II FZ 533/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Stefan Babiarz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.Ż na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 czerwca 2011r., sygn. akt I SA/Kr 260/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A.Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 grudnia 2010 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011r., I SA/Kr 260/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A.Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi: uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Przy czym obok bieżącego postępowania, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie toczy się inna sprawa (sygn. akt I SA/Kr 259/11), w której skarżąca również została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że nie ma oszczędności, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.505,34 zł netto, a jej wydatki kształtują się następująco: około 1000 zł tytułem kredytu hipotecznego, około 400 zł na bieżące utrzymanie mieszkania, 100 zł tytułem opłat za telefon i Internet, 100 zł na pokrycie kosztów przejazdów do pracy oraz około 500 zł na wsparcie studiującego brata. Do dyspozycji skarżącej na zaspokojenie pozostałych potrzeb pozostaje jej 400 zł. 3. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 29 czerwca 2011r. wskazując na art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołując zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP) podniósł, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od powyższego obowiązku Zauważył również, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócił się o pomoc państwa. Zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie sądu pierwszej instancji sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie pozwala na zwolnienie od kosztów postępowania. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości, ma stały dochód, jest osobą młodą i zdrową, posiada możliwości zarobkowe i stać ją na udzielania studiującemu bratu comiesięcznej pomocy. 4. Pismem z dnia 20 lipca 2011r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Nie skonkretyzowała przy tym, czy zaskarża postanowienie w całości, czy tylko w części, ponadto nie sformułowała wprost zarzutów jakie mu stawia. Skarżąca ponownie przedstawiła swoją sytuację majątkową i rodzinną. Zarzuciła, że sąd pierwszej instancji sugeruje aby wpis sądowy od skargi pokryła ze środków przeznaczonych na pomoc studiującemu bratu. Ze względu na sytuację majątkową rodziców nie są oni wstanie realizować obowiązku alimentacyjnego względem syna, a skutkiem odstąpienia przez skarżącą od wspierania brata będzie konieczność porzucenia studiów na politechnice. Zarzuciła także, że sąd pierwszej instancji naruszył zasadę równości wobec prawa oraz dostępu do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 5. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Sytuacja skarżącej pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel. Oceniając zasadność przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie należy odnieść jej sytuację majątkową (w tym strukturę wydatków) do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Prawidłowo zatem w rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji zbadał zasadność przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego porównanie wysokości wpisu sądowego od skargi (100 zł) i zarobków skarżącej, jej wydatków i ich struktury wskazuje, że jest ona wstanie ponieś koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności zarzuty zawarte w uzasadnieniu zażalenia należy uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji