III SA/Wa 2605/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. S. Przedsiębiorstwo [...] "M." na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz rozłożenia na raty zaległych wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 r. oddala skargę M. S., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo [...] "M." (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wnioskiem z dnia 19 listopada 2009 r. (uzupełnionym pismem z dnia 10 grudnia 2009 r.) wystąpił o częściowe umorzenie lub o rozłożenie na raty zaległych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON"). Skarżący uzasadnił swój wniosek trudnościami finansowymi, restrukturyzacją przedsiębiorstwa oraz zmianą jej siedziby. Jako przyczynę wskazał również półtoraroczny kryzys w branży produkcji dla rolnictwa, który charakteryzuje się dwusezonowością produkcji w czasie roku, co powoduje brak płynności finansowej. Strona podniosła, iż jednorazowa spłata zaległości wobec PFRON przekracza jej możliwości finansowe. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako" Prezes Zarządu PFRON") odmówił Skarżącemu częściowego umorzenia zaległych wpłat od kwoty 97.115,50 zł za okres od maja 2005 r. do listopada 2009 r. z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz PFRON jak też rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz PFRON w kwocie 97.115,50 zł wraz z odsetkami w kwocie 26.031,00 zł za ww. okres. W uzasadnieniu wskazał, iż instytucja rozłożenia na raty została skonstruowana na zasadzie uznania administracyjnego, a kwestię oceny zaistnienia wskazanych w nim przesłanek oraz oceny ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ustawodawca pozostawił Prezesowi Zarządu PFRON. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 49 ust. 5a i art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92 z późn. zm., dalej: ustawa o rehabilitacji). Na podstawie okoliczności powołanych przez Stronę, dokumentów finansowych za 2008 r., PFRON przeprowadził analizę sytuacji finansowej, z której wynikało, że Strona uzyskała na koniec 2008 r., zysk netto w wysokości 73.226,72 zł. Ponadto zgodnie z kserokopią zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 (PIT-36L) Strona wykazuje przychód 5.227.312,08 zł, koszty uzyskania przychodów 5.021.733,09 zł oraz dochód 205.578,99 zł. Natomiast na dzień wydania decyzji Strona nie przedstawiła sprawozdań finansowych za 2009 r. i nie można było ocenić jej bieżącej sytuacji finansowej. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: Ordynacja podatkowa) przez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, który winien być zebrany w niniejszej sprawie oraz art. 49a i art. 49 ust. 5b pkt 7 ustawy o rehabilitacji przez niezastosowanie tych przepisów. Strona podniosła, iż organ nie dokonał ustaleń oraz oceny bieżącej sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa. Zdaniem strony organ nie może opierać się na dochodach za 2008r., zważywszy na powszechnie znany fakt kryzysu gospodarczego który zaczął się pod koniec 2008 r. i znacząco wpłynął na przychody oraz zyski przedsiębiorców. Skarżący wskazał, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż obecnie dochody Przedsiębiorstwa są na niższym poziomie, firma jest w trudniejszej sytuacji finansowej, a kwota zaległości wciąż narasta. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Przed wydaniem decyzji Minister zgrodmadził dane bilansowe firmy za 2009 r. i za 1-wsze półrocze 2010 roku. W uzasadnieniu wskazał, iż nie zachodzą przesłanki do częściowego umorzenia lub rozłożenia na raty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz PFRON, gdyż Strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających tzw. całkowitą nieściągalność oraz nadal prowadzi działalność gospodarczą i posiada majątek trwały. W ocenie organu odwoławczego strona nie spełniła również przesłanek umożliwiających rozłożenie na raty powstałej zaległości. Z analizy przedstawionych przez Stronę dowodów nie wynika wskazany przez stronę ważny interes strony tj. trudna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Organ odwoławczy podkreślił, iż strona osiąga w kolejnych latach zysk brutto w wysokości na koniec 2008 r. – 114.230,72 zł, na koniec 2009 r. – 286.693,07 zł oraz za I półrocze 2010 r. – 165.733,19 zł co potwierdzają załączone do materiału dowodowego rachunki zysków i strat. Strona znajduje się w sytuacji finansowej pozwalającej na wywiązywanie się z zobowiązań wobec PFRON, gdyż posiada rosnący z każdym rokiem dodatni wynik finansowy. Instytucja rozłożenia zaległości na raty stanowi szczególnego rodzaju ulgę, której zastosowanie uzależnione jest od ważnego interesu pracodawcy lub ważnego interesu publicznego. Sytuacja finansowa strony pozwala jej na wywiązywanie się z zobowiązań wobec PFRON. Ponadto Minister nie uznał za przesłankę rozłożenia na raty zaległości sezonowości produkcji, na którą powołuje się strona, gdyż to przedsiębiorca ponosi ryzyko finansowe związane z charakterem prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Powinien on zabezpieczać środki finansowe na spłatę zobowiązań licząc się z tym, że w niektórych okresach roku jego przychody będą maleć ze względu na charakter prowadzonej działalności. Zdaniem Ministra nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, który winien być zebrany w niniejszej sprawie. Organ pierwszej instancji pismem z dnia 30 listopada 2009 r. wezwał stronę do przesłania m. in. aktualnego sprawozdania finansowego za III kwartał 2009 r. oraz innych dowodów mających wpływ zdaniem strony na rozpatrzenie sprawy, czego strona nie uczyniła, tymczasem to strona powinna wykazać istnienie swojego ważnego interesu, a nie oczekiwać, iż istnienie tego interesu ustali organ podatkowy. Rozstrzygając zaś kwestię rozłożenia zaległości na raty, organ odwoławczy wziął pod uwagę nie tylko interes strony, ale także interes społeczny i publiczny, wyrażony w ustawowych celach działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i uznał, że nadmierne uszczuplenie środków Funduszu (nawet okresowe) mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania w skali całego kraju zadań w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych oraz ich integracji ze społeczeństwem. Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest dyspozycji art. 49 ust. 5a w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 7 ustawy o rehabilitacji przez jego niezastosowanie, czym naruszono interes prawny Skarżącego, - naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest dyspozycji art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji przez jego niezastosowanie, czym naruszono interes prawny Skarżącego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i częściowe umorzenie zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz PFRON zgodnie z pierwotnym wnioskiem, lub rozłożenie tej zaległości na raty w wysokości do 10.000 zł miesięcznie, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania. Strona podniosła, że ważny interes jego jako pracodawcy wynika z chęci rozwoju prowadzonej działalności gospodarczej, poprzez dokonanie zakupu przylegającej do siedziby zakładu nieruchomości, na której przysługuje skarżącemu prawo pierwokupu. Jego wykonanie będzie się wiązało z przejęciem pracowników zatrudnionych w ewentualnie zakupionej nieruchomości. Rozłożenie zaległości na raty umożliwiłoby skorzystanie z prawa pierwokupu, a tym samym utrzymanie przez określony w umowie czas miejsc pracy w upadającej spółdzielni (właściciel nieruchomości). Zachowanie tych miejsc pracy stanowi niewątpliwie ważny interes społeczny jak i publiczny. Podkreślił też, że umorzenie jak też rozłożenie zaległości na raty opiera się na uznaniu administracyjnym, to jednak nie może to oznaczać dowolności wydanej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i polityki społecznej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego, stosownie zaś do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z tą zasadą, Sąd ocenił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2010 r., która ma podstawę w art.233 § 1 Ordynacji podatkowej oraz w art. 49 ust. 1, ust.5a, ust. 5b i ust. 5c ustawy o rehabilitacji. Przepisy ustawy o rehabilitacji, w dacie wydania badanych decyzji przewidywały, że: 1) Do wpłat, o których mowa art. 21 ust 1 art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i 49b, przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z póżn. zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową", z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. 5a) Zaległości z tytułu wpłat, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa Zarządu Funduszu wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. 5b) Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z późn. zm.); 3) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość zaległej wpłaty nie przekracza pięciokrotnej kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 5c) Prezes Zarządu Funduszu, w drodze decyzji, na wniosek pracodawcy, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym może: 1) odroczyć termin płatności należności lub rozłożyć ich zapłatę na raty, 2) odroczyć termin płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożyć ich zapłatę na raty - uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów Funduszu. W ocenie Sądu skoro cytowany przepis daje pierwszeństwo przepisom ustawy o rehabilitacji przed przepisami Ordynacji podatkowej, a więc przepisem art. 67a traktującym o podstawach umorzenia zaległości oznacza to, że przepis art. 67a Ordynacji podatkowej nie jest podstawą prawną decyzji o odmowie umorzenia zaległości we wpłatach na Fundusz. Jednocześnie nakaz istniejący w art.49 ust. 5a – nie pozwala przy umarzeniu zaległości na stosowanie jakichkolwiek innych ocen aniżeli są wskazane w cytowanym przepisie. Dopiero przepis art. 49 ust. 5c, dotyczący odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zapłaty na raty powala Prezesowi Zarządu zastosować przesłanki analogiczne jak ujęte w art.67a Ordynacji podatkowej, a więc interesu pracodawcy lub interesu publicznego. Wskazuje to, że decyzja o odmowie umorzenia zaległości uzależniona jest od zaistnienia kazuistycznie wyliczonych przypadków. Natomiast decyzja o odroczeniu terminu płatności bądź rozłożeniu zaległości na raty ma charakter uznaniowy. Należy przy tym przyznać rację Skarżącemu, że charakter uznaniowy decyzji administracyjnych nie oznacza, że decyzje te mogą być w swych ocenach dowolne. M. S. wnioskiem z dnia 19 listopada 2009r. wnosił o częściowe umorzenie zaległości lub rozłożenie jej na raty, zasadnie więc Prezes Zarządu PFRON i Minister Pracy i Polityki Społecznej oceniali wskazane przez niego okoliczności przez pryzmat art. 49 ust. 5a i ust. 5c ustawy o rehabilitacji. Co do umorzenia – żaden z warunków wymienionych w przepisie art. 49 ust. 5b ustawy, w tej sprawie nie wystąpił, a zatem ani Prezes Zarządu PFRON, ani Minister nie byli upoważnienie do umorzenia zaległości w składkach i w odsetkach na rzecz Funduszu. Natomiast decyzje obu instancji mogły dokonać analizy sytuacji zobowiązanego pod kątem przepisu art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji, co też uczyniły. Zdaniem Sądu, zarówno Prezes Zarządu PFRON i Minister Pracy i Polityki Społecznej ustalili na podstawie zebranych dowodów, stan sprawy i prawidłowo go ocenili, a więc przeprowadzone postępowanie spełniło wymogi art. 120, art.121, art.122 i art.187 Ordynacji podatkowej, a więc kolejno zasad: praworządności, zaufania do organów, prawdy obiektywnej i normy odnoszącej się do zakresu, sposobu oraz rozpatrywania materiału dowodowego. Uzasadnienia decyzji, analizując sytuację faktyczną Skarżącego, są zgodne z art.210 Ordynacji podatkowej. Zarówno decyzja Prezesa Zarządu PFRON jak i Ministra Pracy i Pomocy Społecznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego jak i procesowego. W konsekwencji zarzuty skargi są nieuzasadnione. Sąd podkreśla, że kognicja Sądu, opisana na wstępie rozważań niniejszego uzasadnienia, nie pozwala Sądowi na wydawanie orzeczeń ustalających prawa i obowiązki stron postępowania jak też poprzez nadane uprawnienia do badania zgodności decyzji z obowiązującymi przepisami, nie zezwala Sądowi na stosownie wobec działalności gospodarczej Skarżącego innych kryteriów ocennych, aniżeli wskazane zostały w art. 49 ust. 5a i 5c ustawy o rehabilitacji jak też ustalania praw i obowiązków Skarżącego. Badając zaś w zaskarżonej decyzji zastosowany zakres uznania administracyjnego, zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia prawa. Z tych względów na podstawie art. 151p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.