II GSK 1994/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 222/11 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. K. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego I Objętym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę E. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że uchwałą z dnia [...] września 2010 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości w Rz. ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką E. K.. Zgodnie z art. 75i ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej: prawo o adwokaturze) pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje kandydat, który z testu uzyskał, co najmniej 100 punktów, a skarżąca z testu uzyskała 99 punktów. W odwołaniu od uchwały skarżąca zakwestionowała prawidłowość sformułowania pytań o numerach 112, 113 i 123 i domagała się uchylenia uchwały i orzeczenia o pozytywnym wyniku egzaminu. Objętą skargą decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wskazał, że egzamin, którego uczestnikiem była skarżąca, przeprowadzony został w sposób zgodny z wymogami przepisów ustawy o adwokaturze oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 748). W odniesieniu do zakwestionowanych pytań organ analizując ich treści uznał, że zostały skonstruowane w sposób prawidłowy odpowiadający kryteriom jasności precyzyjności i jednoznaczności. W skardze na tę decyzję skarżąca poza zakwestionowanymi wcześniej pytaniami wskazała na błędną konstrukcję pytań o nr 24, 31, 41 i 68 testu egzaminacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśniając przesłanki oddalenia skargi stwierdził, że egzamin wstępny na aplikację przeprowadzony przez Komisję Egzaminacyjną w Rz. oraz uchwała z dnia [...] września 2010 r. w sprawie ustalenia wyniku tego egzaminy skarżącej został przeprowadzony od strony formalnej z zachowaniem wszelkich wymagań, jakie określone zostały w ustawie o adwokaturze. Sąd wskazał ponadto, że Minister Sprawiedliwości, jako organ odwoławczy miał obowiązek poddać analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu w tym także testu egzaminacyjnego jak i jego przebieg. W ocenie Sądu organ w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącą. Przedstawił w tym zakresie obowiązujący stan prawny oraz wyjaśnił skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znalazło uzasadnienia. W odniesieniu do pytań testowych Sąd I instancji wskazał, że nie wykraczały one poza zakres wiedzy określony w art. 75a ust. 3 prawa o adwokaturze. Dokonując oceny zakwestionowanych przez skarżącą pytań Sąd I instancji przyjął, że pytania zostały sformułowane zgodnie z art. 75i ust. 3 prawa o adwokaturze. Sąd nie podzielił zarzutu, że pytania nie odzwierciedlały treści danego przepisu, a odpowiedzi nie wynikały z treści przepisu albo wynikały tylko z części przepisu. Odnosząc się szczegółowo do poszczególnych pytań Sąd wskazał, że w odniesieniu do pytania nr 31 prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A" oparta na art. 42 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 844, dalej: kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia). Pytanie to dotyczyło, bowiem nie organu, który powołuje biegłego tylko liczby i specjalizacji biegłych powołanych w razie uzasadnionych wątpliwości, co do stanu zdrowia psychicznego obwinionego. Zdaniem Sądu wystarczającym do udzielenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie była znajomość art. 42 § 2 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W odniesieniu do pytania nr 41, dla którego prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C", Sąd stwierdził, że oparta ona była wprost o art. 304 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm., dalej: kodeks cywilny) stanowiący, że służebności osobistej nie można nabyć przez zasiedzenie. Ponadto znajomość instytucji zawartych w art. 285 (służebność gruntowa) i art. 296 (służebność osobista) pozwalała na wyeliminowanie odpowiedzi zawartych w punktach "A" i "B" jako nieprawidłowych. Sąd zauważył dodatkowo, że wykluczenie odpowiedzi "B" wymagało podstawowych zasad wykładni, co jest dopuszczalne przy rozwiązywaniu tego typu testów, a na co zwrócił również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 27/10. Sąd I instancji nie podzielił zarzut niewłaściwej konstrukcji pytania nr 68, dla którego prawidłową odpowiedzią była odpowiedz "C" wynikająca z art. 335 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: kodeks postępowania cywilnego). Wskazał, że przepis ten wprowadził zasadę niedopuszczalności nadawania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. Charakter pozwanego powodował, że art. 333 § 1 tego kodeksu nie miał zastosowania, co błędnie założyła skarżąca. Sąd I instancji zauważył, że wyjątek od art. 335 § 2 kodeksu postępowania cywilnego określony została w art. 4772 § 1, jednakże treść pytania nie obejmowała sytuacji określonej tym przepisem, odnoszącym się do spraw z zakresu prawa pracy. W stosunku do pozostałych pytań, oznaczonych numerami 67, 112, 113 i 123, Sąd dokonując ich oceny nie stwierdził, aby były one skonstruowane nieprawidłowo. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). II Skargą kasacyjną E. K. zaskarżyła wyrok w całości zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy: a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 75i ust. 1 i 3 prawa o adwokaturze poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie wadliwej redakcji pytań egzaminu wstępnego nr 31, 41 i 68, a poprzez to nieuznanie osiągnięcia przez E. K. pozytywnego wyniku z egzaminu na aplikację adwokacką wynoszącego, co najmniej 100 punktów; b. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 75b ust. 7 prawa o adwokaturze przez jego niezastosowanie i nieuznanie, że zespół do przygotowywania pytań testowych sporządził wadliwy wykaz prawidłowych odpowiedzi zawierający odpowiedzi niespełniające kryterium jednoznaczności w zakresie pytań nr 41 i 68; c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 292 i 145 § 1 w zw. z art. 172 § 1 ustawy kodeks cywilny przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że według przepisów kodeksu cywilnego prawnie dopuszczalne jest zasiedzenie służebności drogowej (droga konieczna) tak, jak każdej służebności gruntowej, podczas gdy przedmiotem zasiedzenia może być tylko służebność gruntowa, a nie służebność drogowa (droga konieczna) a ponadto niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepisy art. 172 § 1 w zw. z art. 292 kodeksu cywilnego znajdują zastosowanie także do instytucji z art. 145 § 1 tej ustawy; d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 4772 § 1 kodeksu postępowania cywilnego przez jego niezastosowanie i pominięcie normy prawnej wynikającej z art. 4772 § 1 kodeksu postępowania cywilnego nakazującej nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa po uznaniu przez niego, jako pozwanego powództwa w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odpowiedz na pytanie nr 68 zawierała się wyłącznie w art. 335 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, a przepis art. 4772 § 1 tego kodeksu nie znajdował zastosowania, podczas gdy treść pytania nr 68 obejmowała całość uregulowań zawartych w kodeksie postępowania cywilnego regulujących instytucję rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji procesowej, w której po stronie pozwanego uznającego powództwo występował Skarb Państwa, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 7, art. 77 §1 i 80 k.p.a. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi pomimo błędnego ustalenia faktycznego organu w zakresie pytania nr 68 co do podstawy prawnej odpowiedzi na pytanie; b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 140 k.p.a. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi przez uznanie, że Minister Sprawiedliwości nie dokonał ponownego rozpatrzenia całości sprawy, jako organ wyższego stopnia, nie rozpatrzył całości materiału dowodowego i nie poddała go prawidłowej ocenie oraz nie uchylił uchwały Komisji Egzaminacyjnej i nie orzekł o uzyskaniu przez skarżącą pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego; c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 oraz art. 6 i 7 k.p.a. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i zasady legalności oraz praworządności polegające na opracowaniu wadliwego wykazu prawidłowych odpowiedzi testu kwalifikacyjnego, zawierającego więcej niż jedną prawidłową odpowiedź albo nie zawierającego ani jednej prawidłowej odpowiedzi i ustalenie w oparciu o taki wykaz wyników egzaminu wstępnego. Podnosząc te zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozpatrzenia skargi oraz uchylenia w całości zaskarżonej decyzji ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Istota jej zarzutów, postawionych w obrębie obydwu podstaw kasacyjnych, o których mowa w art.174 p.p.s.a., sprowadza się do zakwestionowania prawidłowości pytań testu egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką oznaczonych numerami 31, 41 oraz 68. Wzorzec kontroli tak postawionego zagadnienia określony został w art. 75i ust.1 zdanie pierwsze prawa o adwokaturze. W myśl tego przepisu egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Wprowadzając w przepisach ustawowych regułę testu jednokrotnego wyboru ustawodawca wykluczył tym samym sytuację, w których test egzaminacyjny, sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką będzie zawierać pytania obejmujące kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytania, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, czy też pytania obejmujące zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej podziela pogląd Sądu I instancji, że zakwestionowane pytania testu egzaminacyjnego pozostają w zgodzie z art. 75i ust. 1 prawa o adwokaturze. Pierwsze z objętych skargą kasacyjną pytań oznaczone nr 31 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia, w razie uzasadnionych wątpliwości, co do stanu zdrowia psychicznego obwinionego powołuje się: A. biegłego psychiatrę, B. dwóch biegłych psychiatrów, C. dwóch biegłych psychiatrów i biegłego psychologa". Według tzw. klucza – prawidłową odpowiedzią na pytanie była odpowiedź "A". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w pytaniu tym nie ma błędu mogącego powodować wątpliwość przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych odpowiedzi. Brzmienie pytania odpowiada, bowiem unormowaniu przyjętemu w art. 42 § 2 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Przepis ten stanowi, że w razie uzasadnionych wątpliwości, co do stanu zdrowia psychicznego obwinionego sąd lub prokurator działający na podstawie art. 56 § 1 powołuje biegłego psychiatrę. Przepis art. 202 § 5 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio. Wobec powołanej treści przepisu oraz treści postawionego pytania nie może budzić wątpliwości, że jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A". Z art. 42 § 2 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia wprost wynika, że w sytuacji w nim określonej powołuje się jednego biegłego psychiatrę. Nie ma przy tym znaczenia prawnego czy postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego wydaje sąd czy prokurator, ani też, na jakim następuje to etapie postępowania. Natomiast odpowiednie stosowanie art. 202 § 5 kodeksu postępowania karnego, do którego odwołuje się w treści art. 42 § 2 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oznacza tylko tyle, że opinia biegłego psychiatry powinna zawierać w swej treści elementy wskazane w art. 202 § 5 kodeksu postępowania karnego. To, że w art. 202 § 5 kodeksu postępowania karnego, określającym wymogi treści opinii, mowa jest o opinii biegłych nie oznacza, że pytanie nr 31 zawiera więcej niż jedną poprawną odpowiedź. W kolejnym zakwestionowanym pytaniu oznaczonym numerem 41 również tylko jedna z propozycji odpowiedzi była prawidłowo i wynikała wprost z treści przepisu. Pytanie to brzmiało: "Kodeks cywilny nie przewiduje możliwości nabycia przez zasiedzenie: A. służebności gruntowej, B. służebności drogi koniecznej, C. służebności osobistej." Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organy obydwu instancji oraz Sąd I instancji jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C" wynikająca wprost z art. 304 kodeksu cywilnego W myśl tego przepisu służebności osobistej nie można nabyć przez zasiedzenie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wyrażony w kontrolowanym wyroku pogląd o zgodności ocenianego pytania z wymogami określonymi w art. 75i ust.1 prawa o adwokaturze i argumentacje prawną wykazującą trafność tego poglądu. Nadto zauważa, że żaden z przepisów kodeksu cywilnego nie wyklucza możliwości nabycia przez zasiedzenie służebności drogi koniecznej, dlatego też wywodzenie, że "wadliwość pytania nr 41 polega na tym, że zawiera ono dwie prawidłowe odpowiedzi" jest całkowicie błędne (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt III CZP 10/11 i powołane w jej uzasadnieniu orzecznictwo). Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska autora skargi kasacyjnej o wadliwości pytania nr 68. Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, zasądzając roszczenie uznane przez pozwanego: A. sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, B. sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek powoda za zabezpieczeniem, C. sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności", a jedyną prawidłową odpowiedzią na nie była propozycja odpowiedzi podanej w punkcie "C". Odpowiedź ta wynikała z art. 335 § 2 kodeksu postępowania cywilnego stanowiącego, że natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. W ocenianym pytaniu nie ma błędu polegającego na tym, że "pytanie to nie zawiera w zacytowanej treści ani jednej prawidłowej odpowiedzi", nie zostało też sformułowane w "sposób zbyt ogólny" czy też brak w nim "wskazówek czy chodzi w nim o postępowanie zwykłe czy odrębne". Wbrew, bowiem tym twierdzeniom w ocenianym pytaniu wskazano dwie istotne okoliczności faktyczne, które zakreślały relację pomiędzy odpowiedzią prawidłową, a pytaniem odnoszącym się do niej. Z treści pytania wynika jednoznacznie, że stroną pozwaną jest Skarb Państwa i nastąpiło uznanie roszczenia przez pozwanego. Te i tylko te okoliczności faktyczne należało uwzględnić przy wyborze jednej z trzech propozycji odpowiedzi, a przy ich uwzględnieniu nie może budzić wątpliwości, że odpowiedź odnosi się wprost do treści przepisu art. 335 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, przepisu normującego wyjątek od zasady nadawania przez sąd z urzędu wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Nietrafne jest twierdzenie, że w treści pytania zabrakło wskazówki czy "chodzi w nim o postępowanie zwykłe czy odrębne". Określone w pytaniu elementy stanu faktycznego – pozwanym jest Skarb Państwa, który uznał roszczenie – wykluczają poszukiwanie prawidłowej odpowiedzi w art. 4772 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, dla zastosowania, którego te elementy stanu faktycznego nie mają żadnego znaczenia. Zgodnie z art. 4772 § 1 kodeksu postępowania cywilnego zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Przepis art. 334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio, nie stosuje się przepisu art. 335 § 2. Zacytowany przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do regulacji zawartych w art. 333 - 338 kodeksu postępowania cywilnego. Przewidziane w tym przepisie wyłączenie stosowania art. 335 § 2, oznacza, że w zakresie wskazanym w art. 4772 § 1 zdanie pierwsze kodeksu postępowania cywilnego jest dopuszczalne nadanie rygorowi natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców będących jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa. Rzecz jednak w tym, że jako przepis szczególny w stosunku do wyjątku określonego w art. 355 § 2 odnosi się on do ściśle wskazanych w nim okoliczności faktycznych i tylko przy ich zaistnieniu sąd nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności i tylko w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Elementy stanu faktycznego niezbędne do zastosowania art. 4772 § 1 kodeksu postępowania cywilnego nie zostały wskazane w treści pytania, z którego wynikało, wprost, że dotyczy ono innej sytuacji faktycznej niż określona w tym przepisie. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pkt 2 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzekł jak w sentencji.