IV SA/Wa 2138/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprawy ze skargi Gminy i Miasta R. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistych omyłek pisarskich I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Gminy i Miasta R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. przez Gminę i Miasto R. jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r. nr: [...] utrzymujące w mocy postanowienie własne z dnia [...] lipca 2010 r., nr: [...], orzekające o sprostowaniu z urzędu oczywistych omyłek pisarskich w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r., nr: [...] W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ naczelny przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje: Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprostował z urzędu oczywiste omyłki pisarskie w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r., nr: [...] w ten sposób, że: - w sentencji w pkt 2) - str. 2 wers 8 zamiast "[...]" powinno być "[...]"; w wersie 13 wykreślam słowa "nr [...] o pow. [....], nr [...] o pow. [....] ha", - w uzasadnieniu - str. 15 wers 30 zamiast "[...]" powinno być "[...]"; na str. 16 wers 2 wykreślam słowa "nr [...], [....]". Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła Gmina i Miasto R., reprezentowana przez Burmistrza zarzucając, iż postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a."]. Podkreśliła, iż sprostować można jedynie oczywistą omyłkę, co nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji. Każde sprostowanie, które ingeruje w materialną treść rozstrzygnięcia, stanowi nie tylko rażące naruszenie art. 113 § 1 k.p.a., ale jest także nie do pogodzenia z zasadą wynikającą z art. 110 k.p.a. W ocenie skarżącej skreślone wyrazy stanowią istotny element rozstrzygnięcia, wpływają bowiem na prawa strony, tj. prawo własności działek nr [...] o pow. [....] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha. Skreślenie ich w sentencji decyzji skutkuje pozbawieniem Gminy i Miasta R. prawa własności, zaś ich nie skreślanie pozostawia prawo własności skarżącej, przyznając stronie przeciwnej roszczenie o odszkodowanie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż stosownie do art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony sprostować w drodze postanowienia błędy pisarskie lub rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Sytuacje te mają miejsce wówczas, gdy w decyzjach w sposób widoczny zastosowano mylną pisownię, opuszczono litery w wyrazie, dopuszczono się błędu w działaniu matematycznym lub innej tego rodzaju omyłki. Wymienione wady orzeczenia charakteryzuje cecha oczywistości. Stanowi ona zarazem granicę przedmiotowej dopuszczalności sprostowania wyrażającą się tym, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Zdaniem Ministra, w rozpatrywanej sprawie istniały podstawy do zastosowania art. 113 § 1 k.p.a., gdyż zawarte w decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. błędy noszą znamiona oczywistych omyłek pisarskich, a ich sprostowanie - wbrew twierdzeniom skarżącej Gminy i Miasta R. - nie prowadzi do merytorycznej zmiany decyzji. Nie może bowiem budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż umieszczenie działek nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha w sentencji decyzji w pkt 1 wśród działek, co do których stwierdzono nieważność kwestionowanego orzeczenia, a następnie ich ponowne wskazanie w pkt 2 sentencji decyzji wśród działek, co do których stwierdzono, iż kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa - jest konsekwencją błędu pisarskiego, któremu towarzyszy cecha oczywistości. Końcowo Minister wskazał, iż skoro sprostowanie decyzji zaskarżonym postanowieniem nie prowadzi do merytorycznej zmiany decyzji w zakresie stanu faktycznego sprawy, bądź kwalifikacji prawnej, czy ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej, należało orzec o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. W skardze na ww. postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r., Gmina i Miasto R. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie art. 113 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie. W motywach skargi skarżąca przedstawiła argumentację analogiczną do tej, zaprezentowanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała w szczególności, że sprostowanie decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. prowadzi do merytorycznej zmiany tej decyzji, a zatem rażąco narusza art. 113 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m. in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kierując się ww. przesłankami Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było sprostowanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działającego z urzędu, oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji ostatecznej tegoż organu z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], uchylającej w całości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzję własną z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] oraz na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 156 §2 k.p.a.: - w pkt 1) - stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1948 r. w części dotyczącej działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni [...] ha, w tym działek ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, - w pkt 2) - stwierdzającej, iż powyższe orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1948 r. zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni [...] ha, w tym działek ewidencyjnych nr [....] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha. Minister nie stwierdził nieważności ww. orzeczenia w tej części z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych. Zaskarżonym obecnie do Sądu postanowieniem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] lipca 2010 r., w którym - działając w oparciu o art. 113 § 1 k.p.a. - sprostował z urzędu oczywiste omyłki pisarskie w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r., nr: [...] w ten sposób, że: - w sentencji, w pkt 2) - str. 2 wers 8 zamiast "[...]" powinno być "[...]"; w wersie 13 wykreślam słowa "nr [...] o pow. [...], nr [....] o pow. [...] ha", - w uzasadnieniu - str. 15 wers 30 zamiast "[...]" powinno być "[....]"; na str. 16 wers 2 wykreślam słowa "nr [...], nr [....]". Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozważenia i ustalenia, jakie omyłki i błędy zawarte w decyzji administracyjnej podlegają sprostowaniu, a jakie wady decyzji nie mogą zostać sprostowane w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony sprostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. "Błąd pisarski" oznacza widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie nie zamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, a "błąd rachunkowy" - omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia. "Inne oczywiste omyłki" są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa. Redakcja art. 113 § 1 k.p.a. wskazuje wyraźnie, że wymienione w nim wady orzeczenia charakteryzować się muszą cechą oczywistości. Oczywistość ta powinna wynikać bądź z samego charakteru błędu, bądź porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, ewentualnie z treścią wniosku, przy czym niedopuszczalne jest obejmowanie instytucją sprostowania omyłek w określeniu okoliczności mogących rzutować na ocenę legalności decyzji kończącej konkretne postępowanie (v. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2001 r., sygn. akt IV SA 2746/98; ONSA 2002/2/77). Oczywisty błąd, czy omyłka może polegać jedynie na widocznej w świetle akt sprawy rozbieżności między myślą (zamierzeniem) wyrażoną przez organ, a doborem poszczególnych słów lub cyfr dla określenia niebudzących wątpliwości faktów (v. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2002 r., sygn. akt IV SA 498/01, niepubl.). Ustawodawca ograniczył zatem zakres przedmiotowy przewidzianej w art. 113 § 1 k.p.a. instytucji sprostowania do błędów mających postać oczywistych omyłek, a więc mających charakter wadliwości nieistotnych. Przepis ten nie zezwala więc na poprawianie innych błędów w decyzji i eliminowanie tą drogą jej wad istotnych - co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej. Dla tego celu przewidziane zostały w k.p.a. odmienne środki prawne, w szczególności te, które wynikają z dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (odwołanie, zażalenie), a w odniesieniu do decyzji ostatecznej - nadzwyczajne tryby weryfikacji określone w art. 154, 155 i 156 k.p.a. Przenosząc powyższe uwagi na stan sprawy niniejszej zauważyć należy, że w pkt 1) jak i w pkt 2) sentencji - podlegającej sprostowaniu - decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r. wskazano te same działki, tj. nr [...] o pow. [...] oraz nr [...] o pow. [...] ha. Oznacza to, że działki te objęto jednocześnie rozstrzygnięciem o stwierdzeniu nieważności - w części - orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1948 r. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) oraz rozstrzygnięciem o wydaniu - w części - ww. orzeczenia z naruszeniem prawa wobec wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych (art. 158 § 2 k.p.a.). Również w uzasadnieniu ww. decyzji przedmiotowe działki wskazano jako stanowiące część nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej, w odniesieniu do której wystąpiły nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające w tej części stwierdzenie nieważności wskazanego orzeczenia oraz jako te, w stosunku do których można stwierdzić nieważność ww. orzeczenia. Nadto działki te w uzasadnieniu decyzji zostały opisane jako "stanowiące drogi gminne powszechnego użytku" (str. 15), a także jako "stanowiące własność Gminy R." (str. 16). Nie ulega wątpliwości, że u podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oraz w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa wobec wystąpienia przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a., winny leżeć określone, jednoznaczne ustalenia organu orzekającego dotyczące stanu faktycznego sprawy oraz jego kwalifikacji prawnej. Ustalenia te powinny znaleźć należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Rozstrzygnięcia te rodzą przecież określone (różne względem siebie) skutki prawne dla właścicieli objętych nimi nieruchomości. Ewentualne błędy czy niedokładności w zakresie tych ustaleń oraz wnioski wyprowadzone na ich podstawie przez organ orzekający nie mogą podlegać konwalidacji poprzez zastosowanie instytucji sprostowania oczywistej omyłki. Nie można bowiem jako oczywistej omyłki pisarskiej potraktować objęcia tych samych działek odmiennym (sprzecznym) - co do meritum - rozstrzygnięciem, zwłaszcza jeżeli sprzeczność ta tkwi również w uzasadnieniu ww. decyzji. Wykreślenie ww. działek z pkt 2) sentencji decyzji oraz z jego uzasadnienia prowadzi do zmiany tej decyzji, a tym samym wykracza poza granice sprostowania w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. Na marginesie w tym miejscu wypada zauważyć, że w uchylonej w całości przez Ministra decyzji własnej z dnia [...] listopada 2009 r. przedmiotowe działki nr [...] o pow. [...] oraz nr [...] o pow. [...] ha zostały określone jako "stanowiące drogi gminne powszechnego użytku" i wymienione w sentencji (pkt 2) oraz w uzasadnieniu decyzji jako stanowiące część nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej, w odniesieniu do której wystąpiły nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające w tej części stwierdzenie nieważności wskazanego orzeczenia. Z powyższego wynika, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r. dotknięta jest wadą, której nie można usunąć w trybie sprostowania przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a. Nie jest to bowiem wada nieistotna decyzji, tzn. nie wymagająca dodatkowych wyjaśnień i ustaleń. W konkluzji Sąd stwierdza, że wydanie zaskarżonego postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skutkuje ingerencją w merytoryczną stronę decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2010 r., a mianowicie prowadzi do zmiany jej rozstrzygnięcia. Sprostowanie decyzji w opisanym zakresie przekracza uprawnienie organu z art. 113 § 1 k.p.a. z tego względu, że w tym trybie nie ma on możliwości korygowania merytorycznej treści swojego rozstrzygnięcia. W tych warunkach skorzystanie przez Ministra z trybu przewidzianego w art. 113 § 1 k.p.a. nastąpiło z naruszeniem ww. przepisu, co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia tego organu z dnia [...] lipca 2010 r. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że w niniejszym postępowaniu nie brały udziału wszystkie jego strony. Dotyczy to J. S. i B. S., którym - jak wynika z akt sprawy - nie zostały skutecznie doręczone postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. oraz z dnia [...] października 2010 r. z powodu zaniechania ustalenia przez organ prawidłowych adresów ww. osób. Świadczy to o naruszeniu przez organ art. 10 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a., a przez to stworzeniem podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Mając na względzie wszystko powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.