VI SA/Wa 101/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.T.-S. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że A.T.-S. (dalej skarżąca) uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dostateczną z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą z czwartej ocenę niedostateczną, zaś z piątej ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zakwestionowany przez Komisję kasus z prawa gospodarczego brzmiał: Fabryka porcelany stołowej w Klonowie przy ulicy Kwiatowej 4, działająca pod firmą "Filiżanka" Spółka z o.o., posiadająca NIP 716-111-60-02, REGON 123456789, wpisana do KRS pod numerem 0000011001 o kapitale zakładowym 1.000.000 (słownie: jeden milion) złotych, właściwie reprezentowana przez prezesa zarządu Pawła Rysia, prowadzi sprzedaż swoich produktów w całej Polsce. W związku z rozwojem firmy i chęcią zwiększenia sprzedaży, zarząd spółki postanowił zlecić innej osobie, będącej profesjonalistą w zakresie handlu porcelaną, stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany wyprodukowanej przez spółkę, w asortymencie stanowiącym załącznik nr 1 do przygotowywanej umowy, na jej rzecz. Wykonujący umowę będzie działał na rzecz Spółki. Natomiast z pkt 5 zaleceń egzaminacyjnych wynika zobowiązanie wykonującego umowę, poza zawieraniem umów na rzecz spółki, do wyszukiwania klientów, z którymi można zawrzeć umowy, prowadzenia działalności marketingowej, przekazywania próbek, prospektów i innych materiałów reklamowych, doręczania ofert i ich zbierania, przekazywania wszelkich informacji mających znaczenie dla zwiększenia sprzedaży. Zatem po dokonaniu analizy zaleceń dla zdających czwartą część egzaminu radcowskiego, rolą zdającego, przy wskazówce, iż należy po zapoznaniu się z treścią zadania, sporządzić umowę nazwaną określoną w Kodeksie cywilnym był prawidłowy wybór umowy. Dokonując oceny pracy z prawa gospodarczego egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części czwartej (prawo gospodarcze): Pierwszy z egzaminatorów (r.pr. B.C.) stwierdził w protokole, iż: a. zachowane zostały wymogi formalne, b. nie zostały określone prawidłowo strony umowy, c. nie zostały uwzględnione polecenia wskazane w informacji dla zdającego, poszerzone o informacje zawarte w odpowiednich przepisach kc, ale dotyczące niewłaściwej umowy, d. zastosowane zostały niewłaściwe przepisy kodeksu cywilnego - przepisy umowy komisu, e. zaproponowana treść umowy nie odpowiada poleceniu, jest poprawna, ale nie uwzględnia interesu strony, gdyż zaproponowano rozwiązanie, którego strona nie oczekiwała, ponieważ głównym zadaniem zdającego było przygotowanie umowy agencyjnej przedstawicielskiej a została przygotowana umowa komisu, f. praca jest staranna, styl i język poprawny. Drugi z egzaminujących (SSO J.G.), stwierdził, iż: a. w umowie w sposób prawidłowy oznaczono strony, przy czym z uwagi na przyjęcie błędnej umowy nazwanej określenie stron jest właściwe dla tej umowy, b. podział na jednostki redakcyjne prawidłowy, c. umowa podpisana w sposób prawidłowy, d. w sposób nieprawidłowy odwołano się do przepisów regulujących umowę komisu. Błędny pogląd o braku możliwości zawarcia umowy agencyjnej na rzecz innego podmiotu i zbyteczne rzekome poszukiwanie takiego rozwiązania w doktrynie i orzecznictwie bowiem taka możliwość wprost wynika z art. 758 § 1 kc. Nie sposób na komisanta nakładać obowiązku działań marketingowych, przekazywania próbek i prospektów, ofert i materiałów reklamowych komitenta, bowiem komisant działa wobec kupującego w imieniu własnym. Skarżąca takie działania rozliczyła w wynagrodzeniu komisanta. Całkowicie nietrafnym i sprzecznym z istotą umowy komisu jest przyznanie dodatkowego wynagrodzenia za przyjęcie odpowiedzialności za zapłatę ceny za sprzedany za jego pośrednictwem towar, jak również zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwu lat po rozwiązaniu umowy, e. skarżąca zastosowała terminy wypowiedzenia umowy zgodnie z regulacją zawartą w kodeksie cywilnym dla umowy agencyjnej (art. 764 § 1 kc), f. w sposób nieprawidłowo odwołano się do przepisów regulujących umowę komisu. Skarżącą w uwagach podała swoją ocenę zadania, z którymi nie zgodził się ww. egzaminujący, podnosząc, iż sama zdająca stwierdziła, że pozostawanie w stałym stosunku umownym sugeruje konieczność sporządzenia umowy agencyjnej i podkreśla, iż pozostałe założenia także wskazują na umowę agencyjną. Pomimo tego, sporządziła ona inną umowę nazwaną, jaką jest umowa komisu, g. wbrew tezie zawartej w uwagach można sporządzić umowę agencyjną zgodnie z którą agent będzie działał na rzecz dającego zlecenie ale nie będzie działał w jego imieniu. Jest to wówczas konstrukcja agencji pośredniczej, h. praca nie spełnia podstawowego wymogu, jaki został postawiony przez zdającym. Zadanie było sprecyzowane zdecydowanie bardziej dokładnie niż zlecenie jakiego może się spodziewać radca prawny od klienta, a mimo to skarżąca nie rozpoznała jaką konstrukcję prawną należy do opisanego stanu faktycznego zastosować i nie osiągnęła celu postawionego przez klienta. Należy podkreślić, iż podstawowym celem był rozwój przedsiębiorstwa oraz zwiększenie sprzedaży poprzez rozwój przedsiębiorstwa oraz zwiększenie sprzedaży poprzez zawieranie umów na rzecz spółki i pozyskiwanie klienta nowego. W sytuacji zastosowania umowy komisu nie dochodzi do powstania stosunku zobowiązaniowego pomiędzy klientem a producentem. Tym samym spółka nie pozyskuje potencjalnego kontrahenta długoterminowego, a jedynie klienta, który jednokrotnie dokonuje zakupu towaru i to nie od spółki ale podmiotu trzeciego. i. skarżąca zawarła w umowie szereg regulacji charakterystycznych dla umowy agencyjnej a nie umowy komisu, j. praca jest niestaranna, zawierająca wiele skreśleń. W odwołaniu skarżąca zarzuciła niezasadne i nietrafne ustalenie oceny niedostatecznej z IV części egzaminu radcowskiego i tym samym niezasadne i nietrafne stwierdzenie, że otrzymała negatywny wynik egzaminu radcowskiego, a następnie podjęła polemikę z poszczególnymi zarzutami egzaminujących, zarzuciła: - niezasadne przyjęcie, że nie zostały zachowane wymogi formalne sporządzonej umowy, - niezasadne przyjęcie, że nieprawidłowo zastosowano przepisu prawa i nie wykazano się umiejętnością ich interpretacji, - niezasadne przyjęcie, że zaproponowany przez zdającą sposób rozwiązania problemu nie jest poprawny i nic uwzględnia interesu strony reprezentowanej przez zdającą zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego, - nieuzasadnione przyjęcie, że praca zdającej jest niestaranna. W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] listopada 2010 r. Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, iż rolą zdającego - przy wskazówce, iż należy po zapoznaniu się z treścią zadania, sporządzić umowę nazwaną określoną w Kodeksie cywilnym - był prawidłowy wybór umowy. Ponownie zaakcentowano, iż zadanie było sprecyzowane zdecydowanie bardziej dokładnie, niż zlecenie jakiego może się spodziewać radca prawny od klienta. Skarżąca wahała się jak prawidłowo zakwalifikować umowę, o czym świadczyły w ocenie Komisji skreślenia, dokonane w tekście - nazwała najpierw umowę "umowa agencyjna", a stronę świadczącą - agentem. Następnie dokonała skreśleń i zatytułowała ostatecznie umowę umową komisu, a także używała określeń stron charakterystycznych dla tej umowy. Zdaniem organu odwoławczego o prawnym charakterze umowy nie przesądza jej nazwa, ale treść, lecz o profesjonalizmie radcy prawnego świadczy także umiejętna kwalifikacja umowy, co niewątpliwie wchodzi w zakres jakości porady prawnej, jakiej udziela klientowi. Prawidłowa kwalifikacja umowy, także poprzez jej prawidłową nazwę była składnikiem oceny, a skarżąca nie rozpoznała, jaką konstrukcję prawną należy zastosować do opisanego stanu faktycznego. Tym samym nie osiągnęła celu postawionego przez klienta. Regulując stosunek pomiędzy stronami, zawarła jednocześnie w umowie nazwanej umową komisu szereg regulacji charakterystycznych dla umowy agencyjnej a nie umowy komisu, jak np. terminy wypowiedzenia umowy zgodne z regulacją zawartą w kodeksie cywilnym dla umowy agencyjnej (art. 764 § 1 kc), obowiązek działań marketingowych, przekazywania próbek i prospektów, ofert i materiałów reklamowych komitenta. Nadto, w sposób sprzeczny z istotą umowy komisu przyznała komisantowi dodatkowe wynagrodzenie za przyjęcie odpowiedzialności za zapłatę ceny za sprzedany za jego pośrednictwem towar, jak również ustanowiła zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwu lat po rozwiązaniu umowy. Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie, A.T.–S. podniosła zarzut: I. naruszenia przepisów prawa materialnego; - art. 3531 w zw. z art. 765 - art. 773 kc poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że zgodnie z treścią zadania z IV części egzaminu radcowskiego, który odbył się w dniach 29 czerwca do 2 lipca 2010 r. niepoprawne było skonstruowanie umowy komisu, o zaproponowanej przez skarżącą treści i praca zasługuje na ocenę niedostateczną, - art. 2 i 7 Konstytucji RP oraz art. 364 ust. 1 i art. 355 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że możliwe jest ustalenie oceny z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego w sposób dowolny, biorąc pod uwagę jako jedyne kryterium tylko oczekiwane przez autora zadania rozwiązanie, II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy; - art. 6, 7, 8 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie musi zawierać szczegółowego odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, - art. 7 i 12 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu egzaminowanej i uznanie, że rozwiązanie zadania z części IV egzaminu radcowskiego jest niepoprawne w sytuacji, gdy jest ono zgodne z treścią zadania i przepisami prawa, - § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego poprzez sporządzenie pisemnej opinii bez odniesienia się do zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu. W obszernym uzasadnieniu, szeroko powołując się na piśmiennictwo, skarżąca podniosła, iż zaproponowana przez nią umowa komisu będąca rozwiązaniem zadania z IV części egzaminu radcowskiego jest zgodna z przepisami prawa i treścią zadania, a zatem zasługuje na ocenę pozytywną. Kontrola odwoławcza została przeprowadzona w sposób nieprawidłowy i dlatego zaskarżona uchwała powinna zostać uchylona. Skarżąca początkowo sporządziła umowę agencyjną, gdyż większość dodatkowych założeń wskazywała na tę umowę. Najważniejszym elementem tej umowy miało być zwieranie umów na rzecz spółki (czyli na rachunek spółki), nie natomiast w imieniu spółki. Po analizie skarżąca doszła do wniosku, chcąc pozostać w zgodzie z dosłowną treścią zadania, że stworzy jednak umowę komisu, której przedmiotem będzie zawieranie umów na rzecz (czyli na rachunek) spółki. Wszystkie pozostałe założenia mogą być bowiem w tej umowie skutecznie zawarte. Skarżąca przyznała to w odwołaniu wprost, więc wywody na temat skreśleń w pracy zdającej, które zawarte są w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, po przeczytaniu odwołania stałyby się zbędne. Podejmując zaskarżoną uchwałę, Komisja podzieliła w całości opinie wyrażone w uzasadnieniach ocen cząstkowych, nie wykazując jednocześnie, że chociażby jeden z argumentów skarżącej jest błędny. Powodem skonstruowania umowy, której autor zadania nie oczekiwał był fakt, że użyto w nim określenia "na rzecz" zamiast jednoznacznego określenia "w imieniu", które sprawiłoby, że tylko umowa agencyjna byłaby poprawna. Wobec takiej treści zadania, wprost zgodna z nim była umowa komisu. Skarżąca nie twierdzi, że stworzyła umowę agencyjną, mimo nazwania ją umową komisu - stworzyła umowę pośredniczenia w zawieraniu umów sprzedaży porcelany na rzecz spółki, zgodnie z treścią zadania i jest nią nazwana umowa komisu. Podniosła również, iż w jej ocenie Komisja nie wskazała, że konstrukcja prawna zaproponowana przez nią jest niepoprawna w podanym stanie faktycznym, bowiem nie przedstawiono argumentów, czemu nie został osiągnięty cel postawiony przez klienta. Jedynym powodem uzasadniającym ustalenie oceny niedostatecznej był fakt, że autor zadania oczekiwał innej umowy. Nie napisano jednak czemu oczekując umowy agencyjnej kilkukrotnie użyto zwrotu "na rzecz" a nie "w imieniu". Nie istnieją żadne argumenty uzasadniające pogląd, że zgodnie z zacytowaną treścią zadania umowa komisu była niepoprawna. Zgodnie z przepisem art. 3531 kodeksu cywilnego, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Umowa zaproponowana przez skarżącą jest nazwaną umową komisu. Wszystkie jej postanowienia są ważnie zawarte i jest ona zgodna z treścią zadania. Swoje opinie skarżąca poparła treścią przepisów prawa oraz szeroko akceptowanymi poglądami doktryny. Opinie oceniających oraz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie były niczym poparte - ani treścią przepisów prawa ani orzecznictwem ani poglądami doktryny. Ocena została ustalona w sposób dowolny, na podstawie zupełnie zadziwiających na gruncie obowiązującego prawa opinii oceniających. W odniesieniu do naruszenia przepisów Konstytucji RP skarżąca podniosła, iż za błędną należy uznać taką wykładnię powyższych przepisów ustawy o radcach prawnych, która prowadzi do wniosku, że oceny z części drugiej do piątej egzaminu mogą być dokonywane w sposób dowolny, biorąc pod uwagę jako jedyne kryterium tylko oczekiwane przez autora zadania rozwiązanie. Opinie, zgodnie z którymi skonstruowana przez zdającą umowa była niezgodna z treścią zadania lub zawierała zapisy sprzeczne z istota umowy komisu są całkowicie błędne. Potwierdzeniem tego jest także fakt, że ich prawidłowość nie została w żaden sposób udowodniona. Postawiono pewne tezy, jednakże nie przywołano żadnej argumentacji uzasadniającej ich słuszność ani w uzasadnieniu ocen cząstkowych ani w uzasadnieniu skarżonej uchwały, Nie powołano fragmentów treści zadania, z którymi rzekomo umowa miałaby być niezgodna, nie wskazano przepisów prawa popartych orzecznictwem lub powszechnie akceptowanymi poglądami doktryny, z którymi umowa byłaby niezgodna, chociaż już w odwołaniu skarżąca się tego domagała. Jedynym argumentem, który przesądził o ustaleniu dla skarżącej oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu radcowskiego była niezgodność zaproponowanego rozwiązania z intencją autora zadania (fikcyjnego klienta), który nie wiadomo z jakiego powodu użył zwrotu "na rzecz" zamiast jednoznacznego w tym przypadku zwrotu "w imieniu". Rozpatrując niniejszą sprawę naruszono przepisy postępowania, a w szczególności przepisy art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, bowiem przyjęto, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie musi zawierać szczegółowego odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, powołania przepisów prawa, z którymi rozwiązania zadania z egzaminu radcowskiego byłoby niezgodne ani wskazania z jaką częścią treści zadania sprzeczna jest stworzona umowa. W zasadzie ograniczono się do stwierdzenia, że zaproponowany sposób rozwiązania zadania z egzaminu radcowskiego jest niepoprawny bez wykazania dlaczego. Powołano parę tez, które stanowią powielenie opinii zawartych w ocenach cząstkowych i które zostały obalone przez skarżącą w odwołaniu. Nie wykazano czemu zdaniem Komisji zarzuty skarżącej nie zasługiwały na uwzględnienie. Scharakteryzowano tylko krótko umowę komisu, bez żadnego powiązania z treścią zadania i następnie stwierdzono, że zarzuty skarżącej są w najistotniejszym zakresie chybione. Niewątpliwie naruszono zatem powołane powyżej przepisy postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Odniesienie się do poszczególnych zarzutów skarżącej wykazałoby bowiem, że opinie Komisji były nieuzasadnione i mogłoby to wpłynąć na treść zaskarżonej uchwały. W przedmiotowym postępowaniu zostały naruszone także art. 7 i art. 12 § 1 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych. Sprawa została załatwiona bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, która otrzymałaby uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego, gdyby otrzymała ocenę pozytywną z części czwartej egzaminu radcowskiego. Uznanie, że rozwiązanie zadania z IV części egzaminu radcowskiego było niepoprawne w sytuacji, gdy było one zgodne z przepisami prawa oraz treścią zadania, a niezgodne tylko z oczekiwaniami autora zadania naruszyło słuszny interes skarżącej Rozpatrując niniejszą sprawę organ naruszył także przepis § 5 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r., poprzez sporządzenie pisemnej opinii dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu bez odniesienia się do zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, Komisja argumentowała, iż nie są uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem zapoznała się ona z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Komisja w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, w tym również zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącej, czemu w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Zarzut naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza zarzut nieprawidłowego uzasadnienia zakwestionowanej uchwały Komisji nie zawierał zatem usprawiedliwionych podstaw. Organ II instancji stoi na stanowisku, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligującą zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa gospodarczego, do dostrzeżenia wszystkich istotnych okoliczności, zaś zaproponowany przez zdających sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien odzwierciedlać oczekiwania klienta, dowodząc zarazem znajomości przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Postępowanie związane z egzaminem radcowskim regulują przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. - o radcach prawnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze z zm). Podstawowe przepisy dotyczące rozpoznawanej sprawy mają następujące brzmienie: Art. 364. 1. Egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. 2. Egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych. 3. Pierwsza część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt. 4. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu radcowskiego. 5. Druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 6. Trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 7. Czwarta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 8. Piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 9. Egzaminatorzy dokonują oceny za część pierwszą egzaminu radcowskiego przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6) - 95-100 punktów, b) bardzo dobra (5) - 85-94 punktów, c) dobra (4) - 75-84 punktów, d) dostateczna (3) - 60-74 punktów; 2) ocena negatywna - niedostateczna (2) - 0-59 punktów. 10. Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu radcowskiego przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2). Art. 365 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. 3. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Art. 366. 1. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Art. 368.1. Od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 366 ust. 2. 9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. 12. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest uchwała nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że Skarżąca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dostateczną z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą z czwartej ocenę niedostateczną, zaś z piątej ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Ocenę negatywna otrzymała Skarżąca z prawa gospodarczego. Jak zostało wskazane w części historycznej uzasadnienia zadaniem zdających egzamin z prawa gospodarczego było sporządzenie umowy nazwanej zgodnie z wskazaniami zawartymi w zadaniu. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie treść zadania była sprecyzowana w sposób dokładny, co zresztą podkreśliła również komisja egzaminacyjna drugiego stopnia w uzasadnieniu swojej uchwały. Treść kwestionowanego pytania była następująca: Fabryka porcelany stołowej w Klonowie przy ulicy Kwiatowej 4, działająca pod firmą "Filiżanka" Spółka z o.o., posiadająca NIP 716-111-60-02, REGON 123456789, wpisana do KRS pod numerem 0000011001 o kapitale zakładowym 1.000.000 (słownie: jeden milion) złotych, właściwie reprezentowana przez prezesa zarządu Pawła Rysia, prowadzi sprzedaż swoich produktów w całej Polsce. W związku z rozwojem firmy i chęcią zwiększenia sprzedaży, zarząd spółki postanowił zlecić innej osobie, będącej profesjonalistą w zakresie handlu porcelaną, stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany wyprodukowanej przez spółkę, w asortymencie stanowiącym załącznik nr 1 do przygotowywanej umowy, na jej rzecz. Wykonujący umowę będzie działał na rzecz Spółki. Według spółki, elementami koniecznymi umowy winny być: 1. wykonywanie umowy przez stronę bez posługiwania się osobami trzecimi i realizacja zleconych czynności wyłącznie na rzecz spółki; 2. określenie, że wynagrodzenie za wykonywane czynności nie przekroczy wysokości 10% wartości każdej zawartej umowy na rzecz spółki; 3. określenie możliwości wypłaty dodatkowego wynagrodzenia, jeżeli druga strona umowy będzie odpowiadała za terminowe dokonywanie zapłaty za sprzedany towar, w ramach zawartych za jej pośrednictwem umów; 4. ustalenie wyłączności na prowadzenie określonych umową czynności na terenie województwa zachodniopomorskiego; 5. zobowiązanie wykonującego umowę, poza zawieraniem umów na rzecz spółki, do wyszukiwania klientów z którymi można zawrzeć umowy, prowadzenia działalności marketingowej, przekazywania próbek, prospektów i innych materiałów reklamowych, doręczania ofert i ich zbierania, przekazywania wszelkich informacji mających znaczenie dla zwiększenia sprzedaży; 6. umieszczenie zastrzeżenia przewidującego ograniczenie działalności, polegające na zakazie sprzedaży porcelany przez osobę wykonującą umowę, po jej rozwiązaniu przez okres dwóch lat; 7. wskazanie czasu obowiązywania umowy i kwestii związanych z jej wypowiedzeniem. Jak wynika z załączonej do akt sprawy umowy, skarżąca wahała się jak prawidłowo zakwalifikować i sporządzić umowę zgodnie ze wskazaniami zawartymi w pytaniu. W pierwszym momencie skarżąca uznała, że należy sporządzić "umowę agencji". Stronę świadczącą nazwała agentem a następnie dokonała skreśleń i ostatecznie sporządziła umowę komisu. Skarżąca użyła również określeń charakterystycznych dla stron umowy komisu. Dwóch niezależnych egzaminatorów oceniających niniejszą umowę oceniło ją na oceny niedostateczne. Oceny te w ocenie Sądu są zasłużone. Sama skarżąca w uwagach do umowy sporządzonych na egzaminie wskazała, że "Obowiązkiem zdającego jest przygotowanie umowy zlecającej innej osobie, profesjonaliście, stałego zawierania umów sprzedaży porcelany, na jej rzecz. Pozostawanie w stałym stosunku umownym sugeruje konieczność sporządzenia umowy agencyjnej (...) zdający zakłada, że umowy mają być zawierane "na rzecz spółki" a nie "w jej imieniu" i nie jest to błąd w formułowaniu zadania. Przez działanie "na rzecz" rozumie się "działanie na cudzy rachunek" (...). Cechą charakterystyczną umowy Komisu odróżniającą ją od umowy agencyjnej, jest to że zleceniobiorca zwany komisantem działa na rachunek dającego zlecenie lecz w imieniu własnym (...). W doktrynie i orzecznictwie zdająca nie doszukała się poglądu, że umowa agencyjna może zakładać zawieranie umów na rzecz innego podmiotu, a jak zostało wskazane powyżej jest cechą wyróżniającą umowy komisu. Ustosunkowując się do sporządzonej umowy i powyższych wywodów na wstępie należy wskazać na poważny błąd skarżącej dotyczący braku możliwości zawarcia umowy agencyjnej na rzecz innego podmiotu, który skarżąca poparła nie wskazanymi bliżej poglądami doktryny i orzecznictwa. Możliwość zawarcia umowy agencyjnej na rzecz innego podmiotu wynika wprost z art. 758 § 1 kc w swojej umowie skarżący zastosował termin wypowiedzenia umowy zgodnie z regulacją zawartą w kodeksie cywilnym dla umowy agencyjnej (art. 7641 § 1 kc). Sama skarżąca w uwagach do umowy wskazuje na wstępie, że pozostawanie w stałym stosunku umownym sugeruje konieczność sporządzenia umowy agencyjnej. Skarżąca podkreśla ponadto, iż pozostałe założenia także wskazują na umowę agencji. Skarżąca zakłada, że umowy mają być sporządzane "na rzecz spółki" a nie w jej imieniu. W tym miejscu należy wskazać podstawowe założenia umowy agencji. Umowa agencyjna należy do umów z zakresu pośrednictwa handlowego. Na jej podstawie agent zobowiązuje się do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do ich zawierania w jego imieniu. Agent zobowiązuje się do tych działań w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa oraz za wynagrodzeniem. Na podstawie definicji umowy agencyjnej zawartej art. 758 § 1 k.c. wyróżnia się w doktrynie dwa rodzaje tej umowy: agencję pośredniczą oraz agencję przedstawicielską, i w związku z tym agenta-pośrednika oraz agenta-przedstawiciela (agenta-pełnomocnika) (na rozróżnienie to wskazują między innymi M. Piekarski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1570; E. Rott-Pietrzyk, Umowa agencyjna po nowelizacji. Komentarz, Kraków 2001, s. 58 i n.; J. Jezioro (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1176; L Ogiegło (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2004, s. 393; T. Wiśniewski (w:) G. Bieniek, Komentarz, t. II, 2006, s. 420-421). Agencja pośredniczą polega na tym, że agent zobowiązuje się za wynagrodzeniem i w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy. Czynności agenta-pośrednika składające się na pośredniczenie obejmują przede wszystkim czynności faktyczne, które poprzedzają zawarcie umowy i mają do zawarcia umowy doprowadzić. Zadaniem agenta jest podejmowanie na rzecz dającego zlecenie działań, które polegają na wyszukiwaniu klientów, kojarzeniu interesów stron, udzielaniu informacji o zasadach, na jakich dający zlecenie zawiera umowy z klientami, ewentualnie przedstawianiu próbek oferowanych przez niego towarów. Jego zadaniem jest również zachęcanie potencjalnych klientów do zawarcia umowy z dającym zlecenie, a także gromadzenie o nich informacji, ewentualnie sprawdzanie stanu ich wypłacalności. Agent-pośrednik uczestniczy również w czynnościach, które mają doprowadzić do zawarcia umowy, a więc w negocjacjach prowadzonych przez strony, może przekazywać oferty dającego zlecenie czy też zbierać oferty potencjalnych klientów (por. L. Ogiegło (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2004, s. 394; T. Wiśniewski (w:) G. Bieniek, Komentarz, t. II, 2006, s. 421). Agencja przedstawicielska charakteryzuje się tym, że agent dokonuje w imieniu dającego zlecenie czynności prawnych, czyli zawiera umowy w jego imieniu. Do składania oświadczeń woli w imieniu dającego zlecenie oraz do przyjmowania dla niego oświadczeń agent jednakże jest uprawniony tylko wówczas, gdy otrzyma stosowne umocowanie (art. 758 § 2 k.c). Stroną umów zawartych przez agenta staje się bezpośrednio dający zlecenie, po jego stronie powstają więc prawa i obowiązki wynikające z dokonanych przez agenta czynności prawnych. Pojęcie "zawieranie umów" można rozumieć wąsko i objąć nim wyłącznie składanie oświadczeń woli tworzących czynność prawną będącą umową. W takim ujęciu obowiązki agenta nie obejmowałyby dokonywania czynności faktycznych poprzedzających i przygotowujących zawarcie umowy. "Zawieranie umów" można też rozumieć szeroko i objąć tym pojęciem nie tylko składanie oświadczeń woli tworzących umowy, ale również dokonywanie czynności faktycznych, skierowanych na doprowadzenie do zawarcia umowy (a więc czynności obejmowanych terminem "pośredniczenie"). Przyjęcie pierwszego założenia oznacza, że czynności przygotowujące zawarcie umowy, mające doprowadzić do jej zawarcia, dokonywane są albo przez samego dającego zlecenie, albo przez agentów-pośredników czy też inne osoby, dokonujące takich czynności na rzecz dającego zlecenie. Przyjęcie drugiego założenia prowadzi do wniosku, iż do agenta należy zarówno doprowadzenie do zawarcia umowy, jak i złożenie oświadczenia woli, na tę umowę się składającego. Zagadnienie sposobu interpretacji pojęcia "zawarcie umowy" wiąże się z zagadnieniem dopuszczalności zawierania umów agencyjnych o charakterze mieszanym. W doktrynie wskazuje się bowiem na dopuszczalność zawarcia umowy agencyjnej łączącej obie postaci agencji, na podstawie której agent jest zobowiązany zarówno do pośredniczenia przy zawieraniu umów, jak i do ich zawierania w imieniu dającego zlecenie (por. min. J. Jezioro (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1176; L. Ogiegło (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz , t. II, 2004, s. 394; E. Rott-Pietrzyk (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 497; T. Wiśniewski (w:) G. Bieniek, Komentarz , t. II, 2006, s. 420). Dopuszczalność zawarcia umowy agencyjnej o mieszanym charakterze może jednak budzić pewne wątpliwości w świetle literalnego brzmienia art. 758 § 1 k.c, który posługuje się spójnikiem "albo", wskazującym na alternatywę rozłączną. Skoro więc agencja może przybrać postać albo agencji pośredniczej, albo agencji przedstawicielskiej, wydaje się, że bardziej trafne jest przyjęcie szerokiego rozumienia terminu "zawieranie umów". Agent jest przedsiębiorcą, prowadzącym we własnym imieniu, w sposób stały, zorganizowany i zarobkowy działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług agencyjnych. Zakres działalności jego przedsiębiorstwa obejmuje pośredniczenie w zawieraniu umów z klientami na rzecz innych przedsiębiorców albo zawieranie umów w ich imieniu. Działalność agenta powinna przy tym przybrać postać przedsiębiorstwa, a więc działalności o cechach wskazanych wyżej prowadzonej przy wykorzystaniu przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym (art. 551 k.c). Agentem może być osoba fizyczna, osoba prawna bądź jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, lecz mająca zdolność prawną (art. 331 § 1 k.c), o ile prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą (przedsiębiorstwo). Sporządzając umowę komisu skarżąca wykazała się brakiem wiadomości na temat umowy agencji pośredniczej, która pozwala na ukształtowanie umowy agencyjnej w taki sposób aby agent działał na rzecz dającego zlecenie, w związku z powyższym założeniem pytania egzaminacyjnego były możliwe do zrealizowania. Jak słusznie zauważył egzaminator SSO J.G.: "Podstawowym celem zadania z prawa gospodarczego był rozwój przedsiębiorstwa oraz zwiększenie sprzedaży poprzez zawieranie umów na rzecz spółki "Filiżanka" i pozyskanie nowych klientów. W sytuacji zastosowania umowy komisu nie dochodzi jednakże do powstania żadnego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy klientem a producentem". Sąd w pełni podziela powyższy pogląd i podkreśla, że komisant działa w zakresie swojego przedsiębiorstwa we własnym imieniu a agent działa – w cudzym. Ponadto komisant nie ma obowiązku ujawnienia osoby, na rzecz której działa, a sama umowa komisu nie musi cechować się trwałością. Jak słusznie zauważyła Komisja Egzaminacyjna II stopnia Komisant działa w imieniu własnym, lecz na rachunek komitenta. To on jest podmiotem praw i obowiązków wynikających ze stosunku powstałego wskutek zawarcia z osobą trzecią umowy zleconej mu przez komitenta. Tych praw i obowiązków nie nabywa jednak w sposób definitywny, gdyż działa na rachunek komitenta. Obowiązany jest przenieść nabyte prawa na komitenta, a ten zobowiązany jest zwolnić komisanta z zaciągniętych przez niego zobowiązań. Te relacje pozwalające zaliczyć umowę komisu do czynności powierniczych wyłączają możliwość skutecznego wprowadzenia do umowy komisu klauzuli zezwalającej komisantowi na jego wstąpienie w miejsce sprzedawcy lub kupującego. Podkreślenia wymaga również fakt, że o prawnym charakterze umowy nie decyduje jej nazwa lecz treść, jednakże od radcy prawnego należy wymagać umiejętności kwalifikowania umowy, co świadczy o profesjonalizmie zawodowym. Prawidłowa kwalifikacja umowy również przez jej nazwę była zatem brana pod uwagę przez oceniających. Skarżąca nie rozpoznała jaką konstrukcję umowy nazwanej należy zastosować tym samym nie rozwiązała w sposób prawidłowy postawionego przed nią zadania. Pisząc egzamin należy skoncentrować się na poleceniu zawartym w treści zadania. Przy ocenie egzaminu nie można posiłkować się zasadą swobody umów zawartą w art. 3531 kc, gdyż egzamin ma na celu sprawdzenie wiadomości na temat konkretnej umowy zawartej w treści zadania, która jest umową nazwaną. Egzamin nie zawierał w poleceniu zadania polegającego na stworzeniu umowy w oparciu o art. 3531 kc. Odnosząc się do zarzutów skargi na wstępie należy wskazać, że Uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali punktowej korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego". Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sądowa kontrola takiej decyzji, a w konsekwencji uchwały Komisji, polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie, w ocenie składu orzekającego Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie wyszła poza granicę luzu decyzyjnego. Sporządzona przez skarżącą umowa Komisu zawierała sformułowania sprzeczne z samą istotą umowy Komisu, co zostało wyżej wskazane, a charakterystycznych dla umowy agencji (kwestie związane z wypowiedzeniem, obowiązek działań marketingowych). Sprzecznie z istotą umowy komisu skarżąca ustanowiła zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwóch lat po rozwiązaniu umowy. Słusznie więc Komisja II stopnia, mając na uwadze podstawową wadę pracy jaką jest nieprawidłowy wybór sposobu rozwiązania zadania, postawiła tezę o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Sąd podziela zarzut skarżącej, że uzasadnienie uchwały Komisji II stopnia nie odnosi się do wszystkich zarzutów postawionych w odwołaniu, jednakże Sąd podkreśla, że jest to uchybienie proceduralne, które brane jest pod uwagę jedynie w wypadku, gdy ma istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu wyżej wskazane uchybienia w ocenianej pracy z prawa gospodarczego są na tyle istotne, że przesądzają o jej ocenie – niedostatecznej, co skutkowało negatywnym wynikiem całego egzaminu. Tak więc nie odniesienie się w pełni do zarzutów odwołania nie jest uchybieniem istotnym skutkującym uchyleniem uchwały, gdyż w wypadku powtórnego rozpatrzenia sprawy i szczegółowego odniesienia się do zarzutów odwołania zapadłaby uchwała tej samej treści. Biorąc powyższe pod rozwagę na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.