I FZ 215/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. M. W. D. J., A.J. Spółka jawna w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 18/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. M. W. D. J., A.J. Spółka jawna w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 18/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy Z. M. W. D. J., A. J. spółka jawna w W. (dalej Spółka lub Skarżąca) w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 października 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka nie wykazała zasadności złożonego przez siebie wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zdaniem WSA zarówno kapitał własny spółki (1.164.153,07 zł), jak i posiadane przez nią środki trwałe (6.375.231,58 zł) oraz uzyskiwane przychody ze sprzedaży (5.387.238,10 zł) świadczą o znacznych rozmiarach prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, co pozwala przyjąć, że ma ona realne możliwości zabezpieczenia odpowiedniej kwoty na poczet kosztów sądowych. Nadto, ze złożonego przez spółkę oświadczenia wynika, że – po uwzględnieniu kosztów zakupów – ze sprzedaży uzyskuje ona aktualnie średnie miesięczne przychody w wysokości 117.751,49 zł. Jeśli natomiast chodzi o "koszty pozostałe", wskazane w powyższym oświadczeniu, to nie wiadomo, jakie konkretnie koszty zostały przez spółkę do tej kategorii wydatków zakwalifikowane. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów uzyskania przychodów, nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych, których wysokość, na obecnym etapie postępowania, wynosi 2.000 zł. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie Sąd zauważył w pierwszej kolejności, że Sąd orzeka na podstawie dokumentacji udostępnionej przez stronę. Strona powołując się na konieczność spłaty rat kredytowych nie tylko nie przedłożyła na tę okoliczność żadnych dokumentów, ale nawet nie wskazała konkretnych kwot, jakie z tego tytułu podobno co miesiąc uiszcza. Ponadto podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona posiada znaczący kapitał własny spółki, środki trwałe, a także osiąga znaczne przychody ze sprzedaży (5.387.238,10 zł), to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów Na marginesie WSA dodał także, że Spółka uchyliła się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które mogłyby w sposób pełny zobrazować jej sytuację majątkową. Nie przedłożyła bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, mimo iż została do tego wyraźnie zobowiązana w zarządzeniu z dnia 8 lutego 2011 r. Na powyższe postanowienie Spółka złożyła zażalenie, w którym zarzuciła sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że Skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania przed Sądem w toczącej się sprawie. W uzasadnieniu Spółka podała, że fakt posiadania przez nią środków trwałych o wartości 6.375.231,58 zł kapitału własnego o wartości 1.164.153,07 zł oraz uzyskiwania przychodów ze sprzedaży w wysokości 5.387.238,10 zł nie świadczy o realnej możliwości zabezpieczenia kwoty na poczet kosztów sądowych. Zdaniem Strony wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej oraz liczne zobowiązania kredytowe powodują, że osiągany przychód zostaje praktycznie w całości skonsumowany na bieżące potrzeby. O bardzo złej kondycji finansowej spółki świadczy między innymi fakt, że prowadzone są przeciwko spółce kilka postępowań egzekucyjnych. Kolejno Skarżąca wskazała, że od jakiegoś czasu nie posiada środków pozwalających jej na bieżącą spłatę zadłużenia względem wierzycieli co doprowadziło do sytuacji, w której może ona zostać postawiona w stan likwidacji. Skoro Spółka nie posiada środków pozwalających na spłatę długów, których uregulowanie jest kluczowe dla jej istnienia, to tym bardziej jest ona pozbawiona możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Bez znaczenia w tej sytuacji jest fakt, że Spółka posiada wysoki kapitał własny, środki trwałe oraz uzyskuje wysokie przychody ze sprzedaży towarów handlowych. Mając na uwadze powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o jego oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał WSA w Gdańsku. Uznał on bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPPr dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Czynności wskazane w powyższym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji – podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić, jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że nienadesłanie przez spółkę wszystkich dokumentów, o które została wezwana spowodowało niewypełnienie obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. A nadesłane dokumenty nie do końca wypełniają wymagania zawarte w wezwaniu Sądu pierwszej instancji. Skarżąca w komplecie nadesłanych dokumentów nadesłała bowiem zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 wspólników spółki oraz informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej wspólników spółki w roku podatkowym 2009. Natomiast Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącą m.in. o nadesłanie zeznania podatkowego wspólników Spółki za ostatni rok podatkowy (podkr. Sądu). W konsekwencji Sąd pierwszej instancji w skutek braku żądanych informacji nie był w stanie dokonać ustalenia pełnej analizy stanu majątkowego Spółki. Dane za rok 2009 nadesłane przez Skarżącą Spółkę nie są bowiem miarodajne przy ocenie jej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwie ocenił wniosek Spółki. Skarżąca nie wykazała w sposób właściwy, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy ( zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane ). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał także wielokrotnie wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, nie publikowane). Za niewystarczający należy uznać również argument podniesiony na etapie postępowania zażaleniowego, że Spółka znajduje się obecnie w bardzo trudnej sytuacji finansowej spowodowanej licznymi długami zaspokajanymi w drodze egzekucji sądowej. Samo bowiem twierdzenie Spółki o postawieniu jej w stan likwidacji bez poparcia ich stosownymi dokumentami nie przekonuje Sądu i nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania Skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi. W tym miejscu na podkreślenie za Sądem pierwszej instancji, zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych i możliwości majątkowych i zarobkowych strony skarżącej wynika, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie umknął uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego również fakt, że Spółka składając oświadczenia o wysokich kosztach prowadzonej działalności gospodarczej oraz licznych zobowiązaniach kredytowych, które powodują, że uzyskiwany przychód zostaje praktycznie w całości skonsumowany na bieżące potrzeby również nie został poparty żadnymi dowodami. Dla oceny sytuacji finansowej Spółki, co zostało podkreślone wyżej, Sądowi nie wystarczą same oświadczenie wnioskodawcy konieczne jest poparcie tych oświadczeń stosownymi dokumentami, które mogłyby upewnić Sąd, co do powoływanych przez wnioskodawcę faktów. Ponadto jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny spłata kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sytuacja finansowa Skarżącej, pozwala na uiszczenie wpisu od skargi, a zatem brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Przedstawione informacje nie pozwalają stwierdzić, iż Skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.