V SA/Wa 2934/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu działania "ułatwienia startu młodym rolnikom". oddala skargę W dniu [...] kwietnia 2009 r. J. P. złożyła w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Wniosek ten został poddany weryfikacji pod kątem kompletności oraz terminowości złożenia dokumentów, sporządzenia wniosku na obowiązującym formularzu, jak również spełnienia kryteriów odnoszących się do wieku wnioskodawcy oraz do daty wejścia w posiadanie gospodarstwa rolnego oraz rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej. Na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię dokumentów ustalono, iż w dniu 10 lipca 2002 r. ukończyła ona studia magisterskie uzupełniające w A. w W. na kierunku Technologia Żywności i Żywienie Człowieka. Po dokonaniu weryfikacji zaświadczenia z U. w W. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR we W. wydał w dniu [...] września 2009 r. decyzję nr [...], w której odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy. Uzasadniając negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż nie posiada ona wymaganych kwalifikacji zawodowych, czyli nie spełniła warunku określonego w § 6 ust. 1 i 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, z późn. zm.) - zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 17 października 2007 r.". Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji podkreślając, że zakres jej studiów obejmował 120 godzin przedmiotów związanych z rolnictwem. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2009 r. Orzekający na skutek wniesienia przez skarżącą skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 551/10 uchylił ww. decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] grudnia 2009 r. Uzasadniając wyrok Sąd zwrócił w szczególności uwagę na konieczność wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji zakresu kształcenia wnioskodawczyni realizowanego w trakcie odbytych przez nią studiów. W ocenie Sądu organ powinien wyjaśnić wnioskodawczyni przyczyny dla których przedmioty takie jak np. technologia mleczarstwa, technologia drobiu i jaj, technologia przetwórstwa owoców i warzyw, technologia mięsa, technologia zbóż nie zostały uznane za obejmujące treści związanych z rolnictwem. Orzekając ponownie Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił w pierwszej kolejności dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz wyjaśnił podstawę prawną wydanej decyzji wskazując w szczególności, że zgodnie z §2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 17 października 2007 r. pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, jest przyznawana osobie fizycznej która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Doprecyzowania odpowiednich kwalifikacji zawodowych dokonano w załączniku do rozporządzenia, gdzie przedstawiono "szczegółowy wykaz kierunków studiów, zawodów i specjalności oraz tytułów kwalifikacyjnych w zakresie rolnictwa, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych". W przypadku ukończenia studiów na kierunku innym niż wymieniony w załączniku (brak jest w wykazie kierunku ukończonego przez skarżącą tzn. technologii żywności i żywienia człowieka), za kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej uznaje sie kierunki studiów, w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin. W ocenie organu nie można uznać, że zakres studiów ukończonych przez stronę obejmował treści związanych z rolnictwem w wymaganym wymiarze, pomimo iż zakres ten zgodnie z nadesłanym przez stronę zaświadczeniem obejmował m.in. przedmioty takie jak: gospodarka wodno-ściekowa, technologia mleczarstwa, technologia drobiu i jaj, przechowalnictwo produktów rolnych, technologia przetwórstwa owoców i warzyw, technologia mięsa, technologia zbóż oraz technologia węglowodanów. Prezes ARiMR podniósł, że wymienione w zaświadczeniu przedmioty nauczania nie dotyczyły rolnictwa rozumianego jako działalność rolnicza prowadzona w gospodarstwie rolnym. Na potwierdzenie tej tezy wskazał na zakres oficjalnych standardów kształcenia dla kierunku Technologia Żywności i Żywienie Człowieka, określonych w Załączniku nr 104 do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunki, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki (Dz. U. Nr 164, poz. 1166). Z opisu zakładanych kwalifikacji absolwentów ww. kierunku wynika, że brak jest szczegółowych kwalifikacji związanych z rolnictwem. Mają oni natomiast posiąść umiejętności o charakterze technicznym związane z produktem działalności rolnicznej - żywnością. Z omawianego załącznika wynika bowiem, że absolwent kierunku “technologia żywności i żywienie człowieka" posiada wiedzę z zakresu chemii żywności oraz nauk technicznych, technologicznych, żywieniowych i ekonomicznych. Jest specjalistą w zakresie przetwarzania, utrwalania, przechowywania i kontroli jakości żywności Jest przygotowany do pracy na stanowiskach inżynierskich w przedsiębiorstwach, zakładach i instytucjach zajmujących się przetwórstwem, kontrolą, obrotem żywności oraz żywieniem człowieka. Umie organizować produkcję włącznie z doborem maszyn i urządzeń, a także przeprowadzać kalkulację ekonomiczną. Zna zasady funkcjonowania rynku i rozumie zasady marketingu produktów i usług związanych z żyywnością i żywieniem człowieka. Potrafi posługiwać się techniką komputerową w sterowaniu procesami technologicznymi oraz zarządzaniu przedsiębiorstwem. W odpowiedzi na zarzuty strony organ odwoławczy zauważył, że odnośnie absolwenta kierunku “architektura krajobrazu", (który znajduje sie na liście kierunków, których ukończenie uznaje się za spełnienie kwalifikacji zawodowych),w Załączniku nr 6 do ww. rozporządzenia wskazano, że absolwent taki posiada wiedzę z zakresu nauk rolniczych. W tym zakresie, do treści kształcenia należą chociażby takie przedmioty, jak: gleboznawstwo, ekologia, biologia roślin. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem: - przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów § 2 ust 1 pkt 1 lit. d w zw. z § 6 ust 2 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. oraz ust. 1 załącznika do tego rozporządzenia polegającym na błędnej interpretacji sformułowania "treści związane z rolnictwem", a w konsekwencji – niewłaściwym zastosowaniu przepisu § 2 ust. 1 pkt 1 lit d ww. rozporządzenia, polegającym na odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej, - przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. Z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) polegającym na nienależytym wyjaśnieniu przesłanek, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę, a tym samym na niedostatecznym umotywowaniu rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu powyższych zarzutów skarżąca przypomniała, że w 2002 r. ukończyła dwustopniowe pięcioletnie stacjonarne studia magisterskie na kierunku Technologia Żywności i Żywienie Człowieka na wydziale Technologii Żywności A. w W. W toku postępowania przed organem I instancji przedłożyła zaświadczenie Prodziekan Wydziału Nauk o Żywności U. w W. potwierdzające, że w programie realizowanym w toku studiów wyższych magisterskich uzupełniających znalazły się zajęcia m.in. z: technologii mleczarstwa (w wymiarze 60 godzin), technologii drobiu i jaj (w wymiarze 60 godzin), przechowalnictwa produktów rolnych (w wymiarze 60 godzin), technologii przetwórstwa owoców i warzyw (w wymiarze 60 godzin), technologii zbóż (w wymiarze 60 godzin), technologii mięsa (w wymiarze 60 godzin), gospodarki wodno – ściekowej (w wymiarze 45 godzin). Ponadto w toku postępowania przed Prezesem ARiMR skarżąca przedłożyła dodatkowe zaświadczenie potwierdzające fakt zrealizowania w toku studiów przedmiotów wskazanych powyżej, a ponadto przedmiotów takich jak: ekologia i ochrona środowiska (45 godzin), technologia jaj (135 godzin), technologia drobiu (60 godzin), kierowanie małą firmą (30 godzin). Zdaniem skarżącej już z semantycznego znaczenia określeń językowych użytych dla oznaczenia przedmiotów realizowanych przez nia w trakcie studiów wynika bezspornie rolniczy profil kształcenia. Nie ulega wątpliwości, że dziedziny takie jak mleczarstwo, produkcja drobiu i jaj oraz zbóż, przetwórstwo owoców i warzyw, a także przechowalnictwo produktów rolnych mają bezpośredni związek z rolnictwem, które za słownikiem PWN pozytywnie zaopiniowanym przez Radę Języka Polskiego można zdefiniować jako dziedzinę gospodarki obejmującą uprawę ziemi i roślin oraz hodowlę zwierząt. Natomiast zgodnie z Encyklopedią PWN pojęcie to definiowane jest jako jedna z najstarszych i podstawowych dziedzin gospodarki, której głównym celem jest dostarczenie człowiekowi żywności do bezpośredniej konsumpcji lub po przetworzeniu w zakładach przemysłu spożywczego, ponadto produkowanie surowców przemysłowych (np. włókna roślinnego i zwierzęcego, skór surowych, używek) w celu zaspokojenia innych (nieżywnościowych) potrzeb człowieka. Z powyższych definicji skarżąca wywiodła, że na pojęcie rolnictwa składają się dwa aspekty – uprawa roślin lub hodowla zwierząt, a także dalsze zabezpieczenie produktów uzyskanych z tej uprawy lub hodowli i ich przechowywanie oraz obróbka i przetwarzania w zakresie niezbędnym do zachowania ich właściwości, aż do podejmowania działań, które same w sobie co do zasady stanowią przetwórstwo żywności, ale ściśle wiążą się z produkcją rolną i nie można odmawiać im charakteru szeroko pojętej działalności rolniczej. Następnie skarżąca podniosła, że katalog kierunków studiów wymienionych w pkt. 1 załącznika do rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. nie ma charakteru zamkniętego bowiem dla celów omawianej regulacji uważa się, że wymóg posiadania wyższego wykształcenia rolniczego jest spełniony także w przypadku ukończenia kierunku studiów, w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze co najmniej 120 godzin. Skarżąca zwróciła w tym zakresie uwagę na porównanie brzmienia przepisów regulujących zagadnienie pomocy finansowej udzielnej na rozpoczęcie działalności rolniczej w poprzednim stanie prawnym oraz obecnie. Na mocy przepisów pierwotnej wersji rozporządzenia w sprawie warunków przyznawania pomocy, obowiązującej do dnia 24 marca 2009 r., w przypadku ukończenia studiów na kierunku innym niż wskazane w pkt. 1 załącznika, tj. rolnictwo, ogrodnictwo, weterynaria, technika rolnicza i leśna, zootechnika i architektura krajobrazu, za kierunek, którego ukończenie przesądza o posiadaniu wykształcenia wyższego rolniczego, uznawane były kierunki studiów, na których w zakres kształcenia wchodziły przedmioty dotyczące technogii produkcji roślinnej, zwierzęcej lub melioracji wodnych w wymiarze co najmniej 120 godzin. Jednak w myśl nowych przepisów, obowiązujących w chwili składania przez skarżącą wniosku, oprócz ukończenia studiów na wymienionych kierunkach, za kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej uznaje się kierunki studiów, w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin. Zmieniona treść załącznika w znacznym stopniu liberalizuje wymagania związane z uznawaniem za wykształcenie wyższe rolnicze studiów na kierunkach innych niż wymienione w ust. 1 pkt. 1-6 załącznika poprzez odejście od szczegółowego określenia przedmiotów, które zgodnie z pierwotną regulacją dotyczyć miały wyłącznie technologii produkcji roślinnej, zwierzęcej lub melioracji wodnych. Na gruncie obecnie obowiązującej wersji powoływanego przepisu wystarczającym jest, aby zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmowały treści związane z rolnictwem. Odnosząc się do powołanego w zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. skarżąca podniosła, że określa ono jedynie ramowe, treści kształcenia na poszczególnych kierunkach studiów, zatem wywiedzenie przez organ z brzmienia jego przepisów stwierdzenia, że "w kwalifikacjach absolwenta kierunku technologia żywności i żywienie człowieka brak jest szczegółowych kwalifikacji związanych z rolnictwem" wydaje się pochopne i zbyt daleko idące. Zaznaczyła, iż w myśl argumentacji organu załącznik 104 do rozporządzenia w sprawie standardów kształcenia ustala zakres umiejętności wymaganych od absolwenta studiów na kierunku “technologia żywności i żywienie człowieka" w sposób nadający wskazanym studiom charakter studiów techniczny czyli związanych nie z rolnictwem, ale z produktem produkcji rolniczej - żywnością. Jednak w ocenie skarżącej już w oparciu o omawiane standardy, określające zaledwie 40 % treści kształcenia, można wywieść potencjalny związek kierunku “technologia żywności i żywienie człowieka" z produkcją rolniczą. Zgodnie z treścią wskazywanego załącznika absolwent powinien bowiem umieć organizować produkcję żywności włącznie z doborem maszyn i urządzeń, a także przeprowadzać ekonomiczną kalkulację takiej produkcji. Ponadto skarżąca podkreśliła, że ukończyła studia w roku 2002, zatem niedopuszczalne jest zastosowanie w odniesieniu do rozpatrywanego stanu faktycznego przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. Skarżąca dodała następnie, że uczelnia, której jest absolwentką – U. w W., w chwili uzyskania przez nią dyplomu ukończenia studiów nosiła nazwę A. w W., co jednoznacznie wskazuje na specyfikę uczelni. Podkreśliła, że zakres kształcenia w ramach ukończonych przez nią studiów obejmował przedmioty o charakterze rolniczym w wymaganym zakresie. Oprócz przedmiotów takich jak: technologia zbóż, technologia mięsa, technologia drobiu i jaj, technologia mleczarstwa, technologia węglowodanów, przechowalnictwo produktów rolnych, technologia przetwórstwa owoców i warzyw, gospodarka wodno-ściekowaw programie studiów ukończonych przez skarżącą znalazł się przedmiot “kierowanie małą firmą", a wiedza zdobyta podczas tych zajęć niewątpliwie może być przydatna w sprawnym prowadzeniu swoistego przedsiębiorstwa, jakim jest gospodarstwo rolne i zarządzaniu nim. Uzasadniając zarzuty o charakterze procesowym skarżąca podniosła, że uzasadnienie skarżonej decyzji wykazuje braki w zakresie wskazania toku rozumowania przeprowadzonego przez organ w procesie interpretacji powoływanych przepisów, zwłaszcza przepisu ust. 1 załącznika do rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. Organ umotywował odmowę przyznania pomocy w sposób niezwykłe lakoniczny. Na uzasadnienie skarżonej decyzji w przeważającej mierze składa się bowiem ekstensywne przytaczanie przepisów dotyczących warunków przyznania płatności, które skarżąca spełniła. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) . Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Na wstępnie wskazać też trzeba, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 551/10 uchylono decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]. Wobec tego organ był zobowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę, w oparciu o zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku wytyczne, co do dalszego postępowania. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Kontrola przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, także w zakresie art. 153 p.p.s.a. dowodzi, że wytyczne zawarte w uzasadnieniu tamtego wyroku zostały przez organ zrealizowane. Organ uzasadnił bowiem dlaczego w jego ocenie przedmioty, które w toku studiów realizowała skarżąca nie obejmują treści związanych z rolnictwem. Należy wskazać, że stan prawny w sprawie przedstawia się następująco: Stosownie do treści art. 22 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, str. 1) wsparcia udziela się młodym rolnikom, którzy m.in. posiadają odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe. W prawie krajowym wymóg ten został określony w § 2 ust 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r., w którym wskazano, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW 2007-2013, jest przyznawana osobie fizycznej która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Stosownie do treści § 6 ust 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. warunek dotyczący kwalifikacji zawodowych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d, uważa się za spełniony, jeśli osoba fizyczna posiada: - wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe lub - tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub - wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie aibo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub - wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub - kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiada, w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego. Stosownie do § 6 ust 2 ww. rozporządzenia, szczegółowy wykaz kierunków studiów, zawodów i specjalności oraz tytułów kwalifikacyjnych w zakresie rolnictwa, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych określa załącznik do rozporządzenia. Zgodnie zaś z ust. 1 tego załącznika kierunkami studiów pierwszego, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, których ukończenie uznaje się za posiadanie wykształcenia wyższego rolniczego, są: 1) rolnictwo; 2) ogrodnictwo; 3) weterynaria; 4) technika rolnicza i leśna; 5) zootechnika; 6) architektura krajobrazu. Wskazany powyżej katalog kierunków studiów, których ukończenie uznaje się za posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych nie jest jednak zamknięty, ponieważ załącznik do rozporządzenia przewiduje, iż w przypadku ukończenia studiów na kierunku innym niż wymienione w pkt 1-6 za kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej uznaje się kierunki studiów, w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy właśnie tego, czy kierunek ukończony przez skarżącą obejmował treści związane z rolnictwem w wymaganym zakresie 120 godzin. Przypomnieć należy, że skarżąca ukończyła dwustopniowe pięcioletnie stacjonarne studia magisterskie na kierunku Technologia Żywności i Żywienie Człowieka na wydziale Technologii Żywności A. w W. (obecnie U. w W.). Nie ulega zatem wątpliwości, że kierunek ten nie został wymieniony we wskazanym powyżej ust. 1 załącznika do rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. Z zaświadczeń przedstawionych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego wynika natomiast, że program odbytych przez nią studiów obejmował m.in. przedmioty takie jak: gospodarka wodno-ściekowa, technologia mleczarstwa, technologia drobiu i jaj, przechowalnictwo produktów rolnych, technologia przetwórstwa owoców i warzyw, technologia mięsa, technologia zbóż oraz technologia węglowodanów, kierowanie małą firmą. Słusznie podniesiono w skardze, że pojęcie rolnictwa można rozumieć wąsko – jako dziedzinę gospodarki obejmującą uprawę ziemi i roślin lub hodowlę zwierząt, lub szeroko, wówczas rolnictwo definiuje się jako dziedzinę gospodarki, której głównym celem jest dostarczanie człowiekowi żywności do bezpośredniej konsumpcji lub po przetworzeniu w zakładach przemysłu spożywczego, ponadto produkowanie surowców przemysłowych (np. włókna roślinnego i zwierzęcego, skór surowych, używek) w celu zaspokojenia innych (nieżywnościowych) potrzeb człowieka. Przy szerokiej definicji tego pojęcia rolnictwo obejmuje także dalsze zabezpieczenie produktów uzyskanych z uprawy lub hodowli i ich przechowywanie oraz obróbkę i przetwarzanie. Zdaniem sądu, aby właściwie zinterpretować, co należy rozumieć pod słowami "treści związane z rolnictwem" w rozumieniu ww. załącznika do rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r., należy przede wszystkim określić jakie są cele i zadania pomocy, która ma być udzielana "młodym rolnikom". Przypomnieć trzeba, że celem działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 jest stymulowanie zmian strukturalnych w sektorze rolnym przez ułatwienie przejmowania lub zakładania gospodarstw rolnych przez osoby młode o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych. Beneficjentem tego programu może być osoba, która poza spełnieniem innych warunków, przedstawiła biznes plan, który z kolei powinien: - określać strukturę produkcji rolnej uwzględniającą powierzchnię i rodzaj użytków rolnych oraz jakość gleb w gospodarstwie, znajdujące się w gospodarstwie budynki i budowle wykorzystywane do produkcji rolnej oraz maszyny, urządzenia i wyposażenie do produkcji rolnej, - zapewniać osiągnięcie nadwyżki bezpośredniej z działalności rolniczej prowadzonej w gospodarstwie równej conajmniej 4 ESU (Europejska Jednostka Wielkości Ekonomicznej) i nie mniejszej niż wartość nadwyżki bezpośredniej w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Z treści powyższego jednoznacznie wynika, że działanie “Ułatwianie startu młodym rolnikom" objęte PROW na lata 2007-2013 dotyczy produkcji rolnej, u podstaw której leży gospodarstwo rolne wraz z trzema jego podstawowymi składnikami: gruntami, zwierzętami i infrastrukturą. Słusznie podniósł organ, że w zakres tak rozumianej produkcji rolniczej wchodzi wytwarzanie produktów rolnych w stanie nieprzetworzonym, nie dotyczy ona natomiast etapów późniejszych – przetwarzania uzyskanych płodów rolnych. Dlatego też prawidłowo oceniono, że zakres lub standardy kształcenia na kierunku ukończonym przez skarżącą nie obejmują w stopniu wystarczającym treści związanych z rolnictwem, o jakich mowa w ww. załączniku do rozporządzenia. Ustosunkowując się do zarzutu skargi, dotyczącego powołania w zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 12 lipca 2007r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunki, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki (Dz. U. Nr 164, poz. 1166), nieobowiązującego w czasie gdy skarżąca studiowała, należy stwierdzić, że nie jest on zasadny. Organ pomocniczo powołał Załącznik nr 104 do ww. rozporządzenia, jako powszechnie obowiązującego aktu prawa, w celu ustalenia w drodze wykładni językowo – systemowej znaczenia poszukiwanego pojęcia, rozporządzenie to nie stanowiło natomiast podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Z opisu kwalifikacji zawartych w rozporządzeniu wynika, że absolwentom kierunku ukończonego przez skarżącą brakuje szczególnych kwalifikacji związanych z rolnictwem, w rozumieniu określonym zakresem udzielanej pomocy. Posiadają oni natomiast umiejętności o charakterze technicznym związane z produktem działalności rolniczej – żywnością, a w szczególności przetwórstwem żywności. W czasie, gdy skarżąca studiowała standardy kształcenia nie były ustalane aktem prawa powszechnie obowiązującego, lecz w formie uchwał Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, skarżąca nie wskazywała jednak, aby odbiegały one od standardów wskazanych przez organ. Także z przedłożonych zaświadczeń nie wynika, aby zakres kształcenia odbytego przez skarżącą wychodził poza ramy ukończonego kierunku i aby odbyła ona szkolenie w wymaganym godzinowym rozmiarze w zakresie przedmiotów ściśle rolniczych, a nie związanych z przetwarzaniem produktów rolnych. Na marginesie należy zauważyć, że w świetle przytoczonych przepisów, dla oceny, czy realizowany przez skarżącą program studiów spełniał zakreślone wymogi nie mogła mieć oczywiście znaczenia nazwa ukończonej przez skarżącą uczelni – Akademia Rolnicza we Wrocławiu. Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, ze zostały naruszone przepisy postępowania zarzucane w skardze, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania lub uzasadniającym wznowienie tego postępowania. Ze wszystkich wymienionych wyżej powodów, uznając skarżoną decyzję za prawidłową, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.