V SA/Wa 205/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Cezary Kosterna, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasadza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego D. T. kwotę 400 zł ( czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] ustalił iż D. T. pobrał nienależnie płatności w wysokości 50000 zł. W następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w/w. organ decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. oznaczoną nr [...] uchylił decyzję z dnia [...]. 08. 2010 r. i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości12 500 zł. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach i rozważeniach: W dniu 27 czerwca 2008 r. został złożony przez D. T. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W dniu [...] lipca 2008 r. Dyrektor [...] OR ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej w wysokości 50 000 zł., a w dniu [...] sierpnia 2010 r. decyzję nr [...] o ustalenie nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwienia startu młodym rolnikom na kwotę 50 000 zł. uzasadniając to niespełnieniem przez Stronę warunku określonego w § 3 ust. 5 w związku z § 5 ust. 1 oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, z późn. zm.). W odwołaniu od powyższej decyzji D. T. podniósł, iż swe gospodarstwo prowadzi osobiście i we własnym imieniu oraz ponosi koszty i czerpie korzyści w związku z jego prowadzeniem. W dniu 25 października 2010 r. Prezes AMiMR wystosował do Strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w zakresie określenia stanu prawnego nieruchomości nabytych po otrzymaniu pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom". W odpowiedzi na powyższe D. T. w dniu [...] listopada 2010 r. złożył: - umowę dzierżawy z dnia 15 października 2008 r., na mocy której wszedł w posiadanie gruntów rolnych o powierzchni 0,67 ha; -umowę dzierżawy z dnia [...] października 2009 r., na mocy której wszedł w posiadanie nieruchomości rolnej o obszarze 3,21 ha; - umowę dzierżawy z dnia [...] stycznia 2010 r. na mocy której wszedł w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni 1,98 ha; - umowę przedwstępną kupna – sprzedaży działki o powierzchni 1,15 ha z dnia 25 września 2010 r. - umowę przedwstępną kupna – sprzedaży działki o powierzchni 6,18 ha z dnia 25 września 2010 r. - umowę sprzedaży z dnia [...] maja 2010 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) obejmującą nieruchomość o powierzchni 1.89 ha; - umowę darowizny z dnia [...] lipca 2009 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) obejmującą nieruchomość o powierzchni 0,19 ha; - umowę sprzedaży z dnia [...] maja 2009 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) obejmującą nieruchomości o łącznej powierzchni 1,92 ha; - umowę sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2009 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) obejmującą nieruchomości o łącznej powierzchni 3,88 ha; - umowę sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2009 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) obejmującą nieruchomości o łącznej powierzchni 6,55 ha; - umowę darowizny z dnia [...] czerwca 2008 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) obejmującą nieruchomości o łącznej powierzchni 17,81 ha; W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes ARiMR stwierdził, że kwota nienależnie pobranych płatności została ustalona w sposób błędny. W dalszej kolejności przytoczył treść § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, następnie podniósł, że zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia "w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 2, 2a lub 4 – zwrotowi podlega 25% kwoty pomocy". Poza tym stosowne do § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia "beneficjent powinien spełnić warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze i tiret trzecie oraz ust. 7 pkt 3, do dnia upływu 5 lat od dnia wpłaty pomocy". Z kolei § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze rozporządzenie (według stanu prawnego obowiązującego od dnia 10 października 2008 r. do dnia 28 kwietnia 2009 r.) stanowi, iż "pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego Programem, zwana dalej "pomocą", jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadzi działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego, jeżeli w wymaganym okresie powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie będzie nie mniejsza, niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie, w którym położone jest gospodarstwo oraz nie większa niż 300 ha. Zgodnie zaś z § 3 ust. 5 rozporządzenia "przy ustaleniu minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, o której mowa w § 2 ust. 1 lit. a tiret pierwsze, sumuje się powierzchnię użytków rolnych stanowiących przedmiot: 1. własności; 2. użytkowania wieczystego; 3. dzierżawy z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub od jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli umowa dzierżawy została zawarta na czas nieoznaczony lub na okres co najmniej 5 lat, licząc od dnia złożenia wniosku o płatność, o której mowa w § 16, z tym że w przypadku osób fizycznych, o których mowa w § 7 ust. 1, na czas nieoznaczony lub na okres co najmniej 6 lat, licząc od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Przy ustaleniu powierzchni gospodarstwa, bierze się pod uwagę średnią powierzchnię gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w poszczególnych województwach oraz średnią powierzchnię gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku o przyznanie pomocy. W roku 2007 roku średnie powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie w województwie opolskim wyniosła 16,86 ha. Organ zauważył że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż w dniu [...] października 2008 r. Strona zawarła umowę wymiany gruntów z A. T.. Dokonując poddzierżawienia działek własnych o powierzchni 8,24 ha (suma powierzchni działek stanowiących własność D. T., a użytkowanych i zgłaszanych do dopłat bezpośrednich przez inną osobę). W związku z powyższym przedmiotowe działki zostały wyłączone z gospodarstwa Strony i nie mogą tym samym zostać wzięte pod uwagę przy wyliczaniu minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie należącym do Strony. W wyniku przedmiotowej umowy wielkość użytków rolnych w gospodarstwie D. T. została zmniejszona do 9,57 ha, co stanowi naruszenie § 2 ust. 1 lit. a tiret pierwsze rozporządzenie w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Działki w posiadanie, których weszła Strona w wyniku przedmiotowej umowy o łącznej powierzchni 8,49 ha nie mogą zostać doliczone do powierzchni użytków rolnych gospodarstwa należącego do Strony. Przepisy rozporządzenia nie przewidują aby przy ustaleniu minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie doliczać grunty wydzierżawione od osoby prywatnej. W związku z tym, brak jest przesłanek do uznania, iż D. T. zwolniony jest z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Organ odwoławczy zauważył jednocześnie, iż kwota nienależnie pobranych płatności ustalona przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego jest błędna. Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia kwota nienależnie pobranych płatności ustalona D. T. winna wynosić 25% kwoty pomocy, tj.: 12 500 zł. Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku organ odwoławczy stwierdził, iż Strona nie przedstawiła żadnych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Fakt, iż Strona w późniejszym okresie nabyła dodatkowe grunty rolne, spełniając tym samym warunek dotyczący minimalnej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie nie może stanowić podstawy do odstąpienia przez Prezesa AMiMR dochodzenia nienależnie pobranych płatności. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż gospodarstwo Strony w okresie od dnia 10 października 2008 r. do dnia 28 kwietnia 2009 r. nie spełniało warunku dotyczącego minimalnej powierzchni użytków rolnych. Ponadto, Wnioskodawca potwierdził własnoręcznym podpisem, iż znane są Mu zasady przyznawania i wypłaty pomocy. Następnie podkreślono że w podstawie art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w wypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Na mocy art. 73 ust. 3 rozporządzenia odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potraceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych. Organ przypomniał także że na podstawie art. 29 ust, 2 ustawy, do kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych zaskarżoną decyzją stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności oraz rozkładania płatności na raty. Zgodnie z art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę wynosi 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalonej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwłokę w Dzienniku Urzędowym Monitor Polski. Wynosi ona poczynając od 25 czerwca 2009 r. wynosi – 10% kwoty zaległości w stosunku rocznym. Skargę na decyzję organu wniósł D. T. domagając się jej uchylenia, oraz zasądzenia kosztów postępowania wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniósł m. in., że w dniu 5 czerwca 2008 r. nabył od rodziców 17,81 ha gruntów a we wniosku o przyznanie pomocy zobowiązał się do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa stosowanie do wymogów § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. Podkreślił że przyznaną dotację wykorzystał zgodnie z przeznaczeniem i rozliczył w wyznaczonym czasie. Od miesiąca czerwca 2008 r. jest właścicielem gruntów zadeklarowanych we wniosku. Poza tym systematycznie rozwija gospodarstwo poprzez zakup kolejnych gruntów. Powierzchnia tegoż gospodarstwa przekracza o 53% średnią powierzchnię gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie opolskim w 2007 r. Skarżący podniósł że nie dokonał sprzedaży żadnej działki zadeklarowanej we wniosku oraz nie oddzierżawił żadnej działki będącej jego własnością. Dokonał jedynie wymiany kilku działek ze swoim ojcem prowadzącym zorganizowane gospodarstwo rolne. Celem tejże wymiany było zgrupowanie poszczególnych działek w kompleksy uprawne i uzyskanie dogodniejszego dojazdu do pól oraz ekonomiczniejszego wykorzystania posiadanych maszyn rolniczych. W ocenie skarżącego ARiMR bezzasadnie nie uznaje aktów notarialnych na nabyte przez niego grunty a kieruje się złożonym wnioskiem obszarowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stawiennictwo. Sąd zważył na następujące: - niezależnie od treści zawartych w skardze kwestionowana decyzja podlega uchyleniu albowiem organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś jego argumentacja przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest przynajmniej częściowo niejasna i wewnętrznie sprzeczna. Chodzi w szczególności o ten fragment wywodów organu który odnosi się do poddzierżawienia działek skarżącego. Otóż organ stwierdza że w dniu [...] października 2008 r. strona zawarła umowę wymiany gruntów z A. T. Stwierdza również że dokonała poddzierżawienia działek własnych o powierzchni 8,24 ha. Powierzchnia ta stanowi sumę powierzchni działek stanowiących własność skarżącego a użytkowanych i zgłaszanych do dopłat bezpośrednich przez inną osobę. Dalej stwierdza że w wyniku przedmiotowej umowy wielkość użytków rolnych w gospodarstwie skarżącego została zmniejszona do 9,57 ha. podkreślając jednocześnie że działki w posiadanie których weszła strona w wyniku tejże umowy mają powierzchnię 8,49 ha. Analiza powyższego prowadzi do wniosku, iż nie jest jasne czy organ utożsamia umowę wymiany gruntów z dnia [...] października 2008 r. z poddzierżawieniem działek skarżącego o powierzchni 8,24 ha, Nie jest również jasne czy posługuje się pojęciami wymiana gruntów i ich poddzierżawienie w znaczeniu prawnym. Wydaje się to mało prawdopodobne zważywszy na treść regulacji normatywnych odnoszących się do tychże pojęć. Przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się bowiem oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz, przy czym czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju (może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków) – art. 693 § 1 i 2 k.c. Co istotne bez zgody wydzierżawiającego dzierżawca nie może oddawać przedmiotu dzierżawy osobie trzeciej do bezpłatnego używania ani go poddzierżawiać – art. 698 § 1 k.c. Jeżeli chodzi o wymianę gruntów to odnosi się do niej ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 178, z 2003 r. poz. 1749, ze zm.). Być może jednak organowi nie chodziło o wymianę gruntów w rozumieniu powyższej ustawy lecz o ich zamianę w rozumieniu art. 603 k.c. Nie jest to jednak jasne zwłaszcza że przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Budzą także wątpliwości powierzchni gruntów którymi operuje organ. Mowa jest bowiem o poddzierżawieniu działek skarżącego o powierzchni 8,24 ha przez inną osobę, o zmniejszeniu działek w jego gospodarstwie do 9,57 ha oraz o wejście w posiadanie działek o łącznej powierzchni 8,49 ha na podstawie umowy nazwanej przedmiotową. Nie jest jednak wiadomo czy ta przedmiotowa umowa jest umową zawartą w dniu [...] października 2008 r. z A. T. czy też umową dotyczącą poddzierżawienia działek skarżącego o powierzchni 8,24 ha. Trzeba mieć zastrzeżenia także do przywołanej przez organ podstawy prawnej wyliczenia nienależnie pobranych płatności, tym bardziej jeśli nie zważy że ten sam organ w identycznym stanie faktycznym wydał tak różne rozstrzygnięcia. Otóż przywoływany w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji § 20 ust 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. (Dz. U. Nr 200/2007 poz. 1443 ze zm.) nie istnieje Ustęp 3 tegoż artykułu składa się bowiem z dwóch pkt, natomiast ustęp 4 z trzech pkt. Zważywszy na treść rozstrzygnięcia organu § 20 ust. 4 pkt 3 nie może jednak wchodzić w grę jako że traktuje on o obowiązku zwrotu 5% kwot pomocy a nie 25% jak orzeczono w decyzji. W ocenie Sądu powyższe przemawia za uznaniem iż w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.