I OZ 759/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2140/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2140/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. C. przyznania prawa mocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2011 r. oddalił skargę M. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) sierpnia 2010 r., nr (...)w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu, M. C. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem H. C. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne strony i jej męża w łącznej wysokości 8310 zł miesięcznie (w tym dodatki kombatanckie). Posiadany majątek to segment o powierzchni ok. 110 m². Wnioskodawczyni wskazała również, że zarówno ona jak i jej mąż są kombatantami i ponoszą znaczne wydatki na leki i rehabilitację. W związku z powyższym nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i męża. Powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2011 r., który odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że wysokość uzyskiwanych przez M. C. i jej męża dochodów umożliwia stronie skarżącej wygospodarowanie środków finansowych pozwalających uiścić wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe. Pismem z dnia 11 lipca 2011 r. M. C. , reprezentowana przez adw. Zbigniewa Gaja, wniosła w terminie sprzeciw od w/w postanowienia. Strona zarzuciła, iż nie został zbadany jej aktualny stan majątkowy a jedynie oparto się na fakcie uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 3403 zł oraz ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika, co zdeterminowało stwierdzenie, że jest w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał M. C. do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dokumentów wskazujących oraz potwierdzających posiadane przez nią i jej męża środki finansowe tj. wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat itp. W odpowiedzi na wezwanie adw. Z. G. nadesłał pismo z dnia 25 sierpnia 2011 r., do którego dołączył potwierdzenia z sald rachunków oszczędnościowych M. C. i W. C. . Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w przedmiotowej sprawie M. C. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy. Z dokumentów wynika, że M. C. wraz z mężem H. C. posiadają miesięczne dochody w wysokości ok. 8310 zł brutto pochodzące z emerytur i dodatków kombatanckich. Wraz z W. C. wnioskodawczyni posiada rachunki oszczędnościowe w walutach obcych, na których zgromadzone są środki pieniężne w wysokości 1112,96 USD, 3038,81 EUR oraz 1045,08 GBP, co daje łączną kwotę ok. 21102,65 zł według średniego kursu walut obcych Narodowego Banku Polskiego z dnia 5 września 2011 r. (tabela kursów nr 171/A/NBP/2011). Biorąc pod uwagę zadłużenie M. C. na rachunku odnawialnym w wysokości 8 681,53 zł (stan z dnia 23 sierpnia 2011 r.) oraz miesięczne stałe wpływy na konto oraz posiadane oszczędności Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny co oznacza, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. Odnosząc się do argumentu strony odnośnie ponoszenia wydatków związanych z lekami i rehabilitacją zauważyć należy, że strona legitymuje się książeczką inwalidy wojennego, co wiąże się z następującymi przywilejami: pierwszeństwem w opiece medycznej, korzystaniem z ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych, finansowanych ze środków publicznych (bez skierowania lekarskiego) oraz z bezpłatnymi lekami. Nie jest to zatem argument przemawiający za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie, nawet częściowe, od kosztów sądowych obejmujących m.in. wpis sądowy od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła M. C. zarzucając mu: Naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 roku, sygn. akt I SA/Wa 2140/10 pomimo tego, że skarżąca nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; Naruszenie przepisu §3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie wpis od skargi kasacyjnej wynosi 100 złotych. W motywach zażalenia podniosła, iż nie znajduje podstaw prawnych ku temu, aby uznać, że wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi zaledwie 100 złotych (gdyby tak było skarżąca w ogóle nie składałaby wniosku o przyznanie jej pomocy prawnej). Uiszczony przez skarżącą wpis od skargi (I instancja) wniesionej w przedmiotowej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyniósł 3.403 złote. Skarżąca zwróciła przy tym uwagę, iż we wniesionej skardze kasacyjnej domaga się uchylenia w całości zaskarżonego przez nią wyroku Sądu I instancji, a nie jego części. W niniejszej sprawie nie miały miejsca żadne zdarzenia, które mogłyby prowadzić do wniosku, że zmienił się jej charakter z punktu widzenia przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę M. C. (I instancja) doszedł do wniosku, że należny od niej wpis wynosił 3.403,-złotych, to stosując się do dyspozycji powołanego wyżej przepisu należy dojść do wniosku, że wpis od wniesionej przez skarżącą skargi kasacyjnej wynosi 1.701,50 złotych, a nie jak wskazał Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia 100 złotych. Biorąc powyższe pod uwagę, skarżąca ma uzasadnione wątpliwości co do tego, czy Sąd odmawiając jej prawa pomocy nie kierował się błędnym przeświadczeniem, że wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi 100 złotych. Gdyby rzeczywiście była to prawidłowa wysokość wpisu to postanowienie wydane w dniu 7 września 2011 roku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie można by uznać za zasadne. Skarżąca wskazała ponadto, że powołana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia kwota (ok.8310 złotych) stanowiąca miesięczny wspólny dochód jej i jej męża jest kwotą brutto. Oznacza to, że faktycznie do dyspozycji jej i męża pozostaje kwota o wiele niższa. Skarżąca wniosła również o to, aby Sąd nie wyciągał zbyt daleko idących wniosków z faktu, że legitymuje się ona książeczką inwalidy wojennego. Przywileje, które zostały wymienione przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia są przywilejami w znacznej mierze iluzorycznymi, których wyegzekwowanie od właściwych instytucji pozostaje w sferze fikcji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji stały dochód uzyskiwany przez skarżącą i jej męża w wysokości 8310 zł brutto miesięcznie, a pochodzący z emerytur i dodatków kombatanckich wyłącza uznanie, że skarżąca jest osobą ubogą, będącą w trudnej sytuacji materialnej. Dochód ten przewyższa bowiem wysokość minimalnego wynagrodzenie za pracę nawet przy przyjęciu, że stanowi on jedyne źródło utrzymania skarżącej oraz jest na tle średniej krajowej płacy wynagrodzeniem obiektywnie wysokim. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o dostępne dokumenty, rozważono wszelkie okoliczności, także te podnoszone przez skarżącą, pozwalające na ustalenie jej rzeczywistej aktualnej sytuacji materialnej. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność mylnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi w niniejszej sprawie 100 zł. Przedmiot niniejszej sprawy stanowi bowiem ocena sytuacji materialno-bytowej skarżącej, która warunkuje przyznanie prawa pomocy i ocena ta ma charakter obiektywny. Przy dochodzie uzyskiwanym przez skarżącą realne są szanse na zabezpieczenie kwoty koniecznej do uiszczenia wpisu. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż skarżąca była w stanie uiścić wpis od skargi do Sądu pierwszej instancji w wysokości dwukrotnie wyższej, niż wynosi wpis od skargi kasacyjnej. Ponieważ od tego momentu sytuacja materialna skarżącej nie zmieniła się, należało w całości podzielić wyrażony przez Sąd pierwszej instancji pogląd, że skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.