VI SA/Wa 2376/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. Z. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2010 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej jako Prezydium NRA) uchwałą z dnia [...] października 2010 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej jako ORA) z dnia [...] kwietnia 2010 r., którą skreślono A. Z. (dalej jako skarżąca) z listy adwokatów. Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca 10 września 2009 r. złożyła do ORA wniosek o wpisanie jej na listę adwokatów, powołując się przy tym na art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.), dalej Poa. W uzasadnieniu wskazała, że spełnia warunki określone w podanych wyżej przepisach Poa., a fakt pozostawania na stanowisku prokuratora, nie jest przesłanką zastosowania wobec niej art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., gdyż dotychczas nie była wpisana na listę adwokatów. W załączeniu złożyła dokumenty obrazujące przebieg jej pracy zawodowej oraz zdobyte wykształcenie, w tym życiorys wskazujący między innymi na przebieg kształcenia i osiągnięte wyniki oraz potwierdzenie złożenia egzaminu prokuratorskiego z wynikiem bardzo dobrym. ORA działając na podstawie art. 12 ust. 1, art. 45 i art. 68 ust. 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 3, art. 65 pkt 1 – 3, art. 69 ust. 1 Poa., uchwałą z dnia [...] listopada 2009 r. wpisała skarżącą na listę adwokatów. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia podała, że jej zdaniem nie ma danych, które prowadziłyby do stwierdzenia niespełnienia przez skarżącą wymagań przewidzianych treścią art. 65 pkt 1 – 3 Poa. Uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. ORA, w oparciu o art. 61 § 1 Kpa. w związku z art. 12 ust. 1, art. 45 i art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącej z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Wskazała w uzasadnieniu, że Minister Sprawiedliwości poinformował ORA, że nie sprzeciwił się wpisowi skarżącej na listę adwokatów. Podkreśliła, że jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, skarżąca nie rozwiązała łączącego ją stosunku pracy i nadal sprawuje urząd prokuratora w Prokuraturze Rejonowej w [...]. ORA, powołując się na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., podniosła, że osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza, nie może być jednocześnie adwokatem. Przy piśmie z [...] marca 2010 r. doręczono skarżącej odpis tej uchwały. Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2010 r. ORA skreśliła skarżącą z listy adwokatów. W uzasadnieniu podjętej uchwały przywołała treść art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. i wskazała, że osoby zajmujące stanowisko w organach ścigania nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata". Dodatkowo podniesiono, przytaczając stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08, że w myśl ww. przepisu okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Komentowany przepis dotyczy przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Podkreślono, że przepis ten nie ma zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach ścigania miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., wskazując na różnicę istniejącą pomiędzy objęciem przez adwokata stanowiska w organach ścigania, a zajmowaniem takiego stanowiska przed wpisem na listę adwokatów. Stwierdziła w związku z tym, że zajmowanie stanowiska w chwili wpisu nie jest tożsame z objęciem go już po uzyskaniu wpisu. Podkreśliła, iż sam fakt pozostawania w stosunku pracy na stanowisku prokuratora, nie jest wystarczającą przesłanką zastosowania ww. przepisu, z tego względu, że uprzednio nie była wpisana na listę adwokatów. Uchwałą z dnia [...] października 2010 r. Prezydium NRA utrzymało w mocy uchwałę ORA z dnia [...] kwietnia 2010 r. W uzasadnieniu wskazano, że w czasie prac nad ustawą – Prawo o adwokaturze nie do zaakceptowania wydawała się sytuacja ubiegania się o wpis na listę adwokatów przez sędziów, prokuratorów, notariuszy lub inne osoby zatrudnione w organach wymiaru sprawiedliwości, czy też organach ścigania, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd zdaniem Prezydium NRA, konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w przepisie art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. Zdaniem organu ratio legis tego przepisu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione na przywołanych wyżej stanowiskach mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. I tak, w ocenie Prezydium NRA, należy rozumieć sens tego przepisu, bez konieczności stosowania rozważań natury semantycznej. Nadto wskazano, że adwokat skreślony z listy z przyczyn podanych w ww. przepisie może ponownie ubiegać się o wpis na listę adwokatów, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2 Poa. Zdaniem organu nie można aprobować sytuacji, w której o wpis na listę adwokatów ubiega się skutecznie kandydat zatrudniony w organach ścigania, nie mający zamiaru w najbliższej przyszłości zrezygnować z wykonywanej pracy. W skardze na powyższą uchwałę, skarżąca zarzuciła Prezydium NRA naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mogące mieć wpływ na wynik jej sprawy, polegające na dowolnym uznaniu przez organ, że po tym jak uzyskała tytuł zawodowy adwokata wykonywała ten zawód, podczas gdy wnioskowała o wpisanie jej na listę adwokatów nie wykonujących zawodu. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, a w tym między innymi art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., poprzez przyjęcie, iż osoba piastująca stanowisko w organach ścigania po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów, nie może równolegle posługiwać się tytułem zawodowym adwokata bez uprawnienia do wykonywania tego zawodu. Nadto podniosła zarzut naruszenia art. 4b ust. 1 pkt 1 Poa. polegający na mylnym, jej zdaniem, przyjęciu przez organ, iż uzyskanie tytułu zawodowego adwokata bez prawa do jednoczesnego wykonywania tego zawodu, uniemożliwia pozostawanie w stosunku pracy z powołania. W oparciu o powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie w całości uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2010 r. oraz uchwały ją poprzedzającej z powodu konieczności rozstrzygnięcia sprawy po uprzednim przeprowadzeniu postępowania dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną uchwałę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona. Uchwałą z dnia [...] listopada 2009 r. ORA wpisała skarżącą, zajmującą stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...], na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi na tę listę. Uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. ORA wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącej z listy adwokatów wobec ustalenia, że nie rozwiązała ona łączącego ją stosunku służbowego i nadal zatrudniona jest jako prokurator. Następnie ORA uchwałą z dnia [...] kwietnia 2010 r. skreśliła skarżącą z listy adwokatów, zaś Prezydium NRA zaskarżoną do Sądu uchwałą postanowiło utrzymać w mocy rozstrzygnięcie ORA. Nie można zgodzić się z zarzutami natury procesowej, bowiem jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały, rozstrzygnięcie merytoryczne poprzedzone zostało analizą całokształtu materiału dowodowego, który nie wymagał uzupełnienia i pozwalał na prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skarżąca nie podniosła przy tym konieczności dopuszczenia dowodów innych, niż te, które zostały zgromadzone w toku postępowania ani nie wskazała jakichkolwiek okoliczności faktycznych, których ustalenie byłoby jej zdaniem niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Nie można uznać za zasadne stanowisko, iż wobec warunkowego charakteru uchwały z dnia [...] listopada 2009 r. o wpisaniu skarżącej na listę i powzięciu wiadomości o braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości, podjęcie kwestionowanych uchwał organów obu instancji nastąpiło w następstwie przedwczesnego wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia jej osoby z listy adwokatów. Podkreślić należy, że brak jest w przepisach obowiązującego prawa normy, która nakładałaby na organy adwokatury obowiązek informowania zainteresowanych o braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości od wpisu na listę adwokatów. W interesie skarżącej leżało zatem ustalenie daty, od której rozpoczął bieg trzydziestodniowy termin, o którym mowa w przepisie art. 69a ust. 1 Poa. i w konsekwencji określenie dnia, od którego wpis na listę adwokatów uznano za dokonany. Nadmienić należy, iż pismo Ministra Sprawiedliwości zawiadamiające o braku sprzeciwu wobec wpisu skarżącej na listę adwokatów wpłynęło do ORA w dniu 28 grudnia 2009 r., postępowanie w sprawie skreślenia z listy wszczęto w dniu [...] lutego 2010 r., o czym poinformowano skarżącą pismem z dnia [...] marca 2010 r., zaś uchwała o skreśleniu z listy adwokatów podjęta została w dniu [...] kwietnia 2010 r., a zatem w tym okresie skarżąca miała możliwość zakończenia pracy na stanowisku prokuratora, co powstrzymałoby ORA przed skreśleniem jej z listy adwokatów. Zdaniem Sądu brak jest związku pomiędzy dyspozycją art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa., a wykonywaniem bądź niewykonywaniem zawodu adwokata przez skarżącą. Zaznaczyć należy, że na żadnym etapie postępowania prowadzonego w sprawie skarżącej nie stwierdzono, aby wykonywała ona zawód adwokata, albowiem fakt taki nie został ustalony w toku postępowania. Z treści art. 4 ust. 1 Poa. w sposób jednoznaczny wynika, na czym polega wykonywanie zawodu adwokata, a formy wykonywania tego zawodu zostały enumeratywnie wyliczone w przepisie art. 4a ust. 1 Poa. Zgodnie z treścią przepisów art. 5 i art. 70 Poa., rozpoczęcie wykonywania zawodu adwokata musi być nadto poprzedzone złożeniem ślubowania i wyznaczeniem siedziby zawodowej, co w przypadku skarżącej nigdy nie nastąpiło. W ocenie Sądu ratio legis normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Stąd też odwoływanie się jedynie do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. jest niewystarczające, a wykładnia celowościowa i systemowa prowadzą do wniosku, iż ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach ścigania i sytuacji członka adwokatury, który takie stanowisko zajmował, ale z niego nie zrezygnował po uznaniu za dokonany wpis na listę adwokatów. W obu wypadkach powstaje bowiem sytuacja niedopuszczalna z punktu widzenia prawidłowego pojmowania instytucji i organizacji pomocy prawnej, w której osoba będąca dla przykładu oskarżycielem, nabywa jednocześnie prawo do posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.