II OZ 364/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 720/10 zawieszające postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie [...] Sp. z o.o. w C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu strona skarżąca zwróciła między innymi uwagę na fakt niewłaściwej reprezentacji uczestnika postępowania Krajowego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W., które wniosło odwołanie od decyzji organu I instancji. W piśmie z dnia 17 listopada 2010 r. pełnomocnik skarżącego podniósł także, iż E. K., powołujący się w sprawie na prawo do reprezentacji stowarzyszenia, nie jest osobą uprawnioną do jego reprezentowania oraz że w świetle aktualnego na dzień [...] października 2010 r. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego nie jest i nigdy nie był członkiem zarządu tego stowarzyszenia. Ponadto strona podała, iż E.K. wezwany, przed wniesieniem skargi do Sądu, do udokumentowania prawa do reprezentacji stowarzyszenia stwierdził, iż wystarczającym potwierdzeniem powyższego jest uchwała walnego zgromadzenia członków stowarzyszenia (podjęta 2 lata temu), z której wynika, że został on powołany do pełnienia funkcji prezesa zarządu. Dalej strona skarżąca wskazała, że zgodnie z § 14 ust. 4 statutu stowarzyszenia kadencja jego zarządu trwa [...] lata i jest łączna dla wszystkich powołanych członków (fotokopia statutu - k. 80 akt sprawy) i w ocenie strony skarżącej upłynęła w 2009 r. Skarżąca podała, iż E. K. podając się za prezesa ww. stowarzyszenia bierze udział w postępowaniu celowo je przedłużając, co spowodowało, iż skarżąca straciła możliwość uzyskania dofinansowania na poziomie [...] mln zł. Wobec powyższego WSA zwrócił się do Krajowego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o nadesłanie aktualnego odpisu z KRS ze wskazaniem, czy i kiedy upłynęła kadencja zarządu stowarzyszenia, czy i kiedy nastąpiły nowe wpisy do KRS oraz o imienne wskazanie kto jest upoważniony do odbioru korespondencji stowarzyszenia. Przesyłka z ww. wezwaniem, po dwukrotnym awizowaniu, została zwrócona do Sądu (k. 115 akt sprawy). WSA zwrócił się również do Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o podanie, czy w odniesieniu do Krajowego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. sprawowany był nadzór nad wpisami do KRS, zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. W dniu 15 grudnia 2010 r. pełnomocnik strony skarżącej przesłał do tutejszego Sądu pismo z dnia [...] grudnia 2010 r., które skierował do Sądu Rejonowego dla Miasta Stołecznego Warszawy [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w Warszawie oraz do Prezydenta Miasta Warszawy, w którym zawiadamia o dokonanych przez E.K. oraz władze ww. stowarzyszenia naruszeniach oraz wnosi o podjęcie w ramach nadzoru działań przewidzianych w art. 25 Prawa o stowarzyszeniach i rozważenie złożenia do sądu wniosku w trybie art. 29 ustawy oraz działań przewidzianych dla sądu rejestrowego. Pismem z dnia 10 stycznia 2011 r., odpowiadając na wezwanie WSA w Gorzowie Wielkopolskim, Prezydent Miasta Warszawy podał, iż na podstawie dotychczasowych ustaleń można domniemywać, iż od dnia [...] września 2009 r. lub [...] grudnia 2009 r. stowarzyszenie nie posiada zarządu zdolnego do działań prawnych, a weryfikacja lub uprawdopodobnienie powyższego stanowiło będzie, zgodnie z art. 30 Prawa o stowarzyszeniach, przesłankę do wystąpienia do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w Warszawie poinformował, iż w dniu [...] grudnia 2010 r. wpłynęło ww. pismo pełnomocnika [...] sp. z o.o. informujące o naruszeniach prawa dokonanych przez E. K. oraz władze Krajowego Stowarzyszenia [...], którego odpis sąd w dniu 22 grudnia 2010 r. przesłał do stowarzyszenia celem ustosunkowania się. Sąd wyznaczył termin 7 dni, po upływie których rozważy potrzebę wszczęcia postępowania przymuszającego wobec stowarzyszenia na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o KRS. W dniu 26 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowił zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszym postępowaniu E. K. posługiwał się uchwałą walnego zgromadzenia członków stowarzyszenia, z której wynika, że został on 2 lata temu powołany do pełnienia funkcji prezesa zarządu. Przyjmuje się, że dla ustalenia sposobu prawidłowej reprezentacji stowarzyszenia wystarczy, gdy osoba prawna legitymuje się w postępowaniu przed Sądem ww. uchwałą. Jednak upływ czasu od jej podjęcia oraz brak wniosku do KRS o wpisanie zmian w składzie zarządu powoduje, że konieczne jest ustalenie, czy stowarzyszenie posiada zarząd zdolny do działań prawnych. Takie działania zostały już podjęte przez organ nadzorujący tj. Prezydenta Miasta Warszawy. WSA wskazał, iż to właśnie Krajowe Stowarzyszenie [...] z uwagi na to, iż wniosło odwołanie od decyzji Burmistrza S. z dnia [...] czerwca 2010 r. określającej środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia, doprowadziło do wszczęcia administracyjnego postępowania odwoławczego i wydania decyzji uchylającej korzystne dla strony skarżącej rozstrzygnięcie organu I instancji. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, Sąd na wniosek organu nadzoru lub z własnej inicjatywy, jeżeli stowarzyszenie nie posiada zarządu zdolnego do działań prawnych, ustanawia dla niego kuratora, który to kurator zobowiązany jest do zwołania walnego zebrania członków celem wyboru zarządu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...] sp. z o.o. z siedzibą w C., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej jako p.p.s.a.). W uzasadnieniu wskazano, że podstawą zawieszenia postępowania sądowego jest ustalenie, że w składzie jednostki będącej stroną postępowania sądowego zachodzą braki, a nie sytuacja, w której istnieją wątpliwości, co do istnienia lub składu organu. W literaturze przedmiotu podnosi się, że wskazane w powyższym przepisie okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania przed sądem administracyjnym muszą powstać w jego toku. Z okoliczności sprawy wynika natomiast, iż przypuszczalne braki w składzie zarządu Krajowego Stowarzyszenia [...], jeżeli w ogóle występują, mają miejsce już od grudnia 2009 r. Ewentualne braki nie powstały więc w toku postępowania sądowoadministracyjnego, lecz już na etapie postępowania przed organem administracji i to I instancji. Z przepisu art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że okoliczności istniejące już w chwili wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego nie powodują obowiązku jego zawieszenia. W niniejszej sprawie w momencie wydawania zaskarżonego postanowienia nie można było definitywnie stwierdzić, czy w składzie organów Krajowego Stowarzyszenia [...] zachodzą braki uniemożliwiające jego działanie oraz czy w ogóle stowarzyszenie to ma organ zdolny do jego prawidłowej reprezentacji. Można jedynie przyjąć ustalenie, że prezesem zarządu nie jest E. K.. Strona skarżąca już na etapie postępowania przed SKO podnosiła, iż odwołanie od decyzji Burmistrza S. z dnia [...] czerwca 2010 r. złożone zostało przez osobę nieuprawnioną do działania w imieniu stowarzyszenia. Z dokumentów przedłożonych w toku postępowania administracyjnego wynika, że E. K. nie jest co najmniej od dnia [...] grudnia 2009 r. osobą uprawnioną do reprezentowania Krajowego Stowarzyszenia [...], albowiem jego kadencja wygasła najpóźniej [...] grudnia 2009 r. W konsekwencji, czynności dokonane przez niego przed organami administracji - a w szczególności odwołanie od decyzji wydanej w I instancji - były prawnie bezskuteczne. Organ I instancji, przed przekazaniem odwołania organowi II instancji, podjął próbę usunięcia braków formalnych co do reprezentacji stowarzyszenia i braku podpisu uprawnionej osoby, niemniej niesłusznie "uległ" odpowiedzi E.K.. Również organ odwoławczy nie zareagował na brak formalny odwołania, polegający na braku podpisu uprawnionej osoby. Z niczego nie wynika, czy stowarzyszenie posiada obecnie zarząd i w jakim składzie, ale wątpliwości w tym zakresie nie są podstawą do zawieszenia postępowania. Z okoliczności, że E. K. nie jest prezesem zarządu stowarzyszenia nie można wysnuć wniosku, iż stowarzyszenie nie ma zarządu. Wiadomo tylko, że skład ewentualnego zarządu nie jest znany. Nie było zatem nigdy żadnych przeszkód, by usunięcia braków formalnych dokonywać pod ujawnionym w KRS adresem stowarzyszenia. Przeprowadzenie postępowania odwoławczego, mimo nieusunięcia tego braku powoduje nieuprawnioną weryfikację wydanej decyzji. Skarżący podniósł, iż wskazane okoliczności, skutkujące zawieszeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postępowania, nie dają się również pogodzić z zasadą wynikająca z treści przepisu art. 14 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.), zgodnie z którym podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do Rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do Rejestru lub uległy wykreśleniu z Rejestru. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć z nieco innych przyczyn niż eksponowane przez stronę skarżącą. Przede wszystkim należy zauważyć, iż stosownie do art. 33 § 1 i 2 p.p.s.a., w postępowaniu przed sądem administracyjnym oprócz stron, tj. skarżącego ([...] Sp. z o.o.) i organu (SKO w Zielonej Górze), mogą brać udział również uczestnicy, których traktuje się odpowiednio jak strony postępowania. Wskazany artykuł rozróżnia dwie kategorie tego rodzaju podmiotów. Pierwsza, to uczestnicy na prawach strony, do których zalicza się osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, które nie wniosły skargi, ale sprawa sądowa dotyczy ich interesu prawnego (art. 33 § 1 p.p.s.a.). Druga zaś to uczestnicy, którzy nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym, ale jego wynik dotyczy ich interesu prawnego oraz organizacje społeczne, które występują w sprawach innych osób, jeżeli sprawy te dotyczą zakresu ich statutowej działalności (art. 33 § 2 p.p.s.a.). Różnica pomiędzy pierwszą a drugą kategorią uczestników przejawia się m.in. w sposobie ich dopuszczania do udziału w sprawie sądowej. Osoby zaliczane do pierwszej grupy biorą bowiem udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym z mocy prawa z chwilą jego wszczęcia (ich udział określa się jako obligatoryjny). Druga grupa podmiotów, w tym organizacje społeczne, mogą natomiast taki udział zgłosić i wnioskować o dopuszczenie do postępowania sądowoadministracyjnego w charakterze uczestnika (udział fakultatywny). Organizacja społeczna może więc brać udział w postępowaniu administracyjnym, natomiast w postępowaniu sądowoadministracyjnym wywołanym skargą innego podmiotu udziału takiego już brać nie musi (nie następuje on z mocy prawa). W takiej sytuacji niezbędny jest wniosek organizacji o dopuszczenie do udziału. Analiza stanowiska Sądu pierwszej instancji wskazuje, iż w ogóle nie badał on na jakiej podstawie Krajowe Stowarzyszenie [...] bierze udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z akt sądowych można jednak wywnioskować, iż WSA niejako automatycznie przyjął, że podstawą udziału stowarzyszenia jest art. 33 § 1 p.p.s.a. (vide zarządzenie wstępne). Stanowisko takie jest co najmniej przedwczesne. NSA zauważa, nie przesądzając ostatecznie tej kwestii, która będzie podlegać badaniu i ocenie WSA, iż stowarzyszenie, choć brało udział w postępowaniu administracyjnym, nie legitymuje się własnym interesem prawnym w sprawie, bowiem na żadnym jego etapie na takowy interes się nie powołuje (nie precyzuje z czego miałby on wynikać). Z akt administracyjnych wynika zaś, iż stowarzyszenie przystąpiło do sprawy nie we własnym interesie, ale jako organizacja ekologiczna, w sprawie w której badany miał być wpływ planowanej inwestycji na środowisko. Przyjęcie więc, bez wyjaśnienia powyższej kwestii, iż stowarzyszenie bierze udział w sprawie de facto na podstawie art. 33 § 1 p.p.s.a. (udział obligatoryjny, bo występowało na etapie postępowania administracyjnego), jest nieuzasadnione i przekłada się na wadliwość wydanego rozstrzygnięcia o zawieszeniu postępowania. W ocenie NSA, na tle aktualnych okoliczności sprawy, do stowarzyszenia winien znaleźć zastosowanie art. 33 § 2 p.p.s.a. Do jego przyjęcia, a ściślej do dopuszczenia organizacji społecznej - stowarzyszenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika, niezbędne jest jednak ustalenie, czy na etapie postępowania sądowego wpłynął stosowny wniosek tego podmiotu i czy został złożony przez osobę uprawnioną. Kwestia ta musi być wyjaśniona przez Sąd pierwszej instancji. Odnosząc się natomiast do poruszonego problemu prawidłowej reprezentacji stowarzyszenia, NSA podziela uwagi, iż w świetle znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, kadencja zarządu, do którego na podstawie uchwały walnego zgromadzenia członków stowarzyszenia z dnia [...] lutego 2009 r. powołano E.K., wygasła najpóźniej w dniu [...] grudnia 2009 r., a więc przed wydaniem decyzji organu I instancji ([...] czerwca 2010 r.) i przed złożeniem odwołania ([...] lipca 2010 r.). Zaznaczyć należy, iż z dokumentów złożonych w sprawie przez E. K. jednoznacznie wynika, iż pomimo zmian w statucie, kadencja zarządu nadal pozostaje łączna i trwa [...] lata. Uzupełnienie składu tego organu w trakcie trwania kadencji skutkuje zatem tym, iż nowy członek zarządu kończy ją razem z całym zarządem, a nie oddzielnie. WSA, przy ocenie ewentualnego wniosku stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w sprawie uwzględni więc powyższe okoliczności, w tym również brak odpowiedzi stowarzyszenia na wydane na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. (k. 123 akt sądowych) wezwanie do udzielenia informacji m.in. na temat daty upływu kadencji zarządu. NSA nie podziela natomiast uwag strony skarżącej sformułowanych na tle art. 14 ustawy o KRS. Przepis ten gwarantuje przede wszystkim bezpieczeństwo osób trzecich działających w dobrej wierze, które dokonują określonej czynności prawnej z osobami wpisanymi do KRS jako uprawnionymi do reprezentacji danego podmiotu, choć w rzeczywistości do czynności tych nie są upoważnione np. zostały odwołane ze składu zarządu, ich kadencja wygasła. Nie oznacza to jednak, iż osoba prawidłowo powołana, a nie ujawniona w KRS, nie może podejmować czynności w imieniu reprezentowanego podmiotu. W związku z powyższym NSA podnosi, iż zawieszenie postępowania z urzędu na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec nie wyjaśnienia kwestii udziału stowarzyszenia w postępowaniu sądowym, było wadliwe. Po dokonaniu ponownej analizy materiału zgromadzonego w sprawie oraz po wyjaśnieniu na jakiej podstawie udział w nim bierze stowarzyszenie i kiedy ewentualnie nastąpiło wygaśnięcie kadencji jego zarządu, Sąd pierwszej instancji podejmie stosowne zarządzenia lub też wyda określone postanowienia. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.