych przepisów oraz aktu wywłaszczenia i co było podstawą decyzji z dnia 23 grudnia 2009 r. o umorzeniu postępowania. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę kasacyjną złożyło Miasto P., wnosząc o jego zmianę i orzeczenie, że decyzja Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2010r., nr [...], została wydana niezgodnie z prawem i co za tym idzie, iż decyzja Starosty P. z dnia 23 grudnia 2009 r., nr [...], umarzająca postępowanie o zwrot nieruchomości została wydana zgodnie z prawem i nie istnieją podstawy do jej wzruszenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 136 ust. 3, art. 216 i art. 112 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.) wskutek przyjęcia w niniejszej sprawie że odjęcie prawa własności nieruchomości dekretem z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. z 1948r., Nr 20, poz. 138) położonych w P., zapisanych ówcześnie w księdze wieczystej KW P. - Ś. W. tom [...] karta [...], stanowiących ówcześnie parcele nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 3504m(kw), odpowiada definicji wywłaszczenia z art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami i co za tym idzie organy administracyjne rozpatrujące żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zobowiązane są do stosowania bezpośrednio przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc w niniejszej sprawie, niezależnie od treści art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, możliwym jest stosowanie przepisów tejże ustawy, w szczególności, rozdziału 6 działu III Ustawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w niniejszej sprawie nieruchomości zostały przejęte na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. z 1948r., Nr 20, poz. 138). Zatem – w ocenie skarżącego kasacyjnie – w niniejszej sprawie nie jest możliwe zastosowanie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym przepisu o "zbędności nieruchomości", ponieważ gdy orzekano o wywłaszczeniu nieruchomości w trybie powołanego dekretu, podstawową przesłanką orzeczenie wywłaszczenia był fakt, iż nieruchomość była już zajęta na określone cele publiczne. Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że skoro w myśl dekretu przejęte mogły być wyłącznie nieruchomości, na których cel był już zrealizowany, to należy stanąć na stanowisku iż stosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (w szczególności przepisy rozdziału 6 działu III) jest w niniejszej sprawie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w przypadku żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 ma bezpośrednie zastosowanie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07, w którym to wyroku Trybunał podzielił stanowisko wyrażone we wcześniejszym wyroku z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt 22/01, że ustawa z 21 sierpnia 1997 r. utrzymała zasadę zwrotu i – w art. 136 – odniosła ją do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej. Natomiast art. 216 tej ustawy dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków odjęcia nieruchomości. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego art. 136 ustawy znajduje zastosowanie do wszelkich wypadków wywłaszczenia nieruchomości bez względu na podstawę prawną dokonanego wywłaszczenia. Dotyczy to również ustaw i innych aktów normatywnych, które stanowiły podstawę wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r. Przepis art. 216 ustawy przewiduje zwrot nieruchomości, których własność została odjęta w trybie innym, niż wywłaszczenie, pod warunkiem, że nieruchomość została przejęta lub nabyta na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule, bądź na rzecz powiatowych i spółdzielczych przedsiębiorstw, bądź w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Następnie, dokonując analizy przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Trybunał Konstytucyjny doszedł do wniosku, że "odjęcie prawa własności, o którym mowa w dekrecie, stanowi wywłaszczenie w rozumieniu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W konsekwencji do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu stosuje się wprost przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości". Ponadto Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że to, iż ustawodawca pominął wymieniony dekret w art. 216 ustawy nie stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III ustawy, a dodanie tego dekretu do wyliczenia zawartego w art. 216 jest zbędne z punktu widzenia ochrony prawa właściciela do uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela wskazane wyżej stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Wobec tego uznać należy, że Sąd pierwszej instancji dokonując w zaskarżonym wyroku wykładni art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zbieżnej ze wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, nie dopuścił się naruszenia przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. Tym samym Wojewoda W. w decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. zasadnie stwierdził, że organ pierwszej instancji powinien zbadać, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 137 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro zatem dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładania norm prawa materialnego jest prawidłowa to uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. ----------------------- 6