II FZ 444/11

Dnia 13 września 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2011 roku sygn. akt III SA/Wa 219/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 listopada 2010 roku, nr [...] w przedmiocie: ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 rok postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r., w sprawie sygn. akt III SA/Wa 219/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A.G. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że jej mąż przebywa w areszcie śledczym, skarżąca nie pracuje ma na utrzymaniu 10-letniego syna, jej jedyny majątek stanowi dom, w którym zamieszkuje, a w utrzymaniu pomagają jej matka oraz siostra męża. Na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że z uwagi na brak osiągania dochodów nie składa zeznań podatkowych. Wskazała, iż nie jest zarejestrowana jako bezrobotna. Jest zatrudniona w firmie M. sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę, jednakże z uwagi na działania Urzędu Kontroli Skarbowej, firma ta ma zablokowane konta i nie wypłaca pracownikom pensji. Kolejno wskazała, iż w opiece nad synem pomaga jej matka, która nie posiada oszczędności ani własnej nieruchomości. W utrzymaniu skarżącej pomagają także teściowa i siostrę męża, która na stałe przebywa w USA. W zakresie kosztów utrzymania podatniczka wskazała, że ponosi przede wszystkim wydatki na zakupu żywności i mediów (opłaty za energię elektryczną w wysokości 200 zł miesięcznie, zakup żywności 400 - 500 zł miesięcznie, oraz obiady syna w szkole w wysokości 80 zł miesięcznie). Dodatkowo Skarżąca stwierdziła, iż dom w którym zamieszkuje jest obciążony hipoteką a wynagrodzenie jej pełnomocnika zostało uiszczone zaliczkowo w 2007 r. zaś w pozostałej części nie zostało jeszcze rozliczone. Na potwierdzenie niniejszego oświadczenia załączyła jedynie wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2011 r. do 29 marca 2011 r. oraz oświadczenie H.G., z którego wynika, iż wspomaga ona skarżącą finansowo nie wiadomo jednak jak często i w jakim zakresie. W zaskarżonym postanowieniu odmawiając podatniczek przyznania prawa pomocy WSA podkreślił, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności. Jeśli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skierowane do skarżącej wezwanie z dnia 4 lutego 2011 r. precyzyjnie określało jakie dokumenty są potrzebne do oceny wniosku, a także jakie dane w nim zawarte budzą wątpliwości. Brak prawidłowej reakcji na wspomniane wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącej. Jej oświadczenie nie stanowi bowiem właściwej podstawy dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Brak przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny oraz, czy rzeczywiście skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jej rodziny. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie zaskarżając je w całości i wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podkreślił, że sąd I instancji niezasadnie uznał, że oświadczenia skarżącej w zakresie źródeł je utrzymania i wydatków są niewystarczające. Skarżąca przedstawiła pełny i rzetelny obraz swojej sytuacji finansowej, nie jest w stanie przedstawić pełnej dokumentacji finansowej ponieważ wiele dokumentów zostało zajętych w postępowaniu karnym. Podkreślił, że sytuacja skarżącej jest bardzo trudna, gdyż samotnie wychowuje ona dziecko, a jej egzystencja opiera się na pomocy za strony rodziny i znajomych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, iż skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła żądanych dokumentów źródłowych, tym samym składane przez nią oświadczenia okazały się nie wystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skarżąca w żaden sposób nieudokumentowana kosztów swojego niezbędnego utrzymania ani wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny, czyniąc niemożliwym weryfikacje jej twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby zostać pokryte koszty procesu. Wobec powyższego sąd I instancji trafnie wskazał, iż skarżąca nieuprawdopodobniła, że utrzymuje się wyłącznie dzięki pieniężnej pomocy członków rodziny, oraz że pomoc ta jest niewystarczająca dla pokrycia kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania skutkującą uchyleniem rozstrzygnięcia, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozstrzyganej sprawie niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o źródłach oraz kosztach utrzymania podatniczki miało decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej wnioskodawczyni nie podważyła w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu I instancji. Eksponowana w nim okoliczność zatrzymania dokumentacji finansowej skarżącej w postępowaniu karnym po raz pierwszy została podniesiona w zażaleniu na postanowienie sądu I instancji i pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Kierowane do skarżącej wezwanie zmierzało do zobrazowania jej aktualnej sytuacji finansowej, źródeł jej utrzymania - wysokości i form pomocy jaką otrzymuje od członków rodziny oraz wysokości niezbędnych wydatków ponoszonych na ten cel, których to dokumentów skarżąca nie dostarczyła. Przedstawiając w tym zakresie jedynie własne oświadczenia oraz oświadczenie teściowej potwierdzające fakt udzielania jej pomocy finansowej "w miarę możliwości". Sąd I instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Nie jest zatem zasadne stanowisko strony skarżącej, iż dane przedstawione w złożonym formularzu PPF oraz dobitność jej twierdzeń o braku jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty postępowania jest wystarczającym argumentem dla sądu do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacja zasadnie sąd I instancji uznał, że brak udokumentowania wysokości pomocy od członków rodziny oraz nieudokumentowanie ponoszonych wydatków na utrzymanie uniemożliwiło pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji