II SA/Gd 878/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w 20 kwietnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kolegium Odwoławczego w z dnia 10 września 2010 r., nr SKO.[...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy w z dnia 6 sierpnia 2010 r., nr [...]. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z 6 sierpnia 2010 r. odmówił skarżącemu M. K. pomocy w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego. Organ powołał się na art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41, art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że sprawę rozpatrywał ponownie w wyniku uchylenia decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Z wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Osiąga dochód w wysokości 1043,09 zł, na który składają się renta oraz dodatek pielęgnacyjny. Dochód wnioskodawcy przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł. Zdaniem organu skarżący nie mieszka w warunkach uwłaczających godności człowieka ani nie żyje w ubóstwie. Nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie prawa pomocy. Skarżący dokonał darowizny na rzecz syna nieruchomości o wartości 144.000 zł. Ponadto nie przedstawił bieżącej faktury na zakup lekarstw. Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji podniósł, że wywiad środowiskowy sfałszowano, gdyż opisano w nim stodołę i oborę, które w rzeczywistości nie istnieją. Wnosił o minimum 477 zł miesięcznie do czasu spłaty zaciągniętych pożyczek. Wskazał także na brak środków na jedzenie. Skarżący wniósł o pomoc na zakup lekarstw i środków czystości. Do odwołania skarżący załączył między innymi recepty, zestawienie leków, faktury za leki, wykaz chorób oraz zestawienie przychodów i wydatków z których wynikało, że wydatki przewyższają przychody o 82 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 10 września 2010 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podzielił w pełni stanowisko organu I instancji. Podniósł, że specjalny zasiłek celowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego i nie obliguje organu do jego przyznania. Fakt spłacania kredytów nie uzasadniał przyznania wnioskowanej pomocy. Organ wskazał też, iż zasiłki celowe są pomocą doraźną i nie są przyznawane na długi okres czasu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący powtórzył zarzuty przedstawione w odwołaniu i ich uzasadnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Skarżący w piśmie z 6 grudnia 2010 r. powtórzył zarzuty wobec decyzji Kolegium oraz przytoczył treść art. 7, art. 15, art. 16 ust. 2, art. 17, art. 39, art. 40, art. 41 oraz art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ organy administracji obu instancji nienależycie ustaliły stan faktyczny sprawy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ze wskazanej normy prawnej wynika, iż aby możliwym było przyznanie przedmiotowego zasiłku, zaistnieć musi szczególnie uzasadniony przypadek. Przesłanka ta jest pojęciem nieostrym, wymagającym w każdorazowym przypadku dokonania stosownej oceny przez właściwy organ administracji. Ponadto z wyrażenia "może być przyznany" zawartego w przytoczonym przepisie wynika, że decyzja w przedmiocie zasiłku wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet przy zaistnieniu przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku organ może zasiłku nie przyznać. Wola organu nie jest jednak w takim przypadku niczym nieograniczona. Przeciwnie, uznanie administracyjne wymaga szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw jego zastosowania. Brak należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, powoływanie się na ogólniki jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu w podejmowanym rozstrzygnięciu (por. wyrok NSA w Gdańsku z 28 lutego 1996 r. w sprawie SA/Gd 320/95 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Uznać zatem należy, że prawidłowe rozstrzygnięcie na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej będzie możliwe wtedy, gdy organy administracji wyjaśnią stan faktyczny sprawy, to jest ustalą cel na jaki ma zostać przeznaczony zasiłek oraz precyzyjnie ustalą sytuację materialno - bytową wnioskodawcy. Dopiero takie ustalenia pozwolą na podjęcie odpowiedniej decyzji, która zawierać musi wyczerpujące i szczegółowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, iż postępowanie organów administracji musi odpowiadać zasadom postępowania administracyjnego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności zaś organy mają obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 k.p.a.), zebrania i rozpatrzenia wyczerpującego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz dokonania oceny okoliczności faktycznych na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Motywy rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o tak ustalony stan faktyczny powinny zostać zawarte w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej stwierdzić należy, że organy nie ustaliły celu, na jaki skarżący domagał się zasiłku. Organy skupiły się na spłacie pożyczek zaciągniętych przez skarżącego, gdy tym czasem w aktach organu I instancji znajduje się pismo skarżącego z 15 lipca 2010r., w którym skarżący zawraca się o pomoc "na życie i zakup leków". W następnym punkcie zwraca się o pomoc "na opał" i kolejno o pomoc "na zakup leków". Do pisma tego organy obu instancji nie odniosły się, chociaż wyraźnie odnosi się ono do celów, na jakie miał być przyznany zasiłek. Co więcej, w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wskazał, że spłacane pożyczki były przeznaczane na jedzenie, co mogło wskazywać, iż pomoc chciałby przeznaczyć na zakup żywności. Dalej wskazał też na potrzebę zakupienia leków i środków czystości. Organ II instancji nie odniósł się także do tych twierdzeń. Aby móc dokonać prawidłowego rozstrzygnięcia organy powinny były ustalić, na który ze wskazanych celów zasiłek miałby być przeznaczony, czy też może na wszystkie z nich. W tym zakresie powinny wezwać skarżącego, aby sprecyzował żądanie, czego jednak nie zrobiono. Dopiero sprecyzowane żądnie należało porównać z sytuacją bytowo - majątkową skarżącego. Tej sytuacji także nie ustalono należycie. Niesporna była co prawda wysokość dochodu skarżącego, jednakże organy nie odniosły się do jego wydatków. Skarżący przedstawił natomiast w odwołaniu listę kosztów utrzymania, z której wynikało, że nie wystarcza mu pieniędzy. Organy wskazały jedynie na brak faktur za leki. Słusznie przy tym zauważył skarżący, że nie może mieć faktur, gdyż nie miał ich za co wykupić. Obowiązkiem organów było zatem ustalenie rzeczywistego poziomu kosztów utrzymania skarżącego w oparciu o rachunki, niewykupione recepty oraz możliwości pozyskiwania dochodu z innych źródeł, na przykład od syna skarżącego. Żaden z tych elementów nie został prawidłowo zbadany, co uniemożliwiło wydania rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne. Mając powyższe na względzie sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić wskazówki Sądu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Rozpoznając przeto sprawę ponownie, organ I instancji zobowiązany więc będzie, mając na uwadze powyższe rozważania sądu, ustalić cel, na jaki skarżący domaga się zasiłku, ustalić w oparciu o dowody jego sytuację materialno – bytową, a następnie rozstrzygnąć zgodnie z zasadami ustawy prawo o pomocy społecznej o przyznaniu bądź odmowie przyznania przedmiotowego zasiłku. Wyczerpująca i dokładna motywacja rozstrzygnięcia powinna znaleźć się w uzasadnieniu wydanej decyzji. Z kolei organ odwoławczy, przy ewentualnym ponownym rozpatrzeniu sprawy, zwróci szczególną uwagę na wypełnienie powyższych wskazań Sądu.