I FZ 213/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "K." Sp. z o.o. w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 2826/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "K." Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 października 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 10 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 2826/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu "K" Sp. z o.o. w S w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K z 12 października 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, iż nie posiada kapitału zakładowego ani środków trwałych. Nie posiada też rachunków bankowych, bowiem firma nie działa, a prezes jej zarządu jest obecnie na rencie. Spółka została wezwana o uzupełnienie wniosku przez złożenie stosownej dokumentacji, czego częściowo dokonała. WSA uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku spółki, bowiem nie dostarczyła ona wszystkich wymaganych dokumentów, a zatem nie wykazała istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim brak jest wystarczających informacji pozwalających w sposób jednoznaczny ustalić, czy działalność spółki dalej jest zawieszona, a nadto czy prowadzone jest wobec niej postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne zmierzające do wykreślenia jej z rejestru sądowego. Ponadto w informacjach dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej, składania sprawozdań finansowych i zeznań podatkowych, posiadanych rachunków bankowych i kapitału zakładowego istniały nieścisłości, które negatywnie wpłynęły na ocenę wiarygodności przedstawionych przez stronę informacji. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy choćby w części. Zdaniem spółki Sąd pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych i błędnie ocenił przedstawione przez nią dokumenty. Spółka powołała się na swoje zadłużenie wobec Skarbu Państwa przewyższające kwotę 2500000 zł i wskazała, że znajduje się w stanie likwidacji. Jej zdaniem zaskarżone postanowienie pozbawia ją prawa do sądu. Zarzuciła też Sądowi pierwszej instancji pominięcie możliwości częściowego przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, iż skarżąca nie spełniła warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przy czym Sąd ten – wbrew twierdzeniom skarżącej - wskazał na obie możliwości zawarte w tym przepisie. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zostały w wymagany sposób wykazane. Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Skarżąca, mimo że przesłała część wymaganej dokumentacji, zdecydowanie unika przedstawienia całości dokumentów potwierdzających jej sytuację. Nie uczyniła tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że już na podstawie dokumentów, które znajdują się w aktach sprawy, nie można mówić o spójności danych. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W tym kontekście powoływanie się przez stronę na zasadę prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jest nieskuteczne. Prawo to nie ma bowiem charakteru absolutnego, a jego realizacja jest możliwa również dzięki właściwej postawie uprawnionego. Prawo do sądu podlega też ustawowym wymogom, jak np. ponoszeniu stosownych opłat, terminowości dokonywania czynności procesowych. Podmioty, których nie stać na uiszczenie kosztów postępowania, mają możliwość ubiegania się o prawo pomocy, ale również pod określonymi wymogami. Tymczasem można odnieść wrażenie, że skarżąca neguje możliwość oceny jej sytuacji finansowej na podstawie dokumentacji, o której przedstawienie została wezwana. Jednakże zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W świetle zaś art. 256 pkt 2 p.p.s.a. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia rodzaje dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255, oraz okresy, za jakie mają być dokumentowane dane o majątku, dochodach i stanie rodzinnym; dokumentami tymi mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych, wyciągi lub wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności i otrzymywanych świadczeń. Na tej podstawie Rada Ministrów wydała 16 grudnia 2003 r. rozporządzenie w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245), które w § 4 doprecyzowuje, jakie dokumenty mogą w szczególności służyć wyjaśnieniu wątpliwości związanych z danymi przedstawionymi przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącej i częściową dokumentację o wątpliwej wiarygodności – skomentowanej zresztą w zaskarżonym postanowieniu, tymczasem już referendarz sądowy WSA wskazywał na konieczność przedstawienia szeregu dokumentów obrazujących stan spółki. Nie jest przy tym wystarczające dla przyznania prawa pomocy akcentowanie, jakiej wysokości spółka ma zadłużenie wobec Skarbu Państwa. Okoliczność ta nie przesądza bowiem o spełnieniu przesłanek do udzielenia tej pomocy. Strona mając świadomość, że Sąd pierwszej instancji podważył wiarygodność przekazanych danych (zwłaszcza zwrócił uwagę na sprzeczności wynikające z porównania z aktami innej sprawy toczącej się przed tym Sądem – III SA/GL 802/08), nawet na etapie zażalenia nie złożyła żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na jednoznaczne rozstrzygnięcie powstałych wątpliwości. Bez wątpienia uzyskanie wymaganej dokumentacji między datą otrzymania wezwania referendarza sądowego a datą wniesienia zażalenia (ponad 3 miesiące) nie było niemożliwe. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 2 pkt 1 czy chociażby art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.