IV SA/Wr 116/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (sprawozdawca) Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi R. B. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej I. uchyla decyzję II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. działając na podstawie art. 5 ustawy 1, 6 i 7 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2008r. Nr 141, poz. 892 ze zm.) oraz § 4, § 16, § 21 ust. 1 i 2, § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 15, poz. 80) na skierowanie Komendanta WKU B. wydała orzeczenie nr [...] z dnia 25 [...] na nazwisko R.B., w którym stwierdziła, że rozpoznała u niego: 1) cechy osobowości bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające sprawność adaptacji - § 68 pkt 1, 2) utratę zdolności żucia 18% przy zachowanych zębach przednich - § 24 pkt 1, 3) próchnicę zębów do leczenia - § 24 pkt 5, 4) lewostronne upośledzenie słuchu w zakresie tonów wysokich - § 21 pkt 1, 5) przebyty uraz głowy bez utraty przytomności – wywiadzie - § 5, 6) zmętnienie w ciele szklistym oka lewego nieupośledzające ostrości widzenia - § 14 pkt 1 (w zast), 7) przebyte złamanie IV kości śródręcza prawego bez następstw - § 75 pkt 1, 8) bliznę po operacyjnym leczeniu wyrostka robaczkowego nieupośledzające sprawność ustroju - § 3 pkt 1. Ustaliła kategorię zdolności do zawodowej służby wojskowej : Kategoria N – Niezdolny do zawodowej służby wojskowej – Zał. 1 Grupa I. Stwierdziła też, że rozpoznane choroby nie pozostają w związku ze służbą wojskową. Uzasadniając orzeczenie organ podał, że stwierdzone na podstawie wykonywanych badań rozpoznania powodują niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. B. Stwierdził w nim, że zaskarża rozpoznanie brzmiące "cechy osobowości bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające sprawność adaptacji § 68 pkt 1". Podał, że swoje odwołanie uzasadnia dołączoną kserokopią orzeczenia psychologicznego, według którego nie ma żadnych przeciwskazań do pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie psychologiczne Nr [...] z dnia [...] wydane przez lekarza Poradni Psychologicznej w O. M. K. Stwierdza ono że jest brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. orzeczeniem [...] z dnia [...] wskazując jako podstawę prawną swojego działania akty prawne wymienione przez organ I instancji, a także art. 127 i art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego – utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. Uzasadniając swoje orzeczenie organ wskazał, że wydał je po analizie całości przedstawionej w sprawie dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej. Dodał, że nie stwierdził nieprawidłowości w orzeczeniu organu I instancji mogących stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. W ocenie organu odwoławczego Wojskowa Komisja Lekarska I instancji prawidłowo ustaliła rodzaj i stopień nasilenia schorzenia ad pkt 1 rozpoznania opierając się o zgromadzoną dokumentację medyczną oraz wyniki przeprowadzonego dla potrzeb orzeczniczych klinicznego badania psychologicznego, a jego kwalifikacji orzeczniczej dokonała adekwatnie do tych ustaleń, zgodnie z przepisami rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010r. (Dz.U. Nr 15, poz. 80). Rozpoznanie ad pkt 1 ustalono w oparciu o badania psychologiczne i lekarskie specjalistyczne psychiatryczne – a jego kwalifikacji orzeczniczej dokonano adekwatnie do tych ustaleń wg § 68 pkt 1 z Zał. Nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010r. Dołączone przez skarżącego orzeczenie z Pracowni Psychologicznej w O. nie może stanowić podstawy do kwestionowania rozpoznania ustalonego przez badającego dla potrzeb orzeczniczych TWKL we W. lekarza specjalistę psychiatrę, jak i kwalifikacji orzeczniczej wojskowej komisji lekarskiej I instancji. Skargę na powyższą decyzję złożył R. B. Zaskarżone orzeczenie uznał na bezzasadne i niesprawiedliwe i wniósł o jego uchylenie jako naruszające jego uzasadniony interes "względnie naruszenie obowiązujących norm prawnych na spornym obszarze" oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając skargę przedstawił rozstrzygnięcie i uzasadnienie organu I i II instancji. Dodał, że organ II instancji uzasadniając swoje stanowisko powołał się na rozpoznane u skarżącego w wyniku testu i kilkuminutowej rozmowy z psychologiem cechy osobowości bierno-agresywnej, nieznacznie upośledzające zdolność adaptacji. W ocenie skarżącego wyniki testu wskazywały na oczekiwane przez egzaminatorów odpowiedzi. Jak stwierdził "problem leży na innej płaszczyźnie, mianowicie podczas standardowej rozmowy z psychologiem przeprowadzonej po rozwiązaniu testów, wskutek uprzedzeń adwersarza do osoby skarżącego – odnośnie wpierania, czy też wpajania mu stanu upojenia alkoholowego z uwagi na fakt, iż dzień wcześniej miał urodziny jednakże ich nie obchodził ani też nie spożywał alkoholu, co było trudne do uwierzenia przez psychologa, który z góry założył, że każdy normalny człowiek po dniu urodzin ma trudności adaptacyjne w społeczeństwie". Podtrzymując w dalszej części ten wątek skarżący podnosił, że rozmowa kontynuowana we wskazanym wyżej temacie przez lekarza spotkała się ostatecznie z obroną skarżącego "w przedmiocie stanu zdrowia dokładnie w dzień po jego urodzinach". "Jednakże wskutek nagabywań i powtarzającego się zarzutu w zakresie stanu nietrzeźwości osoby skarżącego" R. B. w nieznacznym zakresie zaczął przejawiać przejściowy stan zdenerwowania oraz postawę sprzeczną z oczekiwaniem Pana psychologa, który widocznie oczekiwał od niego skrajnej postawy konformistycznej na zasadzie, "że białe jest czarne" oraz specyficznej formy buntu. Dalej przedstawił swoją postawę w czasie rozmowy na wskazany wyżej temat – jak również uzasadnienie dlaczego w dniu swoich urodzin nie spożywał alkoholu. Stwierdził też, że ustalona kategoria zdrowia – niezdolny do zawodowej służby wojskowej w znacznym stopniu ogranicza mu realizację celów życiowych nie tylko na płaszczyźnie wojskowej lecz zatrudnienia w strukturach mundurowych. Opisał też sposób przeprowadzenia badań i ich ocenę, stwierdził, że specjalistyczne badania psychiatryczne trwały niecałą minutę, odpowiedzi skarżącego były treściwe i krótkie. Podał, że decyzja psychiatry opierała się na wcześniejszej decyzji psychologa, który sugerował spożywanie przez skarżącego poprzedniego dnia alkoholu. Wskazał na zakres kontroli sądowej określonej w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 i art. 134 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wymienił liczne uchybienia proceduralne wskazując na zasady wyrażone w art. 7, art. 8 art. 9 k.p.a. Stwierdził, że organ będąc zobowiązany do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, powinien zwrócić się do strony o sprecyzowanie stanowiska w sytuacji zbyt ogólnikowego sformułowania żądania zawartego we wniosku, organ winien dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Podał, że w postępowaniu administracyjnym żądanie strony jest elementem stanu faktycznego sprawy a zatem błędne jego zakwalifikowanie stanowi naruszenie art. 7 k.p.a. Powołał się na art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, zasady wynikające z art. 15 k.p.a. W części uzasadnienia omawiającej naruszenie art. 15 k.p.a. skarżący stwierdził, że kolejne uchybienie jakie popełnił organ II instancji, "jest związane ze stosowaniem prawa materialnego w aspekcie czasowym". W ocenie skarżącego "stanowisko organu II instancji na etapie początkowym sporu nie znalazło oparcia w merytorycznych przesłankach oraz materiale dowodowym zebranym w sprawie". Obie decyzje "były bezzasadne, co skarżący spróbuje pisemnie bądź ustnie na rozprawie wyjaśnić". Ostatecznie stwierdził, że "argumentacja organu I instancji w przedmiocie stwierdzenia niezdolności skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej jest pozornie sprzeczna z literą prawa naruszając słuszny interes strony skarżącej, co znajduje swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym". Ponadto, że decyzje są niemerytoryczne i nieuzasadnione a stanowisko skarżącego i zbyt ogólny materiał dowodowy przemawiają za uwzględnieniem zarzutów skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że przeprowadzone postępowanie orzecznicze także z uwzględnieniem badań psychologicznych jednoznacznie potwierdziło niezdolność skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Do kompetencji sądu administracyjnego należy kontrola orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej będącego decyzją administracyjną organu wojskowego, pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że wojskowe komisje lekarskie stanowią organy administracji publicznej wydające decyzje w indywidualnych sprawach, (...). Dlatego też do tego rodzaju rozstrzygnięć jak orzeczenia o zdolności do służby wojskowej odnoszą się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1999r. l SA 2114/97 - LEX 47973, wyrok NSA z dnia 16 listopada 1995r. SA/Gd 1655/95- OSP z 1997r. Nr 7-8, poz. 135 i inne). Tym samym w zakresie nienormowanym przepisami szczegółowymi do postępowania w sprawach tego rodzaju mają zastosowanie określone w k.p.a. ogólne zasady postępowania administracyjnego. Rozstrzyganie o zdolności do zawodowej służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami dwuinstancyjnego toku orzecznictwa o charakterze sformalizowanym i z zagwarantowaniem czynnego udziału kandydata w tym postępowaniu. Z przepisu § 24 ust. 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 115, poz. 80) wynika, że orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej sporządza się według wzoru określonego w załączniku Nr 5 do rozporządzenia, z którego wynika, że powinno ono zawierać uzasadnienie. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. zaś stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji co wypływa także z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 k.p.a. (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia). Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 §1 k.p.a.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem powyższych zasad procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z cytowanych przepisów wynika, że uzasadnienie orzeczenia jest integralną jego częścią, której podstawowym zadaniem jest wyjaśnienie powodów danego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie organu II instancji nie spełnia tego kryterium. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące służby wojskowej należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym. To musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów o to, by całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995, nr 7, poz. 82, wyrok NSA z dnia 2 października 1998r. - III SA 7225/98, niepubl.). Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję organu I instancji, która w rozpoznaniu stwierdza: cechy osobowości bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające sprawność adaptacyjną oraz inne dolegliwości, które w istocie nie mają znaczenia dla sprawy, albowiem omawiane rozporządzenie nie kwalifikuje ich jako schorzeń powodujących niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Istotne jest rozpoznanie wyrażone wyżej, które zakwalifikowane jako odpowiadające § 68 pkt 1 – w grupie I badanych stanowi o niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Z uzasadnień obu organów wynika, że dokonana kwalifikacja była oparta na przeprowadzonych badaniach lekarskich. Szeroki zakres badań wynika ze zlecenia wykonania badań lekarsko – specjalistycznych, dołączonego do akt administracyjnych. Ponadto Sąd zauważa, że co najmniej na etapie postępowania odwoławczego do akt administracyjnych zostało dołączone orzeczenie psychologiczne Nr [...] Pracowni Psychologicznej w O. z dnia 17 listopada 2010r. podpisane przez psychologa mgr M. K. Stwierdzono w nim jednoznacznie, że brak jest przeciwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej. O posiadaniu powyższego dokumentu przez organ II instancji świadczyło ostatnie zdanie zawarte w uzasadnieniu, że orzeczenie to "nie może stanowić podstawy do kwalifikowania rozpoznania ustalonego przez badającego dla potrzeb orzeczniczych TWKL we W. lekarza specjalistę psychiatrę, jak i kwalifikowanej orzeczniczej wojskowej komisji lekarskiej". Takie stwierdzenie, że orzeczenie przedstawione przez skarżącego nie może stanowić podstawy do zakwestionowania rozpoznania bez merytorycznego wyjaśnienia dlaczego nie może stanowić podstawy do odmiennej oceny stanu zdrowia skarżącego, nie czyni zadość wymaganiom przepisów k.p.a. jak i powołanego rozporządzenia. Powołany art. 107 § 3 k.p.a. nakłada na organ rozstrzygający obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Powinno ono wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ załatwiając sprawę. Strona może bowiem skutecznie bronić swoje interesy tylko w sytuacji, gdy znane są przesłanki powziętej decyzji. Zatem uzasadnienie powinno odzwierciedlać tok rozumowania organu a także dokonaną wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Podkreślić w tym miejscu należy, że przez rozpoznanie całego materiału należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. W myśl bowiem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80) organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć żadnego dowodu, jest władny natomiast odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej przyczyny to robi. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji (wyrok NSA z dnia 29 września 1997r. I SA/Wr 700/00). Brak merytorycznej oceny przedstawionego orzeczenia Pracowni Psychologicznej z dnia 17 listopada 2010r. na tle pozostałego zebranego materiału dowodowego powoduje, że Sąd artykułuje zarzut naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego – to jest art. 7, art. 77 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Odnośnie zaś zarzutów artykułowanych w skardze to w zasadniczej części odnoszą się one do, jak twierdzi skarżący, nieuzasadnionych stwierdzeń lekarzy badających, iż skarżący znajdował się w stanie nietrzeźwym i na tym tle doszło do pewnych nieporozumień. Wyjaśnienia tej kwestii, nie podnoszonej zresztą w orzeczeniach, nie było zadaniem Sądu. Natomiast brak jest podstaw do zakwestionowania wadliwości badań dokonanych przez specjalistów. Subiektywna ocena skarżącego, że trwały one – jeśli idzie o badania psychologa i psychiatry zbyt krótko, nie może powodować uchylenia zaskarżonych decyzji. Nie ma dowodów, że wykonane były wadliwie, a trudno sobie wyobrazić motywy, dla których lekarze założyli, że skarżący ma otrzymać kategorię N i doprowadzili – co sugeruje skarga – do zdenerwowania swoim stwierdzeniem, że znajduje się pod wpływem alkoholu. Odnośnie zaś ogólnego zarzutu naruszeń procedury i wskazanych w skardze przepisów to w części Sąd uznał je za zasadne. Uwaga ta dotyczy art. 7 k.p.a. a także przepisów wskazanych wyżej. Skarżący wymienia ponadto art. 63, art. 8, art. 9, art. 15 k.p.a. Wywody w tej części sprowadzają się do określenia obowiązków organów wynikających z powołanych przepisów i nie wskazują, na czym polega ewentualne konkretne uchybienie przepisom. Z tych względów Sąd nie ustosunkował się do nich merytorycznie. Sąd po myśli art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani wskazaną podstawą prawną ale orzeka w granicach danej sprawy. Kontrola Sądu oparta na wyżej wymienionym przepisie daje podstawy do stwierdzenia, że organ II instancji w zakresie wskazanym wyżej uchybił prawu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.