I SA/Sz 81/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] odmawiającą B.K. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że w dniu 14 kwietnia 2009 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek B.K. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek oraz kosztów upomnień. Wniosek umotywowany był trudną sytuacją materialną i życiową płatnika. W dniu 23 czerwca 2009 r. ww. decyzją nr [...] Zakład odmówił B.K. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień w łącznej kwocie [...]. W dniu 27 lipca 2009 r. do Zakładu wpłynął wniosek B.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni we wniosku podniosła, że zadłużenie wobec Zakładu powstało na skutek kradzieży mienia, chorób nowotworowych rodziców i ich śmierci, a nadto z powodu wypadku, który spowodował u niej ciężki uszczerbek na zdrowiu. Wnioskodawczyni podkreśliła także, że jest osobą niepełnosprawną i wymaga opieki oraz pomocy innych osób w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie organu ponownie rozpatrującego sprawę wobec wnioskodawczym nie zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż Pani B.K. była właścicielem działki niezabudowanej przeznaczonej pod zabudowę nr [...] o obszarze 1a 05m2 przy ulicy [...] w N. o nr [...] (użytkowanie wieczyste do 19.03.2086r.) oraz lokalu mieszkalnego przy ulicy [...] w N. o powierzchni44,04 m2 o nr KW [...]. Nieruchomość o KW [...] obciążona była hipoteką przymusową zwykłą w kwocie [...] na rzecz Urzędu Skarbowego w G. oraz hipoteką przymusową kaucyjną do kwoty [...] na rzecz ZUS O/S. W dniu 23.09.2009r. Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w G. dokonał na ww. nieruchomości zmiany wpisu na hipotekę przymusową zwykłą w kwocie [...]. Prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego zostało zawieszone na wniosek pozostałych wierzycieli zainteresowanej umorzeniem składek. Pomimo, iż istniały formalnie podstawy do umorzenia należności ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład postanowił o odmowie umorzenia należności składkowej. W dniu 27.11.2009r. zainteresowana umorzeniem wniosła za pośrednictwem Oddziału ZUS, skargę z dnia 10.11.2009r. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wyrokiem z dnia 24.02.201 o Sygn. Akt I SA/Sz 952/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Sąd wskazał w wyroku, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 KPA). Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazał, aby w dalszym postępowaniu w sprawie organ rozpoznający sprawę ponownie, przed wydaniem decyzji, zapewnił, by w postępowaniu tym nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział po raz pierwszy w wydaniu decyzji, a ponadto, aby w sposób racjonalny ocenił możliwości poniesienia przez B.K. wydatków na zapłatę odsetek i kosztów upomnień, przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, w tym z egzekucji skierowanej do jej mieszkania, a następnie - w wyniku tej oceny - podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności Rozpoznając sprawę ponownie organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, w wyniku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes Zakładu wskazał, że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, iż B.K. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2001 r. w zakresie usług artystycznych. Na jej koncie figurują zaległości z tytułu odsetek z nieopłaconych składek, liczone na dzień wpływu wniosku w wysokości [...] oraz koszty upomnień w wysokości [...]. Wnioskodawczyni dostarczyła do Oddziału orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 14 listopada 2008 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane na stałe. Z jego treści wynika, że niepełnosprawność B.K. zaliczono do umiarkowanej, tzn. schorzenie w stopniu umiarkowanym ogranicza zdolność do pełnienia ról społecznych i zawodowych. Wymaga ona czasowej, częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] miesięcznie na okres do 13 listopada 2010 r. Ponadto, organ wskazał, że z dalszych ustaleń wynika, iż B.K. posiada działkę niezabudowaną przeznaczoną pod zabudowę nr [...] o obszarze 1a 05 m² w N. o nr KW [...] (użytkowanie wieczyste do 19 marca 2086 r.), lokal mieszkalny w N. o powierzchni 44,04 m² o nr KW [...]. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką przymusową zwykłą w kwocie [...] na rzecz Urzędu Skarbowego w G. oraz hipoteką przymusową zwykłą na rzecz ZUS O/S. w kwocie [...]. W sprawie prowadzona była przez komornika przy Sądzie Rejonowym w G. egzekucja z nieruchomości położonej w N. o numerze KW [...]. Pierwsza licytacja wyznaczona na dzień 17 czerwca 2008 r. nie doszła do skutku, wyznaczono termin drugiej licytacji na dzień 7 października 2008 r. Jednakże ta również nie doszła do skutku, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na wniosek wszystkich wierzycieli prowadzących postępowanie egzekucyjne. Także, na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego w G. ustalono, iż organ ten nie posiada informacji o wysokości dochodu uzyskanego przez podatnika w latach 2006, 2007 i 2008, gdyż płatnik nie złożył w urzędzie zeznań rocznych. Organ nie posiada również informacji o ruchomościach i rachunkach bankowych wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni posiada natomiast zobowiązania wobec "Z" w N., wobec Spółki z o.o. "T" oraz w Urzędzie Skarbowym (w kwocie około [...]). Dalej, organ przywołał treść przepisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że przepis ten stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej Ponadto, organ ten wskazał, że - w wydanym na podstawie przepisu art. 28 ust. 3b ww. ustawy - rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zdefiniowany został ważny interes strony zobowiązanej. Organ wskazał iż rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ustaw systemie ubezpieczeń społecznych lub szczególne okoliczności uzasadnione ważnym interesem zobowiązanej. Zakład jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku z tym ZUS dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością. Oznacza to, że umorzenie zaległości składkowej winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiągani dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat. Niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Nie wywiązywanie się płatnika z tych obowiązku, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Środki bowiem uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym . Oznacza to zdaniem organu, iż umorzenie należności z tytułu składek winno być zatem traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia podlegające w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowej przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie jest obowiązany do umorzenia zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Natomiast w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub interesu osoby zobowiązanej, Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto umorzenie składek powoduje także obligatoryjnie umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Według organu, wobec wnioskodawczyni nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa jest w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż B.K. jest właścicielem działki niezabudowanej przeznaczonej pod zabudowę nr [...] o obszarze 1a 05 m² w N. o nr KW [...] oraz lokalu mieszkalnego w N. o powierzchni 44,04 m² o nr KW [...]. Ta ostatnia nieruchomość zabezpieczona jest hipotekę przymusową zwykłą w kwocie [...], a prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego zostało zawieszone na wniosek pozostałych wierzycieli zainteresowanej umorzeniem składek. Organ ponownie rozpatrujący niniejszą sprawę nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanej ani tego, że nie jest w stanie aktualnie spłacić zobowiązań publicznoprawnych przy osiąganym dochodzie w wysokości [...] miesięcznie oraz z tytułu zasiłków celowych przyznawanych do dnia 13.11.2010r., co formalnie wypełnia podstawy do umorzenia należności ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ zważył również, iż zainteresowana umorzeniem jest osobą schorowaną, ponoszącą miesięczne wydatki z tytułu opłat w kwocie [...] i kosztów leczenia, których wysokość oscyluje w granicy [...] miesięcznie. Organ ponownie rozpatrujący sprawę zważył również na fakt, iż wnioskodawczym uległa wypadkowi w 2006 roku, a więc po powstaniu zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże pomimo wyżej ustalonych okoliczności postanowiono utrzymać w mocy decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] i odmówić umorzenia należności. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż wnioskodawczym prowadziła działalność gospodarczą w okresie 1999-2001 generując zadłużenie wobec ZUS (zaległość z tytułu składek wynosi [...] i odsetek w kwocie [...]). W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej obowiązkiem zobowiązanej było opłacanie należności składkowej w terminie i w pełnej wysokości. Zaniechanie wykonania wskazanego obowiązku skutkowało powstaniem po stronie ZUS wierzytelności oraz konieczności jej dochodzenia. W związku z powyższym ZUS dokonał zabezpieczenia wierzytelności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia wierzytelności publicznoprawnej poprzez wpis hipoteki przymusowej zwykłej na nieruchomości opisanej w KW nr [...]. Przy czym organ rentowy nie przesądza o konieczności przeprowadzenia egzekucji z przedmiotowej nieruchomości celem "pozbawienia zobowiązanej mieszkania", wskazuje jedynie na zabezpieczenie swojej wierzytelności. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z wniosku pozostałych wierzycieli zobowiązanej. Należy zaznaczyć, iż Zakład nie był wierzycielem egzekwującym z nieruchomości. Aktualnie postępowanie zostało zawieszone. Wnioskodawczym podjęła próbę ułożenia się z wierzycielami prywatnymi. Zainteresowana umorzeniem posiada zobowiązania wobec wierzycieli publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu co do zasady (z wyłączeniem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, nie zabezpieczonych rzeczowo. Mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli w świetle powyższego odstąpienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od dochodzenia należności z której finansowane są świadczenia społeczne doprowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli (w tym cywilnoprawnych. Organ podkreślił, iż zobowiązana sama wyraziła wolę spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek). Przywołując takie uzasadnienie, organ postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną, B.K. zaskarżyła ją skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie podnosząc, że wniosek do ZUS-u skierowała z tego względu, że od kilku lat jest w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a zadłużenie w opłacaniu składek powstałow wyniku zdarzeń losowych, tj. całkowitej kradzieży mienia i likwidacji z tego powodu firmy, którą prowadziła. Inną okolicznością były ciężkie choroby nowotworowe rodziców i ich śmierć, a także doznany przez nią w dniu 7 marca 2006 r. ciężki wypadek, połączony ze złamaniem kręgosłupa, wskutek którego stała się osobą niepełnosprawną, uzależnioną od pomocy innych osób. Ponadto, skarżąca podniosła, że od 2006 r. otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...] miesięcznie i nie posiada innego dochodu; często musi wybierać między zakupem leków, jedzenia i środków czystości; nie stać jej na rehabilitację; jej życie stało się koszmarną wegetacją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązany jest do badania z urzędu, czy zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu skutkującym konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Zgodnie natomiast z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu powyższego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Jan Paweł Tamo, LexisNexis, Warszawa 2008 r. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na Sądzie może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. np wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, LEX 44392). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy również zauważyć, że w niniejszej sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 lutego 2010 r. w którym to Sąd wskazał "aby w sposób racjonalny ocenił możliwości poniesienia przez B.K. wydatków na zapłatę odsetek i kosztów upomnień, przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, w tym z egzekucji skierowanej do jej mieszkania, a następnie - w wyniku tej oceny - podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności" Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika aby tą ocenę i wskazówkę co do dalszego postępowania organ uwzględnił. Organ w uzasadnieniu powtórzył argumenty zwarte w decyzji która została w wyniku kontroli uchylona. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego takie działanie organów orzekających w sprawie, a więc niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w wyroku, narusza wyrażoną w art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt jest wadliwy. Okoliczność tę sąd administracyjny bierze pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego, czy została w skardze podniesiona (niezależnie od granic skargi) - por. T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. LexisNexis, Warszawa 2005, str. 473. Należy tu mieć na względzie cel jakiemu służy omawiany przepis. Stanowi on realizację obowiązującej w polskim prawie zasady sądowej kontroli działalności administracji publicznej i z tego powodu ma charakter bezwzględnie obowiązujący tak dla organu, jak i orzekającego w sprawie Sądu. Zatem organy orzekające w sprawie winny, rozpatrując ponownie wniosek skarżącej z dnia 14 kwietnia 2009 r. badać stan sprawy kierując się interpretacją przepisów prawa i stanem prawnym ustalonym w Wyrokiem z dnia 24.02.2010 r. o Sygn. Akt I SA/Sz 952/09 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.