IV SA/Wa 380/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej L.K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku L. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. znak: [...] Ldz.[...], którą odmówiono uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r. znak: [...] stwierdzającej nieważność zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] kwietnia 1951 r. w sprawie wznowienia postępowania, dotyczącego przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa: [...], A. G. w K. pow. C. i orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] listopada 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...] , A. G. , K. , pow. C., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku L. K. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r. Orzekając, czy zaistniały podstawy wznowienia postępowania stwierdzono, iż stroną w przedmiotowej sprawie nie może być uznana wnioskodawczyni L. K., ponieważ w chwili wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. nie była współwłaścicielką nieruchomości o pow. 82 m2, położonej w K. , która wchodziła w skład mienia znacjonalizowanego przedsiębiorstwa pn. [...] A. G. w K. . Minister Gospodarki stwierdził, iż przywołany przez stronę akt notarialny Rep. A Nr [...], potwierdzający zawarcie umowy rozszerzającej wspólność ustawową małżeńską na wszelki majątek nabyty w czasie trwania związku małżeńskiego przez J. Z. i L. K., został sporządzony w dniu [...] października 2003 r., a więc nie był znany organowi, gdyż nie istniał w dniu wydania spornej decyzji. W ocenie organu, wnioskodawczyni przysługują prawa do majątku nabytego przez męża- J. Z. w czasie trwania związku małżeńskiego, m.in. "za pieniądze z majątku odrębnego" dopiero od chwili zawarcia umowy z dnia [...] października 2003 r. Minister Gospodarki podkreślił, iż z wnioskiem o wznowienie postępowania może wystąpić tylko osoba, która brała udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną lub która wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyła, lecz może wykazać istnienie swojego interesu prawnego lub obowiązku, uzasadniającego jej udział. Wnioskodawczyni natomiast nie udokumentowała prawa własności do przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. Stwierdzenie, że L. K. nie była stroną postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją, w tym nie została pominięta przez organ jako strona tego postępowania, zdaniem Ministra Gospodarki nie uprawnia do oceny, czy wystąpiły inne przesłanki określone w art. 145 § 1k.p.a., w tym przesłanki z pkt 5 cyt. przepisu. Mając powyższe na uwadze Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do uchylenie własnej decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła L. K., reprezentowana przez pełnomocnika. Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, działający w imieniu skarżącej pełnomocnik wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 28 k.p.a., poprzez bezzasadne uznanie, iż skarżąca nie posiada legitymacji do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania, zakończonego decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r., gdyż nie jest stroną postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, iż w dacie wydania kwestionowanej decyzji właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania był J. Z, który nie został powiadomiony o toczącym się postępowaniu. Ponieważ J. Z. decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nabył skutecznie własność przedmiotowej nieruchomości, w ocenie pełnomocnika, powinien być stroną zakończonego w dacie [...] grudnia 2001 r. postępowania. Wadliwość decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. wynika zatem zarówno z faktu, iż mąż skarżącej bez własnej winy nie był stroną postępowania oraz z faktu, iż wyszła na jaw okoliczność, że Skarb Państwa nie pozostawał właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania kwestionowanej decyzji, a okoliczność ta nie była znana organowi wydającemu tę decyzję. Rozstrzygnięciem zapadłym w kwestionowanej decyzji, nie mogło być w ocenie pełnomocnika, stwierdzenie przez organ nieważności zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia z dnia [...] listopada 1951 r., lecz co najwyżej stwierdzenie wydania tychże rozstrzygnięć z naruszeniem prawa. Dla wykazania legitymacji do wystąpienia o wznowienie postępowania przez L. K. pełnomocnik skarżącej ponownie powołał dokument w postaci umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] października 2003 r., na podstawie której skarżąca stała się właścicielką nieruchomości objętej postępowaniem zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. W ocenie pełnomocnika, skarżąca nabywając udział w przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej w dniu [...] października 2003 r. uzyskała z tą datą interes prawny, stanowiący o jej prawie do udziału w postępowaniu, w tym legitymacji do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż powołane w skardze. Zgodnie bowiem z art. 134 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, Minister Gospodarki, rozpoznając, w trybie przepisu art. 127 § 3 k.p.a., wniosek L. K. o ponowne rozpoznanie sprawy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Naruszenie to polega na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy autorem zarówno decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest działająca z upoważnienia Ministra Gospodarki Dyrektor Biura Ocen Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych- M.S. Należy mieć na uwadze, iż uregulowane w art. 24 oraz art. 25 k.p.a. instytucje wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenia organu mają stwarzać warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ oraz eliminowania jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie wśród uczestników postępowania. Przepisy prawa procesowego o wyłączeniu pełnią zatem funkcję gwarancyjną. Z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procedowania" (W. Chróścielewski: "Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym" Dom Wydawniczy ABC, str. 12 oraz glosa do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 3(12) z 2007 r., str. 137). Nie mogą być zatem pomijane w procesie stosowania prawa. Nie do przyjęcia jest także ich zawężająca wykładnia. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Celem takiej regulacji bezspornie było uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu (por. W. Chróścielewski w powołanej glosie do uchwały o sygn. akt II GPS 2/06). W świetle poglądów doktryny, reguła określona we wspomnianym przepisie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 k.p.a., a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m. in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221; tak również: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183). Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak. m. in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06, publ. LEX nr 235133; uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08, publ. LEX nr 529978). W ocenie Sądu, stanowisko powyższe potwierdza także uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, przepisy prawa przyznają organom administracji publicznej kompetencje do samokontroli własnych decyzji, a to oznacza, że nie można wyłącznie w oparciu o formalistycznie pojmowaną bezstronność pozbawić ministra kompetencji do rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. przez zastosowanie w drodze rozszerzającej wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Istotą tej uchwały jest zatem to, iż osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził niejako wyjątek od wynikającej z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. zasady wyłączenia od udziału w postępowaniu pracownika w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W sprawie niniejszej decyzję z dnia z dnia [...] lipca 2010 r. podpisała z upoważnienia Ministra Gospodarki Dyrektor Biura Ocen Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych- M. S. Ta sama osoba podpisała również zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Autorem zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest zatem działający z upoważnienia Ministra pracownik nie zaś sam piastun funkcji – czyli Minister Gospodarki. Odnosząc powyższe do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. należy wyraźnie podkreślić, że pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, w żadnym wypadku nie może być uznany za osobę piastującą funkcję organu, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Zatem, wydanie zaskarżonej decyzji z upoważnienia Ministra Gospodarki przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Powyżej wskazana wada zaskarżonej decyzji stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, iż przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organ oceny braku podstaw do uchylenie ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r., wobec nieposiadania przez L. K. legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego przedmiotową decyzją. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu odwoławczym. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 w/w ustawy.