I FZ 237/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 6 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 138/11 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 grudnia 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2005 r. Sąd I instancji wskazał, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wraz z żoną i małoletnim synem wspólne gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi 4.479 zł brutto. Wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą łącznie ok. 1.500 zł, wydatki na szkolnictwo wynoszą 500 zł, a na leczenie rodzina wydaje 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania rodziny zgodnie z oświadczeniem wynoszą 800 zł miesięcznie. Sąd stwierdził, że skoro dochody rodziny skarżącego wynoszą ok. 1500 zł brutto na osobę miesięcznie to trudno uznać, że wnioskodawca nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto skarżący na wezwanie Sądu nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na wysokość ponoszonych wydatków na szkolnictwo oraz leczenie. Wyjaśnił, że syn pobiera korepetycje z języka angielskiego i z języka niemieckiego. Odnośnie kosztów na leczenie podał, że członkowie rodziny korzystają z poradni okulistycznej, hematologicznej, ortodontycznej i z usług rehabilitacyjnych. Jednakże nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających ponoszenie z tego tytułu wydatków. Na wezwanie Sądu skarżący podał informację o posiadanych kredytach i sposobie ich spłaty wskazując, że nie ponosi wydatków z tytułu zaciągniętych kredytów, a jedynie żona spłaca pożyczkę z kasy pracowniczej. Rodzina skarżącego pomaga w spłacie kredytu wpłacając 450 zł miesięcznie, a rodzina żony pomaga spłacać kredyt hipoteczny wpłacając 300 zł miesięcznie. Reasumując Sąd I instancji wywiódł, że strona nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i tym samym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym przez skarżącego zażaleniu wniósł on na podstawie art. 196 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Podkreślił, że znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej (likwidacja prowadzonej działalności gospodarczej), a prawo pomocy jest instytucją ściśle powiązaną z realizacją konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż zapewnia osobie będącej w ciężkiej sytuacji finansowej możliwość obrony swoich praw przed sądem. Zdaniem skarżącego wykazał on, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające ogromny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. Jest to oczywiste, zważywszy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wszczynane wyłącznie na wniosek (zasada bezwzględnej skargowości). Biorąc pod uwagę powyższe wywody, nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd rozstrzygający kwestię przyznania prawa pomocy, orzeka przede wszystkim w oparciu o informacje zawarte przez stronę w złożonym wniosku, w tym na podstawie jej oświadczeń co do stanu majątkowego i rodzinnego (osoby fizyczne). Dlatego jest ważne, aby wnioskodawca w miarę jak najdokładniej przedstawił swoją (i swojej rodziny) aktualną sytuację życiową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja majątkowa przedstawiona przez skarżącego nie jest na tyle trudna, aby wypełniała dyspozycję powyżej powołanego przepisu. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji skarżący i jego żona uzyskują dochód w wysokości 4.479 zł brutto (miesięcznie). Wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą łącznie 1.500 zł, wydatki na szkolnictwo wynoszą 500 zł, a na leczenie rodzina wydaje 500 zł miesięcznie. Nie bez znaczenia w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest również kwestia przyznanej żonie skarżącego pożyczki z kasy pracowniczej, którą spłaca. Przyjmuje się bowiem, że dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób uznać, że skarżący nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób charakteryzujących się skrajnym ubóstwem. Pogląd ten powiązać należy z faktem, iż przyznanie prawa pomocy konstytuuje wyjątek od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony zobowiązane są ponosić koszty związane z ich udziałem w sprawie. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.