VI SA/Wa 2589/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2011 r. sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) decyzją nr [...] z dnia [...] października 2010 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej Kpa., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w [...] (dalej: płatnik, skarżąca, Spółka), od decyzji nr [...] wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r., ustalającej, że Pan M. B. (dalej: pracownik) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] do [...] lutego 2008 r., od [...] do [...] marca 2008 r., od [...] do [...] kwietnia 2008 r., od [...] do [...] maja 2008 r., od [...] do [...] sierpnia 2008 r. z tytułu wykonywanie pracy na podstawie umów zlecenia, umorzył postępowanie odwoławcze. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w [...], pismem z dnia 8 lipca 2010 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym pracownika w podanych wyżej okresach z tytułu umowy zlecenia zawartej przez niego ze Spółką. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia przekazał ww. wniosek do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r. stwierdził, że pracownik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] do [...] lutego 2008 r., od [...] do [...] marca 2008 r., od [...] do [...] kwietnia 2008 r., od [...] do [...] maja 2008 r., od [...] do [...] sierpnia 2008 r. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia, zawartych ze Spółką. Od powyższej decyzji Spółka wniosła odwołanie. Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ stwierdził, że zgodnie z art. 127 § 1 Kpa. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie. Stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję był Pan M. B., którego decyzja dotyczyła oraz ZUS Oddział w [...], na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie. Prezes NFZ podał, iż wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja ta nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego też dla oceny, czy Spółka jest stroną postępowania, istotne znaczenie ma wykazanie, czy wydane rozstrzygnięcie dotyczy jej interesu prawnego. Organ wskazał, że o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, w tym przypadku Spółka, nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa. Zdaniem organu, Spółka składając odwołanie nie wykazała, na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania. Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uznania Spółki za stronę postępowania i dlatego, w myśl przepisu art. 105 § 1 Kpa., umorzył postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe. Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca Spółka, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 28 Kpa., poprzez jego błędną wykładnię oraz art. 138 § 2 Kpa. poprzez brak jego zastosowania, pomimo wydania decyzji przez organ I instancji z naruszeniem przepisu art. 10 Kpa. i 61 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa., polegającym na niezapewnieniu Spółce czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Skarżąca sformułowała także zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej oraz zwrot kosztów postępowania. W ocenie skarżącej, płatnik ma interes prawny w postępowaniu w sprawie objęcia zainteresowanego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Jak wskazała, przytaczają treść przepisów art. 84 ust. 4 i art. 87 ust. 6 ustawy o świadczeniach, stwierdzenie przez NFZ w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wpływa, jak podała Spółka, na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Zdaniem skarżącej w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika, który w związku z tym ma własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Podkreśliła, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Jednocześnie, ustalenie w drodze decyzji podlegania temu ubezpieczeniu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów, tj. zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Dlatego też, zdaniem skarżącej, nieuzasadnione jest twierdzenie organu II instancji o braku posiadania przez nią przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczy, jak wskazał organ, stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego pracownika zatrudnionego w ramach umowy zlecenia przez skarżącą. Decyzja ta nie określa kwestii wymierzania i pobierania składek, a zwłaszcza obowiązków osób trzecich z tym związanych, stąd skarżąca Spółka nie mogła zostać uznana za stronę postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia obowiązku wspomnianego ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwaną dalej p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa NFZ nr [...] z dnia [...] października 2010 r., którą, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Spółkę, od decyzji nr [...] wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2009 r., ustalającej, że M. B. (pracownik) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] do [...] lutego 2008 r., od [...] do [...] marca 2008 r., od [...] do [...] kwietnia 2008 r., od [...] do [...] maja 2008 r., od [...] do [...] sierpnia 2008 r. z tytułu wykonywania umów zlecenia zawartych ze skarżącą Spółką, umorzono postępowanie odwoławcze. Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie dotyczące statusu płatnika jako strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahenta). W ocenie organu płatnik nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. Stanowisko to, w ocenie Sądu w tym składzie orzekającym, jest błędne. Zgodnie z treścią art. 28 Kpa., stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku płatnika (L. Sp. z o.o. Sp. k.). W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem. Oceniając interes prawny płatnika do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zatrudnionego przez niego pracownika należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające, czy i jaki status prawny ma płatnik w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pracownika. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. Stosownie do art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 tej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy), są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). Zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy systemowej. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy (pracownik) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie, w drodze decyzji administracyjnej, że zleceniobiorca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił, że płatnik nie ma interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego uznać należy za błędne. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji powinien rozpoznać odwołanie płatnika – skarżącej Spółki merytorycznie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono o niewykonalności decyzji, zaś o kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.