I OSK 1791/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2094/10 w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] i utrzymana nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ostrołęka z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2094/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Ostrołęka z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], odmawiająca przyznania A. Z. zasiłku celowego na odzież, obuwie i leki. W postępowaniu o przyznanie pomocy, wszczętym wnioskiem A. Z. z dnia 11 maja 2010 r., organ, w związku z zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym problemy A. Z. z kręgosłupem, uznał ją za osobę przewlekle chorą, ustalił też, że nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, jest rozwiedziona, nie otrzymuje świadczeń z funduszu alimentacyjnego ani zasiłku rodzinnego na córkę, którą sama wychowuje, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a dochód dwuosobowej rodziny stanowią alimenty na córkę w wysokości 200 zł miesięcznie, płacone przez ojca. Brak świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zasiłku rodzinnego wynika z tego, że we wnioskach o te świadczenia A. Z. jako stan cywilny wpisuje mężatka, choć na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce z [...] kwietnia 2004 r. [...] został orzeczony rozwód, a takie błędy wniosków powodują pozostawienie ich bez rozpoznania – ustalił organ I instancji. Organ ten stwierdził też, że mimo wezwań A. Z. nie przedstawiła kopii odcinka alimentów, a uczynił to dopiero jej były mąż L. Z. Organ podkreślił też, że A. Z. była wielokrotnie informowana o konieczności ustalenia stopnia niepełnosprawności, pouczona co do prawidłowości wypełniania wniosków, bowiem konieczne jest przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne możliwości, środki i uprawnienia. Wobec takich ustaleń organy obu instancji stanęły na stanowisku, że A. Z. nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji i nie wykorzystuje możliwości poprawienia swojej sytuacji finansowej i odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił pogląd organów. Reprezentowana przez adwokata z urzędu, A. Z. wniosła skargę kasacyjną od wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj.: naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości podczas gdy organy administracji naruszyły zasadę prawdy obiektywnej nie podjęły wszelkich czynność niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, wykroczyły poza granice swobodnej oceny dowodów, a w istocie rzeczy doprowadzenie do sytuacji, w której obowiązki sądowej kontroli nad organami administracji wynikające w szczególności z art. 1 § 1 i 2 prawo o ustroju sadów administracyjnych i art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. okazały się w praktyce niezrealizowane, 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 i 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362) poprzez błędną wykładnię, w następstwie której doszło do niewłaściwego ich zastosowania, polegające na przyjęciu przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy zostały spełnione przesłanki określone w hipotezie tych norm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem jej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego należy uznać za usprawiedliwione. Zasadniczą przyczyna odmowy przyznania A. Z. środków z pomocy społecznej był brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Istotnie art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej "ustawa o pomocy", obliguje osoby korzystające z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, zaś brak tego współdziałania z pracownikiem socjalnym może być, z mocy art. 11 ust. 2 tej ustawy, podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Rozpoznając wniosek A. Z. o przyznanie zasiłku celowego, organy pomocy społecznej zarzuciły jej, że nie podejmuje działań, które miałyby pomóc w rozwiązaniu trudnej sytuacji i nie współpracuje w tym zakresie z pracownikiem socjalnym, mimo wysiłków z jego strony. Tego braku współdziałania organy dopatrują się w tym, że A. Z. nie występuje o ustalenie jej stopnia niepełnosprawności, nie wypełnia prawidłowo druków o przyznanie zasiłku rodzinnego czy z funduszu alimentacyjnego, a także, że zataja fakt otrzymywania od byłego męża alimentów na córkę. Jednak w sytuacji jaka ma miejsce w sprawie nie można zgodzić się z oceną organów, że takie postępowanie A. Z. należy zakwalifikować jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, prowadzący aż do odmowy przyznania jej zasiłku celowego. Brak współdziałania, o czym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy, może wynikać z różnych przyczyn, jednak nie będzie błędem stwierdzenie, że jest to działanie, u podstaw którego raczej leży zła wola w rozumieniu takim, że i tak pomoc społeczna jest obowiązana udzielić tej pomocy bez względu na zachowanie, postępowanie ubiegającego się o nią. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby na takim podłożu oparte było postępowanie A. Z.. Jej zachowaniu czy postawie trudno jest przypisać chęć wyłudzenia środków z pomocy społecznej, można je raczej zdefiniować jako konsekwencje niepowodzeń osobistych, związanych z rozwodem i pretensjami jakie z tego powodu żywi do byłego męża. Takiej osobie, której postępowanie nie wydaje się racjonalne, właśnie z uwagi na przeżycia osobiste, nie można zarzucać złej woli, ale właśnie objąć pomocą. Organ pomocy społecznej posiada pełną wiedzę co do stanu rodzinnego i majątkowego A. Z., nie ma więc przeszkód, aby źle przez nią wypełnione wnioski o zasiłki rodzinne czy alimentacyjne poprawić, skoro wiadomo jaki jest stan rzeczywisty, a którego nie chce ona przyjąć do wiadomości. Tak samo jeśli idzie o ustalenie jej dochodów, czego ona nie podaje sama, ale nie zaprzecza ustaleniom organów. Z powyższych względów należało uznać, że odmowa przyznania A. Z. zasiłku celowego narusza art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i orzec jak w sentencji, na podstawie art. 188 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.