I OZ 423/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komitetu Organizacyjnego Spółdzielni Mieszkaniowej C.w Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 100/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Komitetu Organizacyjnego Spółdzielni Mieszkaniowej C. w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 100/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Komitetowi Organizacyjnemu Spółdzielni Mieszkaniowej C. w Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Komitetu Organizacyjnego Spółdzielni Mieszkaniowej C. w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. – na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – odrzucił skargę Komitetu Organizacyjnego Spółdzielni Mieszkaniowej C. w Ł. W dniu 14 kwietnia 2011 r. storna skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji stwierdził, iż w sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 247 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Sąd podniósł, iż skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może być ona uwzględniona. W ocenie Sądu I instancji w sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi, bowiem skarga została odrzucona z uwagi na brak zdolności sądowej strony skarżącej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Komitet Organizacyjny Spółdzielni Mieszkaniowej C. w Ł., wnosząc o przyznanie pomocy prawnej i zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006, nr 4 poz. 102). Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W ocenie Sądu I instancji, bezzasadność skargi wniesionej przez Komitet Organizacyjny Spółdzielni Mieszkaniowej C. w Ł wyraża się w tym, iż skargę do Sądu I instancji wniósł podmiot nie posiadający zdolności sądowej. Ta okoliczność stanowiła przesłankę uznania skargi za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. i jej odrzucenia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 marca 2011 r. Ponowne powoływanie się przez Sąd I instancji na bezzasadność skargi rozumianą jako jej niedopuszczalność, tym razem przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, oznacza faktycznie badanie przez Sąd I instancji zasadności tego postanowienia. Takie działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne, bowiem mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę – art. 173 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. Sąd I instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06). Na bezzasadność skargi Sąd administracyjny może powoływać się, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed Sądem I instancji. Natomiast, po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1 p.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi. W rozpoznawanej sprawie oddalenie wniosku Komitetu Organizacyjnego Spółdzielni Mieszkaniowej C.w Ł. o przyznanie prawa pomocy nastąpiło z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. W tej sytuacji należy uznać, iż Sąd I instancji winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., albowiem oddalenie wniosku może w tym stanie rzeczy nastąpić tylko przy braku tychże przesłanek. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.