I SA/Wa 1880/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia R.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez matkę – W.K., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej w miejscowości D., woj. [...] w związku wojną rozpoczętą w 1939 r. Decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. R.K. wystąpił w dniu [...] listopada 1990 r. z wnioskiem do Urzędu Rejonowego w W. o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1988r. Sygn. akt [...] wynika, że spadek po W.K., zmarłej w dniu [...] lipca 1954 r., na podstawie ustawy nabył w całości syn R.K. Z kolei z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wypisu Aktu Poświadczenia Dziedziczenia z dnia [...] kwietnia 2009 r. Rep. A nr [...], sporządzonego przez Notariusz A.J. wynika, że spadek po R.K. (synu R. i W.), zmarłym w dniu [...] lutego 2009 r., na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia [...] września 2003 r. nabyła w całości żona K.K., która jest skarżącą w niniejszym postępowaniu. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku R.K., wydał w dniu [...] września 2008 r. decyzję, którą odmówił potwierdzenia posiadania przez R.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.K., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej w miejscowości D., woj. [...]. Od powyższej decyzji R.K. złożył odwołanie z dnia [...] października 2008 r., kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego i wnosząc o uchylenie decyzji w całości. Pismem z dnia [...] marca 2009 r. (data wpływu) R.K. syn wnioskodawcy R.K. złożył wniosek o zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu zakończenia czynności niezbędnych dla stwierdzenia nabycia i podziału spadku po zmarłym ojcu. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] maja 2009r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. Pismem z dnia [...] maja 2009 r. K.K. (żona zmarłego R.K.) wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania odwoławczego, powołując się na ww. Akt Poświadczenia Dziedziczenia z dnia [...] kwietnia 2009r. Rep.A nr [...], sporządzony przez notariusz A.J. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa podjął zawieszone z urzędu postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R.K. z dnia [...] października 2008 r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Od decyzji organu odwoławczego K.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010 r, sygn. Akt I SA/WA 1390/09 uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. oraz nie odnosząc się do kwestii realizacji przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty, zobowiązał organ drugiej instancji do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie. W konsekwencji organ drugiej instancji ponownie wydał rozstrzygnięcie, którym z kolei utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r., wcześniej uchyloną. Decyzja została skierowana do pełnomocnika K.K. – I.K. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa z dnia [...] kwietnia 2009r. Rep. A nr [...] sporządzonego przez Notariusz A.J. wynika, że K.K. udzieliła I.K. umocowania do zarządu i administracji majątkiem, działania wobec wszelkich władz, urzędów administracji państwowej i samorządowej, sądów, banków, osób prawnych i fizycznych składania oświadczeń i wniosków, odbioru i kwitowania dokumentów, korespondencji, przesyłek i należności z jakiegokolwiek tytułu w jej imieniu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po ponownej analizie sprawy doszedł do wniosku, iż wbrew pierwotnie zajętemu stanowisku - przedstawionemu w uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji z dnia [...] lipca 2009r. - należy podzielić twierdzenia Wojewody [...], wyrażone w decyzji z dnia [...] września 2008 r. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie spełnienia przesłanki zamieszkania właściciela pozostawionego mienia na terenach utraconych przez Rzeczypospolitą Polskę nie daje podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ podniósł, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii aktu kupna-sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1932 r. nr rep. [...] oraz z zeznań świadka K.S. złożonych w dniu [...] lutego 2007 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajenie prawdy wynika, że W.K. była właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m2 położonej w gminie D., określanej miejscową nazwą D. Ponadto z powyższych zeznań wynika, że W.K. na tereny byłego państwa polskiego przyjeżdżała okresowo na wakacje oraz, że wraz z synem R.K. w dniu [...] czerwca 1939 r. przeniosła się z K. do majątku G., gmina D., pow. [...] i tam przebywała w dniu wybuchu wojny tj. 1 września 1939 r. (oświadczenia R.K. z dnia [...] lutego 2006 r.). Dodatkowo stosownie do potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii karty ewakuacyjnej z dnia [...] stycznia 1945 r. właścicielka przedmiotowej nieruchomości W.K. przebywała na [...] do 1945 r. Z tego samego dokumentu wynika także repatriacja W.K. do W. Minister wskazał na treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (DZ. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), z którego wynika, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art.1, a także posiada obywatelstwo polskie. Minister powołał się na przepis art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której przebywa ona z zamiarem stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. Dalej organ stwierdził, że o zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności, danej dorosłej osoby fizycznej (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2006 r. Sygn. akt I OW 265/05). Organ odwoławczy oparł się w tej kwestii na protokole przesłuchania świadka - K.S. z dnia [...] lutego 2007 r., z którego wynika, iż jedynym i wyłącznym powodem przyjazdu W.K. na tereny należące wówczas do Rzeczypospolitej Polskiej były plany wakacyjne. Minister podkreślił, że W.K. nie spędzała tychże wakacji na terenie swojej posiadłości określonej nazwą D. (położonej w gminie d.), lecz w majątku G., stanowiącym własność T.Z. K.S. oświadczyła również, że właścicielka pozostawionego mienia wraz z synem przyjechała na wakacje do majątku G. pod koniec czerwca (lub z początkiem lipca) 1939 r. Skargę na decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.K., reprezentowana przez syna – R.K. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), prowadzącą do niedopuszczalnego uzupełnienia tej normy prawnej o warunek zamieszkiwania w dniu 1 września 1939r. w miejscowości, w której znajdowała się nieruchomość w związku, z którą ma być przyznana rekompensata, mimo że w pkt 1 tego artykułu jest mowa o zamieszkiwaniu w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2) przepisów prawa procesowego przez naruszenie art. 8 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez prowadzenie ponownego postępowania odwoławczego, w wyniku wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1390/09, w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej w wyniku nieuzasadnionego odejścia od wykładni art. 2 wymienionej wyżej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zawartej w uzasadnieniu decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], z której wynikało, że W.K. spełniała przesłanki do uzyskania prawa do rekompensaty, zawarte w tym przepisie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z art. 2 nie wynika warunek zamieszkiwania w miejscowości, z którą ma być związane prawo do rekompensaty. W przepisie tym wyraźnie wiąże się to prawo z zamieszkiwaniem w konkretnym momencie - w dniu 1 września 1939 r. - na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nieuprawnione w związku z tym jest odwoływanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do normy zawartej w prawie prywatnym - art. 25 k.c., określającej miejsce zamieszkania osoby fizycznej. W art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wiąże się bowiem prawa do rekompensaty z miejscem zamieszkania, a z zamieszkiwaniem na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i to na dodatek w jednoznacznie sprecyzowanej dacie. Zdaniem skarżącej W.K. ten warunek spełniała. W dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jej pobyt tam trwał aż do repatriacji w 1945 r., co wypełnia kolejny warunek do uzyskania rekompensaty. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa, oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej od Ministra Skarbu Państwa kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Roszczenie o realizację prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega rygorom wynikającym w przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 1 ww. ustawy warunkiem potwierdzenia tego prawa właścicielowi pozostawionej nieruchomości (a w przypadku jego śmierci - jego spadkobiercom), jest spełnienie przesłanki wynikającej z tego przepisu, tj.: bycie w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwanie w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenie tego terytorium z przyczyn, o których mowa w art.1 tej ustawy. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", które jest związane z czynnością "zamieszkiwania" tak więc, zdaniem Sądu, należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Są to przepisy systemowe, które mają zastosowanie w niniejszej sprawie. W myśl art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy (protokół przesłuchania z dnia [...] lutego 2007 r. świadka K.S.) wynika wprost, że przebywanie W.K. na terenach byłych Rzeczypospolitej Polskiej nie wiązało się z zamiarem zamieszkiwania na tych terenach, a jedynie wynikało wyłącznie z planów wakacyjnych i przymusowej sytuacji w jakiej znalazła się rodzina skarżącej, w związku z wybuchem II wojny światowej. Z akt sprawy nie wynika aby W.K. i jej rodzina zamierzali tam przebywać na pobyt stały i wiązać z tym miejscem swoje plany życiowe. Tym bardziej, iż wakacji w 1939 r. W.K. nie spędzała na swojej nieruchomości, położonej w gminie d., lecz w majątku G., stanowiącym własność T.Z. Miejsce zamieszkania W.K. i jej rodziny - tj. miasto K. – potwierdza, znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy, informacja z ankiety do dowodu osobistego R.K. Brak jest jakiegokolwiek dokumentu świadczącego o tym, że W.K. zamierzała zmienić miejsce zamieszkania, np. dokumentu potwierdzającego zamiar przeprowadzki lub fizyczną przeprowadzkę z K. Dowodu takiego nie przedstawili także następcy prawni W.K., a te ustalenia mają podstawowe znaczenie w sprawie. Skoro zaś właścicielka pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r., w rozumieniu art. 25 k.c., na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to niewątpliwie nie spełniała jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji powyższego nie mogła ona sama, a w ślad za nią jej spadkobiercy wspomnianego prawa nabyć. Trafnie zatem Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia następcom prawnym prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie można zatem postawić organom zarzutu by rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenia przepisów prawa. Organy bowiem w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- / ----------------------- 3