II OZ 1060/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 września 2011 r., sygn. akt II SO/Op 4/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2010 r., znak: [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 5 lutego 2010 r., M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skargę na decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2010r., znak: [...] Na mocy postanowienia z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II OW 24/11, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyznaczył do rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postanowieniem z dnia 21 marca 2011r., sygn. akt II SO/Op 4/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów. W terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu od zażalenia na powyższe postanowienie M. B. złożył w piśmie z dnia 15 kwietnia 2011r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, referendarz sądowy przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku i wezwał go do odesłania wypełnionego formularza, w terminie 7 dni. Skarżący wypełnił formularz wniosku i zwrócił się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją finansową, a także złym stanem zdrowia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z "kobietą i dzieckiem", nie określając stopnia pokrewieństwa w/w osób. W części wniosku dotyczącej majątku M. B. podał, że posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 5 m², nie wykazując innych składników majątkowych. W rubryce "Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" oświadczył, że zamieszkuje sam i nie ma wiedzy na temat dochodów w/w osób. Określając uzyskiwane dochody stwierdził, że pozostaje "na utrzymaniu litościwych ludzi". Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. M. B. wniósł w dniu 1 lipca 2011 r. sprzeciw na powyższe orzeczenie referendarza sądowego, zarzucając mu dokonanie szeregu bezpodstawnych i bezprawnych przestępstw, które ubezwłasnowolniły go wobec prawa. Pismem z dnia 21 lipca 2011r. WSA w Opolu wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, przez przedłożenie dodatkowych dokumentów i złożenie wyjaśnień. M. B. ustosunkował się do powyższego wezwania w piśmie z dnia 26 lipca 2011r. Podniósł w nim, że odpowiedź na pytania Sądu została zawarta w oświadczeniu majątkowym. Nie podał danych osób z nim zamieszkujących z uwagi na ich bezpieczeństwo; nie ma nic więcej do dodania w sprawie. Ponowił żądanie przyznania mu prawa pomocy, co w jego ocenie już udowodnił. Uznał, że Sąd nie ma prawa żądania ujawnienia danych, które mogą spowodować, zdaniem wnioskującego: "ruinę w życiu tych osób oraz wykorzystywania ich do szantażowania mnie". W związku z powyższym zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2011 r., sygn. akt II SO/Op 4/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia WSA w Opolu wskazał, że informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej M. B., a tym samym uniemożliwiały określenie jego możliwości płatniczych. Skarżący pismem z dnia 23 maja 2011r., został zobowiązany do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Wezwanie do uzupełnienia wniosku zostało skierowane za pośrednictwem poczty, na adres skarżącego, umieszczony we wniosku. Pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki w dniach: 27 maja 2011 r. i 6 czerwca 2011 r. M. B. nie odebrał korespondencji. Doręczenie wezwania należało zatem uznać, w myśl art. 73 § 4 P.p.s.a., za dokonane w dniu 10 czerwca 2011 r. Skarżący nie dopełnił jednakże obowiązku dotyczącego przedłożenia stosownych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień. Nie dokonał tego także w dalszej części postępowania sądowego, zwłaszcza przy wnoszeniu sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. Stąd wniosek skarżącego rozpoznano na podstawie danych wynikających z formularza wniosku. Sąd wskazał, że skarżący nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do swojego stanu rodzinnego i majątkowego. Z jednej strony oświadczył bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z kobietą (lat 43) i dzieckiem (lat 8), z drugiej – oświadczył, że mieszka sam i nie posiada wiedzy na temat dochodów w/w osób, a także odmówił wyjaśnienia powstałych w ten sposób wątpliwości, kierując się koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa wymienionym we wniosku osobom. Ponadto, nie wyjaśniona została kwestia wydatków na utrzymanie wnioskodawcy. Nie zostały sprecyzowane i nie udokumentowano danych dotyczących tytułu prawnego do wykazanego mieszkania, wysokości miesięcznych wydatków związanych z jego utrzymaniem, czy ewentualnymi kosztami leczenia skarżącego. Skarżący wskazując, iż nie posiada żadnych środków na utrzymanie, nie wyjaśnił jednocześnie z jakich źródeł posiada fundusze na utrzymanie posiadanego mieszkania, a także na utrzymanie siebie. Z jednej strony M. B. podał, że pozostaje na utrzymaniu "litościwych" ludzi, z drugiej jednakże, pomimo wezwania Sądu – nie określił formy uzyskiwanej od nich pomocy. Nie wyjaśnił także, czy uzyskuje pomoc od instytucji państwowych, w postaci np. zasiłków z pomocy społecznej. Ponadto, skarżący nie przedstawił dokumentu uprawdopodobniającego okoliczność braku uzyskiwania dochodu, przez przedłożenie np. zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej. W tym stanie sprawy, wobec nie złożenia przez skarżącego żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił jego sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów nie tylko bowiem uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet wzmacnia zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trudno bowiem zrozumieć, w jaki sposób skarżący może funkcjonować bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, nie korzystając z pomocy materialnej w ramach np. świadczeń z pomocy społecznej, czy ponieść koszty utrzymania mieszkania. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 21 lipca 2011 r. wzywając skarżącego - w terminie 7 dni - do uzupełnienia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych poświadczających jego majątek, dochody oraz stan rodzinny. Pomimo powyższego wezwania skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność jego wniosku. W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak przedstawienia dokumentów mających na celu wykazanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osiągają jakiekolwiek dochody oraz dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na ich utrzymanie uniemożliwia rzeczywistą oceną możliwości płatniczych skarżącego i w konsekwencji musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Nie mogło również ujść uwagi Sądu, że oświadczenia skarżącego, jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, są wewnętrznie sprzeczne oraz co należy podkreślić niezgodne z doświadczeniem życiowym. Z jednej bowiem strony skarżący deklaruje, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z kobietą (lat 43) i dzieckiem (lat 8), z drugiej – oświadcza, że mieszka sam i nie posiada wiedzy na temat dochodów w/w osób, a także odmawia wyjaśnienia powstałych w ten sposób wątpliwości, kierując się koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa wymienionym we wniosku osobom, nie precyzując jednak w jaki sposób ujawnienie żądanych przez Sąd danych może wpłynąć na to bezpieczeństwo. Skarżący nie podał wysokości kosztów, jakie ponosi on i jego rodzina na utrzymanie siebie, mieszkania i ewentualne leczenie oraz sposobu w jaki koszty te są pokrywane. M. B. oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu "litościwych ludzi", nie określił jednak formy uzyskiwanej od nich pomocy. Nie przedstawił także żadnych dokumentów uprawdopodobniających okoliczność braku uzyskiwania dochodu. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. odmówił przyznania M. B. prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.