II SA/Kr 290/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie : Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi D. B. i A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 22 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., wydaną na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. Nr 102, poz. 651 z dnia 11 czerwca 2010 r. z późn. zm.), art. 104 § 1 i art. 66 § 4 (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku D.B. i A.B., z dnia 29 listopada 2009 r. "o odszkodowanie i utracone korzyści za pogorszenie nieruchomości i straty obejmujące niemożność racjonalnego użytkowania i wykorzystania znacznej części nieruchomości" oznaczonej jako działka nr 1 obr. [...] odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz D.B. i A.B. za zmniejszenie się wartości ww. nieruchomości wskutek wydania Zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 15 maja 1962 r. nr [...] . W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji opisał poczynione w toku postępowania ustalenia faktyczne i wskazał m.in., że: Na podstawie umowy z dnia 14 stycznia 1953 r.. [...] W.P. nabył własność nieruchomości oznaczonej jako parcela kat. l.kat. [...] gm. kat.S. . Zezwoleniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 15 maja 1962 r. wydanym na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94) zezwolono na wejście z budową gazociągu T. – M. na nieruchomości wskazane w wykazie stanowiącym załącznik do ww. zezwolenia, w którym wskazana została parcela l.kat.[...] b. gm. Kat. S. Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 1 kwietnia 1968 r. Rep. [...] F.M. oraz J.M. nabyli własność nieruchomości oznaczonej jako l.kat. 2 b. gm. kat. S. Na podstawie umowy darowizny z dnia 20 stycznia 2001 r. Rep. [...] D.B. i A.B. nabyli własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 obr. [...] , która powstała z parceli l.kat. [...] b. gm. kat. S. , stanowiącej dawniej część parceli l.kat. 2 b. gm. kat. S. Na nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 obr. [...] znajduje się gazociąg [...] wybudowany na podstawie ww. zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 15 maja 1962 r. Aktualnie właścicielem ww. gazociągu jest Operator [...] S.A. w W. W związku z bieżącą konserwacją gazociągu posadowionego na działce nr 1 obr. [...] nie wyrządzono żadnej szkody. Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt [...] odrzucono w pkt I żądanie zapłaty za szkodę polegającą na obniżeniu wartości nieruchomości i ograniczeniu w zabudowie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Rozpatrując przedmiotową sprawę Prezydent Miasta K. stwierdził, iż żądanie wnioskodawców jest tożsame z zakresem odszkodowania za zmniejszenie się wartości nieruchomości wskutek założenia gazociągu na nieruchomości, stanowiącej ich własność oraz ograniczenia prawa własności. W związku z powyższym, organ I instancji odwołał się do art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Biorąc pod uwagę powyższe, Prezydent Miasta K. wskazał, iż odszkodowanie za zmniejszenie się wartości nieruchomości mogłoby przysługiwać jedynie Panu W.P. będącemu właścicielem wyżej opisanej parceli od dnia 14 stycznia 1953 r. do dnia 1 kwietnia 1968 r. i tym samym nie przysługuje ani D.B. ani A.B. , którzy przedmiotową nieruchomość nabyli dopiero w dniu 20 stycznia 2001 r. i od tego czasu ich prawo nie było przedmiotem wywłaszczenia. Organ wskazał ponadto, iż w przedmiotowej sprawie brak jest także podstaw do ustalenia odszkodowania za szkody powstałe wskutek czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ww. gazociągu, albowiem zgodnie z informacją przekazaną w toku postępowania przez pełnomocnika wnioskodawców przy okazji wykonywania tych czynności nie wyrządzono szkody materialnej. W odwołaniu od powyższej D.B. oraz A.B. wnieśli o uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie decyzji nakazującej ustalenie i wypłatę odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości oraz wypłatę stosownego wynagrodzenia za utracone korzyści z tytułu niemożności uzyskania stosownego dochodu z tej nieruchomości na przestrzeni 50 lat, a także z powodu braku możliwości odpowiedniego zagospodarowania pasa gruntu stanowiącego część działki nr 1 obr. [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Wojewoda działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. Nr 102, poz. 651 z dnia 11 czerwca 2010 r. z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i tym samym podstawę do żądania odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ww. ustawy stanowił art. 36 omawianej ustawy. Zgodnie zaś z tym przepisem postępowanie dotyczące ustalenia odszkodowania z powodu strat poniesionych przez ówczesnego właściciela przedmiotowej nieruchomości, a spowodowanych przebiegającym przez nieruchomość gazociągiem, było w wyżej wskazanej chwili powstania szkody postępowaniem wszczynanym na wniosek właściciela nieruchomości. W związku z powyższym, organ II instancji uznał, że wnioskodawcy państwo D. i A.B. nie posiadają legitymacji do żądania ustalenia i wypłaty na ich rzecz odszkodowania z tytułu szkody polegającej m.in. na ograniczeniu w zabudowie, legitymację taką zaś posiadał W.P. , będący właścicielem nieruchomości w czasie wydania zezwolenia na budowę gazociągu oraz po jego wykonaniu. W ocenie organu II instancji to w majątku W.P. powstała szkoda spowodowana wskazaną ingerencją ówczesnej władzy w sferę uprawnień właścicielskich. Organ II instancji podkreślił także, iż D. i A.B. nabywając nieruchomość na podstawie umowy darowizny z dnia 20 sierpnia 2001 r., Rep. [...] mieli świadomość, że na nabywanej nieruchomości znajduje się już przedmiotowy gazociąg, którego wykonanie nie spowodowało szkody w ich majątku. Na powyższą decyzję Wojewody skargę do sądu administracyjnego w dniu 27 stycznia 2011 r. wnieśli D.B. oraz A.B. zarzucając naruszenie art. 124 i 128 ust. 4, art. 129 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 36 ust. 1, art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 361 § 2 kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślili, iż posiadają oni legitymację do żądania odszkodowania, albowiem to oni są obecnie podmiotem praw i obowiązków, gdyż przejęli wszelkie prawa, ograniczenia i ciężary związane z własnością. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i wydanie wyroku nakazującego wypłatę odszkodowania za szkody, przy czym szkoda rozumiana jest jako strata. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ podkreślił, iż cytowane w uzasadnieniu skargi przez skarżących orzeczenia sądów nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem dotyczą odpowiedzialności wynikającej z kodeksu cywilnego i rozstrzygają kwestię stałego nieodpłatnego korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z nieruchomości stanowiącej cudzą własność, a nie kwestię odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r nr 153 poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2010 r., jak i decyzji ją poprzedzającej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w oparciu o art. 128 ust. 4 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) - w dalszej części uzasadnienia "ugn" - w przypadku, gdy odszkodowania z tytułu czasowego ograniczenia prawa własności nieruchomości domaga się nie pierwszy, wywłaszczony właściciel nieruchomości, a osoba, która nieruchomość tę nabyła na podstawie sukcesji szczególnej. Innymi słowy, w niniejszej sprawie kwestią sporną jest, czy prawo żądania ustalenia odszkodowania z tytułu czasowego ograniczenia prawa własności nieruchomości przysługuje każdoczesnemu właścicielowi tej nieruchomości, czy tylko właścicielowi wywłaszczonemu. Zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Według art. 128 ust. 4 ugn odszkodowanie przysługuje także za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 ugn, to jest w przypadku czasowego ograniczenia prawa własności nieruchomości. Wskazać ponadto należy, iż zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 15 maja 1962 r. nr [...] art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1961 r. Nr 18 poz. 94 z późn. zm.) wywłaszczenie następowało także za odszkodowaniem. Stosownie do art. 36 ust. 1 ww. ustawy organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy, to jest czasowego ograniczenia własności na żądanie właścicieli nieruchomości. W ocenie Sądu przytoczony powyżej art. 128 ust. 4 w zw. z ust. 1 ugn nie pozwala na przyjęcie, jak twierdzą skarżący, iż uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za czasowe ograniczenie prawa własności nieruchomości są każdocześni właściciele tej nieruchomości, a zatem także osoby, które na podstawie tytułu szczególnego nabyły nieruchomość od wywłaszczonego właściciela. Zdaniem Sądu, z analizy przytoczonej normy prawnej wynika jednoznacznie, że podmiotem posiadającym legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie jest tylko i wyłącznie "osoba wywłaszczona", w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości, a nie każdy późniejszy właściciel nieruchomości, który nabył i korzystał z nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się ona już po ograniczeniu prawa do korzystania z niej (tu: po wybudowaniu gazociągu). Sąd podziela stanowisko organu I i II instancji, iż w niniejszym stanie faktycznym legitymowanym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie odszkodowania może być tylko W.P. , będący właścicielem nieruchomości w dacie wydania aktu, na mocy którego zezwolono na wejście z budową gazociągu na nieruchomość, będącą obecnie przedmiotem własności państwa B. Zaznaczyć przy tym należy, iż zarówno w umowie sprzedaży z dnia 1 kwietnia 1968 r. Rep [...] , jak i umowie darowizny z dnia 20 stycznia 2001 r. Rep. [...] brak jest postanowień o przeniesieniu przysługującego W.P. uprawnienia do żądania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawo do korzystania z nieruchomości na F.M. oraz J.M. , a następnie na D. i A.B. . W tym miejscu podkreślić należy, że przeniesienie prawa własności nieruchomości stanowi rodzaj sukcesji pod tytułem szczególnym i powoduje, jak twierdzą skarżący, przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, ale tylko w sferze cywilnoprawnej, nie dotyczy to zaś sfery publicznoprawnej i istniejących w jej ramach uprawnień i obowiązków. Mechanizm następstwa prawnego pod tytułem szczególnym nie powoduje bowiem przejścia praw i obowiązków publicznoprawnych. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują zaś, aby wraz z przejściem prawa własności nieruchomości na nowego właściciela przechodziły prawa i obowiązki publicznoprawne, w tym m. in uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu czasowego ograniczenia prawa własności. Z uwagi na powyższe Sąd nie podziela stanowiska skarżących, iż uprawnienie żądania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości przeszło na F.M. oraz J.M. a następnie na D.B. oraz Pana A.B. wraz z przejściem prawa własności nieruchomości. Reasumując, skoro w dacie wydania zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 15 maja 1962 r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości był W.P. to organy I i II instancji prawidłowo uznały, iż D. i A.B. nie przysługuje legitymacja do domagania się odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, bowiem to W.P. a nie skarżący zostali ograniczeni w korzystaniu z nieruchomości poprzez wybudowanie na niej gazociągu. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest okoliczność, czy nabywając nieruchomość od W.P. , J.M. i F.M. nie wiedzieli o wydanym zezwoleniu i budowie gazociągu. W ocenie Sądu kupujący powinni byli dołożyć należytej staranności przy dokonywaniu zakupu i zbadać, czy prawo własności, w tym także możliwość zabudowy nieruchomości nie jest w żaden sposób ograniczona. Fakt wydania w odniesieniu do nabywanej przez nich działki ww. zezwolenia Prezydium Rady Narodowej, na podstawie którego nabywana przez nich działka została udostępniona pod budowę gazociągu powinien zostać uwzględniony w cenie, za którą nastąpiła sprzedaż nieruchomości. W przypadku, gdy powyższe nie nastąpiło i sprzedający nie poinformował kupujących o przebiegającym przez nieruchomość gazociągu, nabywcom nieruchomości przysługiwały odpowiednie roszczenia o charakterze cywilnoprawnym w odniesieniu do sprzedawcy. Sprawa ta nie może być jednak załatwiona na drodze administracyjnoprawnej, albowiem, jak zostało podkreślono powyżej organy administracji publicznej mogą ustalić odszkodowanie z tytułu czasowego ograniczenia nieruchomości tylko na żądanie wywłaszczonego właściciela nieruchomości, a nie każdego późniejszego właściciela nieruchomości. Z tych wszystkich powodów Sąd nie stwierdziwszy jakichkolwiek podstaw prawnych do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.