II SA/Ol 1079/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. K. C. (82 l.) w reakcji na odrzucenie jego skargi złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wynika z zawartego w nim oświadczenia, skarżący gospodaruje wspólnie z żoną (79 l.). Dochody miesięczne brutto z tytułu ich emerytur wynoszą w sumie 3150 zł. Małżonkowie są właścicielami mieszkania o powierzchni 65 m2. Rubryka 7.2.1 formularza, gdzie należy podać zasoby pieniężne w rodzaju oszczędności zawiera wpis: "bieżące z emerytury". Skarżący został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: (1) oświadczenia podającego uśrednioną miesięczną wysokość poszczególnych wydatków; (2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego żonę - z ostatnich trzech miesięcy (wskazano, iż przypadek nieposiadania konta należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); (3) pokwitowań ostatnich wypłat świadczeń składających się na dochód rodziny (w razie, gdy nie są przelewane na rachunek bankowy). Według złożonego w odpowiedzi na wezwanie oświadczenia z dnia 17 lutego 2011 r., dochód rodziny wynosi 3222 zł netto; miesięczne wydatki ma czynsz, światło i gaz - 314,58 zł; wydatki na leczenie - 262,74 zł (skarżący wskazał, iż kosztów rehabilitacji nie może określić). Do pisma załączone zostały: zaświadczenia z ZUS o wysokości emerytur, dwa zaświadczenia lekarskie, informacja dla lekarza kierującego i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Postanowieniem z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II SA/Ol 1079/10 Referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy stwierdzając, że skarżący, mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, nie podał przyczyn niedostarczenia wyciągów bankowych i nie udokumentował sposobu odbioru emerytur (pkt 3 wezwania). Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł pismem z dnia 13 marca 2011r. K. C. Następnie na podstawie zarządzenia z dnia 4 kwietnia 2011r. K. C. został wezwany do złożenia określonych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych i pokwitowań ostatnich wypłat emerytur i innych świadczeń składających się na dochód rodziny). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym [art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.)]. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 245 § 1 ustawy ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, że to całkowicie na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja była na tyle trudna, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim trzeba podnieś, że wnioskodawca pomimo powtórnego wezwania nie przedłożył wymaganych wyciągów z rachunku bankowego, a jedynie załączył zaświadczenie z banku potwierdzające posiadanie przez niego rachunku bankowego oraz wpływ na ten rachunek określonych kwot emerytury. Strona zatem nie przedłożyła kompletnych żądanych od niej przez Sąd dokumentów, co sprawia, że oświadczenie wnioskodawcy jest niepełne i nie pozwala precyzyjnie ocenić jego sytuacji finansowej, a to już na wstępie utrudnia wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w kwestii rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedstawienie tych dokumentów było w interesie strony, gdyż to osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli zaś chodzi o załączone oświadczenia i dokumenty, to wynika z nich, że wnioskodawca i jego żona dysponują dochodem z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3284,26 zł netto, z czego średnio około 580 zł pochłaniają cykliczne wydatki. Składają się na nie przede wszystkim opłaty za energię, czynsz, gaz i lekarstwa. Wynika to z przedstawionej przez stronę kalkulacji wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym (akta sądowe, k. – 32). W ocenie Sądu środki finansowe jakie wpływają na rzecz wnioskodawcy i jego żony umożliwiają mu poczynienie oszczędności niezbędnych do opłacenia kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie adwokata. Oceniając wskazane przez stronę wydatki i mając na uwadze nie ujęte przez nią niezbędne wydatki na żywność, odzież czy też niezbędna rehabilitację, itp., trzeba uznać, że nie pochłaniają one dużej części dochodów K. C. i jego żony. Wnioskodawca racjonalnie gospodarując swoimi zasobami pieniężnymi z całą pewnością może poczynić niezbędne oszczędności dla opłacenia kosztów sądowych sprawy, w której ma swój interes prawny. Strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że koszty te przekraczają jej możliwości finansowe. Nie przedkładając zaś żądanych wyciągów, pomimo kolejnych wezwań, stworzyła wrażenie jakby nie chciała jednoznacznie ujawnić aktualnego stanu swoich aktualnych zasobów finansowych. Tymczasem jeszcze raz trzeba przypomnieć, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od generalnej reguły jaką jest ponoszenie kosztów sądowych przez strony postępowania. Na gruncie przedmiotowej sprawy K. C. z całą pewnością nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z dokumentów i oświadczeń jakie przedłożył wnioskodawca wynika zupełnie co innego. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.