II OZ 549/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. D.-R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SO/Ke 6/11 w przedmiocie wyłączenia sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia(...)lutego 2010 r. znak (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki sygn. akt II SA/Kr 673/10 postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SO/Ke 6/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyłączył od orzekania w sprawie o sygn. akt. II SA/Kr 673/10 ze skargi J. L. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia (...) lutego 2010 r., sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w osobach Piotra Lechowskiego, Tadeusza Wołka, Renaty Czeluśniak i Beaty Cieloch (punkt I sentencji), a w pozostałym zakresie wniosek oddalił (punkt II sentencji). W uzasadnieniu Sąd przytoczył przepis art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oraz wskazał, że zgodnie z przepisem art. 21 p.p.s.a. sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. Oceniając zasadność złożonego w niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Sąd odniósł się do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, wydanego na gruncie przepisu art. 19 p.p.s.a., który w uprzednio obowiązującym brzmieniu ograniczał możliwość wyłączenia sędziego jedynie do sytuacji, kiedy między nim, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodził stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Sąd wskazał, że zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, instytucja wyłączenia sędziego powinna być tak ukształtowana przez ustawodawcę, aby umożliwiała objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Jednocześnie gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym. Środki te muszą być bowiem pojmowane szerzej – jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia w oparciu o w pełni zobiektywizowane przesłanki. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie w stosunku do sędziów Piotra Lechowskiego, Tadeusza Wołka, Renaty Czeluśniak i Beaty Cieloch zachodzi okoliczność, o jakiej mowa w art. 19 p.p.s.a. Zdaniem Sądu nie ma natomiast usprawiedliwionych podstaw do wyłączenia pozostałych sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, albowiem w stosunku do nich nie zachodzą jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę ich wyłączenia. Okoliczności powołane we wniosku nie wskazują w żaden sposób na prawdopodobieństwo zaistnienia takich okoliczności. Wnioskodawczyni nie wskazała także na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym uzasadnić wątpliwości co do bezstronności tych sędziów. Ponadto Sąd wskazał, że z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów wynika, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a., ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Natomiast wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Na powyższe postanowienie w zakresie jego punktu II zażalenie złożyła A. D.-R., zarzucając naruszenie art. 19 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w stosunku do pozostałych Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (poza wymienionymi w punkcie I sentencji) nie zachodzą podstawy do wyłączenia od orzekania w sprawie II SA/Kr 673/10. Jednocześnie A. D.-R. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez uwzględnienie zażalenia i wyłączenie wszystkich sędziów tego Sądu od orzekania we wskazanej wyżej sprawie. Zdaniem A. D.-R. "znakomita większość" sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zna męża skarżącej M. L., albowiem przez wiele lat był on prezesem sądu, a sędziowie ci rozpoczynając karierę w sądzie powszechnym znają osobiście męża skarżącej, chociażby na gruncie zawodowym. Z tego tytułu ma on szerokie kontakty w środowisku prawniczym. Dodała również, że fakt iż jego córka aktualnie wykonująca zawód notariusza, odbyła aplikację sądową, wpłynął na poszerzenie kontaktów w środowisku prawniczym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako nie zawierające usprawiedliwionych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami postępowania oraz nie mieli wcześniejszych związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować powstaniem wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Jan Paweł Tarno. Wyd. LexisNexis Warszawa 2010, s. 76). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca żadna z przesłanek wskazana w treści art. 18 § 1 p.p.s.a. powodująca wyłączenie sędziego od orzekania z mocy ustawy. Natomiast przepis art. 19 p.p.s.a jako podstawę wyłączenia sędziego czyni samo powstanie wątpliwości co do bezstronności tego sędziego u strony zgłaszającej wniosek (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 74, teza 1). Przy czym do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do tej bezstronności (porównaj: uzasadnienie do postanowienia NSA z dnia 22.02.2008 r., sygn. II FZ 60/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a tym samym odpowiada prawu. Prawidłowo, jak już wyżej wskazano, Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić przyczynę wyłączenia pozostałych nie wymienionych w punkcie I sentencji sędziów, albowiem nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Również art. 19 p.p.s.a. nie będzie miał w przedmiotowej sprawie zastosowania, albowiem brak jest podstaw do stwierdzenia, że w stosunku do tych sędziów istnieją jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ogólne sformułowania dotyczące braku bezstronności tych sędziów nie uzasadniają wniosku o ich wyłączenie. Bowiem z samego faktu, że mąż skarżącej był przez wiele lat Prezesem Sądu Wojewódzkiego, a następnie sędzią Sądu Apelacyjnego, a ich córka jest notariuszem w Krakowie, nie można wywieść wniosku, że wszyscy sędziowie znają te osoby, a zatem zachodzi okoliczność, która wywołuje uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie z udziałem wnioskodawczyni. Tym bardziej, iż sprawa rozpoznawana jest nie przez sąd powszechny, lecz administracyjny, a w związku z reformą sądownictwa administracyjnego w 2004 r. sędziowie, którzy aktualnie orzekają w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wywodzą się nie tylko z sądu powszechnego, ale i innych środowisk prawniczych, na co pozwala przepis art. 6 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Natomiast wnioskodawczyni nie wykazała, by sędziów tych łączyły z członkami najbliższej rodziny skarżącej lub nią samą takie relacje towarzyskie lub zawodowe, które obiektywnie budziłyby wątpliwości co do ich bezstronności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.