II FZ 275/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 37/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 listopada 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 37/11 Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", odmówił spółce A. sp. z o.o. w O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w toku postępowania spółka wyjaśniła, iż nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie ma majątku, w oparciu o który, mogłaby opłacić koszty sądowe. Podniosła, że pomimo posiadania nieruchomości, nie może ich sprzedać, bowiem są one przedmiotem egzekucji. Kapitał podstawowy spółki wynosi 10.025.926 zł, wartość udziałów 800.000 zł, należności długoterminowe 21.311.600 zł, aktywa obrotowe 5.850.963 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za rok 2010 wyniosła 3.959.448 zł. Za ostatni rok obrotowy spółka poniosła stratę w wysokości 1.462.889 zł, która została pokryta kapitałem zapasowym do wysokości 488.815 zł, pozostała cześć ma zaś być pokryta zyskiem z lat przyszłych. Spółka posiada zadłużenie na rachunkach bankowych w czterech bankach. Ponadto obciążają ją zobowiązania na kwotę 22.821.171 zł, przy czym kwota ta nie obejmuje kosztów egzekucji i odsetek. Skarżąca przedłożyła również: sprawozdania finansowe za lata 2009 i 2010, sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009 i 2010, zestawienie obrotów i sald syntetyczne i analityczne na dzień 28 sierpnia 2011 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2009 i 2010, deklaracje VAT-7 od 1 sierpnia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r., zestawienia środków trwałych za lata 2009 i 2010 oraz zawiadomienia komornicze o wszczętych egzekucjach i zajętych rachunkach. Spółka została wezwana do złożenia: a) wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych w zakresie wszystkich okoliczności dotyczących stanu majątkowego spółki, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym w szczególności daty udzielenia pożyczek długo i krótkoterminowych, daty wymagalności należności (w tym również pożyczek) oraz możliwości spieniężenia aktywów obrotowych; b) wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących stanu majątkowego jedynego wspólnika spółki i zarazem jej Prezesa P. L.. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 18 kwietnia 2011 r. spółka wyjaśniła, że po sprzedaży gospodarstwa rolnego w D. rozpoczęła proces przekształcania swojej działalności z rolniczej na technologiczną. W tym też celu wydzierżawiono P. P. D. "L." w M. z opcją wykupu i zainwestowano znaczne środki finansowe m.in. w uruchomienie produkcji drzewnej, w technologię energii ze źródeł odnawialnych i w zakresie usług budowlanych. Od chwili, kiedy organ kontroli skarbowej powiadomił kontrahentów spółki o zajęciu należności i pożyczek celem zabezpieczenia ewentualnych zobowiązań podatkowych, spółka zaczęła mieć duże problemy z nawiązaniem kontaktów biznesowych, co spowodowało zaprzestanie wszelkiej działalności i wstrzymanie procesów inwestycyjnych. Nie miała możliwości spłaty zobowiązań, co rozpoczęło lawinę egzekucji komorniczych. Zakupione materiały dotyczą działalności energetycznej i są bardzo specjalistyczne, a wartość handlową będą miały dopiero po wybudowaniu planowanej elektrowni. Pożyczka udzielona jedynemu wspólnikowi była pożyczką celową na zakup udziałów w spółce i miała zostać spłacona z dywidendy, gdyż planowana działalność w branży energetycznej gwarantowała dużą rentowność. W odniesieniu do sytuacji majątkowej wspólnika P. L., wskazano, że posiada on mieszkanie, dom w budowie i gospodarstwo rolne o pow. 5 ha, z którego się utrzymuje wraz z małżonką. Wszystkie nieruchomości zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w Ostródzie i ZUS. Nie posiada kont bankowych ani żadnych lokat, a miesięczne, a wydatki na utrzymanie są następujące: prąd 500 zł, gaz 150 zł, podatki i opłaty 250 zł. Nie ma żadnych dochodów, a jedynym przychodem była udzielona pożyczka przez spółkę. Wskazując na motywy swojego orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów nie wynika w sposób jednoznaczny, iż strona nie posiada środków pozwalających jej na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych. Sąd podniósł, że spółka nie prowadzi co prawda działalności gospodarczej, a jej majątek jest przedmiotem licznych zajęć egzekucyjnych, jednakże ze sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. bilansu wynika natomiast, że posiadała ona aktywa obrotowe na łączną kwotę 5.374.195,53 zł, w tym zapasy na kwotę 1.064.060,53 zł oraz towary na kwotę 509.352,51 zł. Posiadała również należności krótkoterminowe w wysokości 1.342.703,26 zł, w tym od jednostek powiązanych w wysokości 1.213.453,26 zł. Ponadto wskazać należy, że, według przedstawionej przez stronę dokumentacji, udzieliła ona długoterminowej pożyczki jedynemu wspólnikowi i zarazem Prezesowi Zarządu P. L. w wysokości 18.000.000 zł (według bilansu na 31 grudnia 2009 r.) oraz pożyczki krótkoterminowej w wysokości 2.967.039 zł (według bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r.). Posiadanie aktywów obrotowych, należności krótkoterminowych oraz wierzytelności w stosunku do wspólnika w podanych wyżej kwotach wskazywało na to, że spółka dysponowała środkami umożliwiającymi jej poniesienie wpisu sądowego od skargi, który w tej sprawie wynosi 46.033 zł. Sąd podkreślił, że sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi automatycznej podstawy przyznania prawa pomocy, zaś pomimo faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, strona nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości ani też nie wszczęła postępowania naprawczego. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy, spółka powinna wykazać, że nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe spółka powinna była wykazać niemożność spłaty pożyczek przez udziałowca oraz spieniężenia posiadanych przez nią aktywów, czego jednak nie uczyniła. Pomimo wezwania Sądu z dnia 11 kwietnia 2011 r. nie podała dat udzielenia wspólnikowi pożyczek, jak również dat ich wymagalności. Lakonicznie odniosła się do kwestii możliwości sprzedaży materiałów zakupionych do działalności energetycznej. Nie wyjaśniła kwestii związanych z możliwością spieniężenia pozostałych aktywów. Ponadto, opisując sytuację majątkową swoją oraz jedynego udziałowca, nie przedłożyła żadnych dokumentów, które miałyby ją potwierdzić, w szczególności dotyczących osiąganych przez wspólnika dochodów. Sąd podkreślił, że strona nie zrealizowała wezwania do uzupełnienia wniosku, w szczególności w zakresie okoliczności dotyczących udzielonych wspólnikowi pożyczek. Tym samym należało stwierdzić, że Prezes Zarządu P. L., jedyny udziałowiec, odpowiadający za sytuację finansową spółki, jest jej dłużnikiem z tytułu umów pożyczek na kwotę łączną ok. 21.000.000 zł, tj. kwotę znacząco przekraczającą wartość należnych kosztów sądowych. Uwzględniając tę okoliczność, w ocenie Sądu, trudno jest zwolnić skarżącą od obowiązku zapłaty wpisu sądowego od skargi i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jej indywidualnej sprawie na budżet Państwa. Skoro strona mogła ponosić wydatki na prowadzenie operacji finansowanych i udzielenie wspólnikowi pożyczek na kwoty znacznie przekraczające wysokości wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. W odniesieniu do twierdzenia strony, że termin wymagalności pożyczek jeszcze nie nastąpił, a udzielona wspólnikowi pożyczka na zakup jej udziałów miała zostać spłacona z dywidendy, gdyż planowana działalność w branży energetycznej gwarantowała dużą rentowność, wskazać należy, że nie można na Skarb Państwa przerzucać ciężaru niepowodzeń finansowych strony. Spółka jest wierzycielem swego wspólnika z racji zaciągniętych przez niego pożyczek i jako wierzyciel ma pełne prawo domagać się spełnienia świadczenia z chwilą jego wymagalności. Ponadto w odniesieniu do twierdzeń strony, że umowa spółki nie przewiduje możliwości zażądania dopłat od wspólnika, wskazać należy, iż nie ma przeszkód, by dokonać zmian umowy w tym zakresie w sytuacji, gdy odpowiednie uregulowania prawne umożliwiają zastosowanie takiego rozwiązania. Prawa pomocy nie można bowiem traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe orzeczenie strona wniosła zażalenie i wniosła o jego uchylenie zarzucając: - przedwczesne wydanie postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez wydanie orzeczenia bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności niezbędnych do właściwej oceny stanu finansowego skarżącej; - naruszenie art. 255 w zw. z art. 256 pkt 2 P.p.s.a. poprzez ogólnikowe wskazanie żądanych w wezwaniu z dnia 11 kwietnia 2011 r. dokumentów źródłowych skarżącej dotyczących jej stanu majątkowego; - błędną, ogólnikową, hipotetyczną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie oraz załączonych do niego dokumentów znajdujących się w aktach sprawy; - pominięcie dowodów znajdujących się w aktach sprawy (znajdujących się w załączonych do skargi aktach organu administracyjnego) w tym protokołu kontroli oraz zajęć egzekucyjnych tego organu, zawartych w 2007 r. aktów notarialnych sprzedaży majątku spółki oraz sprzedaży udziałów spółki , umów pożyczek, z których wynikają informacje na temat terminów i wymagalności oraz cel pożyczek udzielonych przez skarżącą jej wspólnikowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Stosownie do art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 2 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał wniosek spółki w prawidłowy sposób, gdyż wydając objęte zażaleniem rozstrzygnięcie uzasadnił z jakich względów wskazał, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania, obejmujące wpis od skargi. Sąd na podstawie oświadczenia skarżącej spółki zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy ocenił tym samym, w sposób prawidłowy, że spółka nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy stosownie do art. 246 § 2 P.p.s.a. Sąd prawidłowo też i w sposób wyczerpujący, z zachowaniem wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 166 P.p.s.a. tej ustawy wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia z jaki względów oddalił wniosek spółki. Uzasadnienie Sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez Sąd wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nie naruszający zasad postępowania. Przechodząc do złożonego zażalenia należało stwierdzić, że strona skarżąca nie obaliła w sposób skuteczny stanowiska Sądu skupiając się w głównej mierze na zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadniczy powód odmowy uwzględnienia żądania strony, a mianowicie udzielenie pożyczki wspólnikowi, której wysokość przekraczała znacznie kwotę ciążącego na skarżącej wpisu, nie został zakwestionowany. Strona nie wyjaśniła również, jaki wpływ na ocenę jej sytuacji majątkowej mają wymienione w zażaleniu dokumenty, oraz w jaki sposób ich pominięcie mogło oddziaływać na potencjalne uwzględnienie jej wniosku. Uwadze skarżącej uszło, że kwestia odpowiedzi na wezwanie Sądu o nadesłanie dokumentów źródłowych dotyczących jej oraz jej wspólnika nie była zasadniczym powodem odmowy uwzględnienia wniosku. Sąd szczegółowo wymienił wszystkie powody, dla których uznał, że sytuacja strony nie uzasadniała zwolnienia jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Do tych powodów strona w zażaleniu się nie odnosi, podnosząc gołosłowne argumenty ogólnikowej czy hipotetycznej oceny jej wniosku. Strona pominęła również w zażaleniu fakt, że zakres żądanych wyjaśnień odnośnie udzielanych pożyczek został w wezwaniu szczegółowo określony, a zatem nie jest prawdą, że Sąd pierwszej instancji, w mających znaczenie dla orzeczenia kwestiach, określił zakres żądania w sposób mało precyzyjny. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji