I SA/Wa 2312/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.) Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. K. i M. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących M. K. i M. N. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2010r. Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej kpa oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005r. Nr 169, poz. 1418) - dalej ustawą o realizacji prawa do rekompensaty, po rozpatrzeniu odwołania M. K. i M. N. – dalej skarżących, od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. odmawiającej potwierdzenia na rzecz skarżących prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. i S. małżonków N. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, położonych w L. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Podał w szczególności, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 cyt. ustawy określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: 1/układu z dnia 9 września 1944r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium BSRR i ludności białoruskiej z terytorium polski, 2/układu z dnia 9 września 1944r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium USRR i ludności ukraińskiej z terytorium polski, 3/układu z dnia 22 września 1944r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej SRR i ludności litewskiej z terytorium polski, 4/umowy z dnia 6 lipca 1945r. pomiędzy Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Zgodnie z art. 2 w/w ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1/był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1, 2/posiada obywatelstwo polskie. Organ wojewódzki wskazał, iż jak wynika ze zgromadzonych dokumentów S. i I. N. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali w G. (obecnie G.), nadto że opuścili oni L. w 1934 r. w związku z objęciem przez S. N. stanowiska kierowniczego w rafinerii w G. Wobec niespełnienia łącznie wszystkich przesłanek z art. 1,2,3 ustawy wydano decyzję odmowną. Organ II instancji podzielił ustalenia i wnioski Wojewody [...] uznając, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie nie tylko ze względu na niespełnienie przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez właścicieli nieruchomości na byłym obszarze państwa Polskiego, ale również z powodu nieopuszczenia byłego terytorium RP z przyczyn określonych w art. 1 cyt. ustawy bądź z uwagi na inne okoliczności związane z wojną w rozumieniu ust. 2 tego artykułu. Ustalił też, że małżonkowie N. opuścili byłe terytorium RP dobrowolnie z przyczyn nie związanych z wybuchem II wojny światowej , wyjeżdżając już w 1934 r. do miejscowości J. koło K. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucili: 1.naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię w sytuacji ustalenia przez organ statusu repatrianta właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Polski, 2.naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia tj. – art.7, 77 kpa przez nierozpatrzenie w sposób wszechstronny całego materiału dowodowego w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. S. N. i I. N. oraz błędne ustalenie, wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, że właściciele nieruchomości nie zamieszkiwali w L., – art. 10 § 1, 81 kpa poprzez zaniechanie zapewnienia czynnego udziału stronom w postępowaniu, w tym w szczególności uznanie przez organ za udowodnione okoliczności faktycznych dotyczących miejsca zamieszkania S. N. w oparciu o dowody zgromadzone przez organ z urzędu, – art. 80 w zw. z 76 § 1 i 3, 75 § 1 kpa poprzez błędne ustalenie miejsca zamieszkania poprzedników prawnych stron w dniu 1 września 1939 r. w oparciu o okoliczności mające miejsce przed zakupem w 1938 r. nieruchomości w L. oraz błędne ustalenie tego miejsca zamieszkania wbrew dowodom i przesłuchaniu stron postępowania z pominięciem wzruszalności domniemania z dokumentu urzędowego. Jednocześnie wnieśli o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i potwierdzenie prawa stron do rekompensaty ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W piśmie z [...] listopada 2010 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżący podnieśli, iż organ I instancji pominął przy rozpatrywaniu sprawy ustawę z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. z 1926, Nr 101, poz. 580) – Prawo prywatne międzydzielnicowe, a w szczególności art. 3 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym miejscem zamieszkania według ustawy niniejszej jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania – właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Pominięcie powyższego przepisu, obowiązującego również w latach 30 – tych XX wieku, miało wpływ na wydanie nieprawidłowej decyzji. Z przepisu tego wynika, iż każdy obywatel Polski mógł mieć kilka miejsc zamieszkania, co ma znaczenie dla sprawy. Ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów I. N. i S. N. w dniu 1 września 1939 r. był L. Taka sytuacja miała miejsce od daty zakupu mieszkania w L. Od tego czasu S. N. głównie dojeżdżał do J., które było miejscem czasowego pobytu – gdzie pracodawca udostępniał pracownikowi lokal mieszkalny - w którym pracownik faktycznie przebywał, ale bez zamiaru stałego pobytu a z uwagi na nadzorowanie budowy instalacji według swojego projektu. O tym, że centrum życiowym rodziny N. był L. świadczy choćby fakt, że to w tej miejscowości urodził się ich syn M. N. Zarzucili naruszenie art. 107 § 3 kpa, bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odzwierciedla racji decyzyjnej i nie wyjaśnia toku rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje organów obu instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej jest przepis art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa dom rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. z 2005, Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w myśl którego prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium RP oraz opuścił je z przyczyn określonych w art. 1 ustawy, tj. repatriował się w trybie tzw. układów republikańskich, bądź opuścił byłe terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Poza sporem pozostaje, iż w sprawie niniejszej spełnione zostały przesłanki pozostawienia poza obecnymi granicami RP nieruchomości, posiadania przez właścicieli nieruchomości obywatelstwa polskiego w dacie 1 września 1939 r. Niespornym jest też, iż skarżący są następcami prawnymi I. i S. N., ich spadkobiercami w ½ części każde z nich. Spornym natomiast jest okoliczność zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dacie 1 września 1939 r. oraz opuszczenia go z przyczyn określonych w art. 1 ustawy, tj. repatriacji w trybie tzw. układów republikańskich bądź opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Ustalając powyższe okoliczności organ I instancji stwierdził brak spełnienia przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dacie 1 września 1939 r. uznając jednocześnie spełnienie wszystkich pozostałych przesłanek, w tym repatriacji I. i S. N. stwierdzonej w oparciu o wykaz repatriantów przybyłych do powiatu gorlickiego pozyskany ze Zbioru akt repatriacyjnych, sygn. [...] znajdujących się w Archiwum Akt Nowych. Organ II instancji uznając, iż Wojewoda [...] w sposób właściwy ustalił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego stwierdził, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie nie tylko z uwagi na niespełnienie przesłanki zamieszkiwania, ale również z powodu nieopuszczenia byłego terytorium RP z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy. Minister stwierdził, iż I. i S. N. opuścili byłe terytorium RP dobrowolnie, z przyczyn nie związanych z wybuchem II wojny światowej, wyjeżdżając już w 1934 r. do miejscowości J. koło K. w celu podjęcia przez S. N. pracy w tamtejszej rafinerii. Powyższe wywody organów zawierają sprzeczności. I tak: Wojewoda z jednej strony ustala niezamieszkiwanie w dacie 1 września 1939 r. przez I. i S. N. na terytorium byłej RP, a jednocześnie nie kwestionuje faktu repatriacji ww do powiatu gorlickiego z L., co w ocenie Sądu wyklucza się. Organ odwoławczy aprobując powyższe czyni jednocześnie inne ustalenia faktyczne dotyczące braku repatriacji. Okoliczność repatriacji wywodzona jest z dowodu, z dokumentu pozyskanego ze Zbioru akt repatriacyjnych, sygn. [...] znajdujących się w Archiwum Akt Nowych – wykazu repatriantów przybyłych do powiatu [...] w 1946 r. Z faktu wydania przez ówczesne władze zaświadczenia repatriacyjnego wynika, że orzekające o tym wówczas organy były przeświadczone o posiadaniu przez wskazane w wykazie osoby stałego miejsca zamieszkania w L., a więc na terenach, o których mowa w art. 2 cyt. ustawy. Obojętne jest przy tym, czy ewakuacja następowała w trybie układów republikańskich. Istotne jest to, czy nastąpiła ona po wybuchu wojny i w związku z wojną, a sankcjonując pobyt rodziny N. na obszarze ówczesnego PRL w trybie repatriacji fakty powyższe uznano za bezsporne. Należy także podnieść, iż otrzymanie statusu repatrianta nie musiało się łączyć z ewakuacją w trybie układów republikańskich. W świetle powyższego nie można skutecznie podważyć ww wykazu repatriantów dowodami potwierdzającymi fakt pobytu rodziny N. po wybuchu II wojny światowej poza terenami byłej RP. Ustalając, iż poprzednicy prawni skarżących nie zamieszkiwali na byłym terytorium RP w dacie 1 września 1939 r. organy obu instancji oparły się na dowodach z daty wcześniejszej niż data zakupu nieruchomości w L., tj sprzed 4 stycznia 1938 r. Uchybia to zasadom logiki skoro, jak wynika z oświadczeń skarżącej, od tej daty jej rodzice zaczęli tworzyć swój ośrodek życia w domu w L., rozpoczęli przeprowadzkę i organizację domu rodzinnego. S. N. zajmował kierownicze stanowisko w rafinerii w J., skąd nie mógł z dnia na dzień, po kupnie domu odejść. Dowodem, w ocenie skarżących, na stworzenie w L. w nowo zakupionym domu, ośrodka życiowego rodziny N. jest fakt urodzenia się tam [...].12.1938 r. syna M. i przenosin na stałe z J. do L., po tym zdarzeniu. Organy nie odnoszą się do tych okoliczności pomijając je milczeniem. Fakt niezamieszkiwania w L. w dacie 1 września 1939 r. przez rodzinę N. wynika też, zdaniem organów z dokumentów z lat 1952 – 1953, w których I. N. i S. N. wpisali, iż przed 1939r. ich miejscem zamieszkania były J. Wyjaśniając tę sprzeczność skarżąca podniosła, że rodzice nie chcieli podawać wówczas swego miejsca zamieszkania w L. i przyznawać się do posiadanych tam nieruchomości, gdyż S. N. był w tym okresie wielokrotnie zatrzymywany, przesłuchiwany przez Urząd Bezpieczeństwa i poruszanie tematu kresów wschodnich było niebezpieczne. Organy nie dając wiary oświadczeniom M. K. powołały się na zwiększoną moc dowodową dokumentów urzędowych. Jednocześnie fakt inwigilacji S. N. przez SB, nazwania go "wrogiem partii" wynika też z informacji zawartych w "Słowniku Biograficznym Techników Polskich" - k. 56 akt administracyjnych, a więc niewątpliwie dowodu z dokumentu, który organy uznały za wiarygodny. Jednocześnie w oparciu o ten dokument ustalono, iż centrum życiowe I. i S. N. w dacie 1 września 1939 r. mieściło się w G., obecnie G. Przywołana notatka biograficzna nie zawiera informacji dotyczących miejsca zamieszkania w 1939 r., a dane o osiągnięciach zawodowych S. N., stąd nieuprawnionym jest czynienie na tej podstawie ustaleń o miejscu zamieszkania rodziny, jej centrum życiowym. Poważne wątpliwości budzi też rozumowanie dotyczące motywów jakim kierował się organ nie ustalając miejsca zamieszkania I. N. w dniu 1 września 1939 r. w świetle treści art. 3 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy z 2 sierpnia 1926 r. i wyroku SN z 21 listopada 1966 r. sygn. akt II PR 512/66 oraz zdania drugiego art. 3 ust. 1 stwierdzającego możliwość posiadania kilku miejsc zamieszkania przez obywatela polskiego. Organ I instancji analizując zeznania świadka L. S., z których wynika, iż zajmowała się ona kamienicą p. N. w L., w czasie nieobecności I. i S. N., wywodzi iż potwierdza to niemożność posiadania przez nich ośrodka życia na terenach [...]. Ocena ta jest oceną dowolną, zwłaszcza że świadek nie precyzuje w jakim okresie w imieniu siostry i szwagra zajmowała się nieruchomością, a M. K. zeznała, iż zamieszkiwanie na stałe w L. miało miejsce dopiero od urodzenia się M. N., tj od grudnia 1938r. Podobnie dowolna jest ocena organu II instancji, który wywodzi w uzasadnieniu, iż zeznania świadków nie potwierdzają faktu, że centrum rodziny N. w chwili wybuchu wojny był L. Tymczasem brak jest wypowiedzi świadków na tę okoliczność, brak stosownych pytań, które mogłyby przesądzić tę okoliczność zwłaszcza, że świadkowie słuchani w sprawie zamieszkiwali w dacie 1.09. 1939 r. w L., co jest kolejnym mankamentem postępowania naruszającym zasadę prawdy obiektywnej. Jednocześnie Sąd nie podzielił zarzutu skargi odnośnie naruszenia przez organy art. 10 § 3 kpa poprzez zaniechanie zapewnienia czynnego udziału stronom w postępowaniu. Jak wynika bowiem z zawiadomienia z [...] kwietnia 2010 r. powiadomiono skarżących o zebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji z pouczeniem o prawie do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Skarżący otrzymali zawiadomienia [...] kwietnia 2010 r.. M. K. pismem z [...] kwietnia 2010 r. złożyła dodatkowe oświadczenie. Jak wynika z powyższego, organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie niniejszej z naruszeniem jednej z podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego – zasady prawdy obiektywnej. Zasady postępowania organu administracji publicznej regulują przepisy prawa procesowego, które normują cały ciąg czynności organu administracji publicznej od chwili wszczęcia postępowania, przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia decyzji. Działanie na podstawie prawa oznacza obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego przez organ prowadzący postępowanie. Przeprowadzając postępowanie organ nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów – art. 80 kpa - odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Pominięcie oceny określonych dowodów musi budzić uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych środków dowodowych, może bowiem prowadzić do wadliwej ich oceny. Rozpoznając ponownie sprawę, organ rozważy wskazane wyżej okoliczności, przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego oraz z uwzględnieniem przepisu art. 1, 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Reasumując, z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ponownie przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu należy uwzględnić powyżej uczynione przez Sąd uwagi. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. . ----------------------- 7