I OZ 830/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 132/11 o odmowie przyznania A. F. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej i odmowy przyznania prawa do zasiłku postanawia: 1. uchylić punkt drugi zaskarżonego postanowienia, 2. przyznać A. F. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 132/11, po rozpoznaniu wniosku skarżącego A. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w punkcie pierwszym postanowienia oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a w punkcie drugim odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący A. F. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej i odmowy przyznania prawa do zasiłku. Na podstawie informacji zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd ustalił, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwiema pełnoletnimi – uczącymi się córkami. Skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni "do 60 m²" oraz działkę o powierzchni 35 arów. Skarżący wskazał, że ani on ani pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osoby nie posiadają oszczędności. Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 750,00 (siedemset pięćdziesiąt) złotych brutto miesięcznie, a żona z tytułu pracy osiąga dochód w wysokości 1650,00 (tysiąc sześćset pięćdziesiąt) złotych brutto miesięcznie. Sąd wskazał, że z uwagi na to, iż informacje podane na urzędowym formularzu nie pozwalały na pełną ocenę sytuacji materialnej skarżący wezwany został pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. do nadesłania w terminie 7 dni: kserokopii dokumentu wskazującego na wysokość uzyskiwanej renty oraz wynagrodzenia za pracę żony i kserokopii rachunków wskazujących wysokość stałych miesięcznych wydatków. W przypadku braku kserokopii rachunków wnioskodawca obowiązany był złożyć oświadczenie o wysokości poszczególnych wydatków. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał: dowód zapłaty za gaz – 366,90 (trzysta sześćdziesiąt sześć 90/100) złotych, dowód zapłaty za energię elektryczną – 345,95 (trzysta czterdzieści pięć 95/100) złotych. Skarżący nadesłał też dowód wypłaty renty w wysokości 897,00 (osiemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych netto oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego od dnia [...] czerwca 2011 r. do [...] czerwca 2011 r. Dodatkowo skarżący oświadczył, że wysokość podatku od nieruchomości wynosi około 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych rocznie zaś pozostałe kwoty wydatkowane są na wyżywienie i leki. Wysokości wydatków na leki skarżący nie podał. Nie nadesłał także kserokopii dokumentu wskazującego wysokość dochodu miesięcznego uzyskiwanego przez żonę wskazując, że ze względu na "kłopoty z żoną" nie przedstawił dochodów przez nią uzyskiwanych. Zapewnił, że są one bardzo niskie. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, a do takich należy sprawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z tego względu Sąd na podstawie art. 239 pkt 1) lit. b) powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 postanowienia, tj. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odniesieniu do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata, Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedłożył, na wezwanie Sądu z dnia 7 czerwca 2011 r., kserokopii dokumentu wskazującego wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę. Dokumentu nie przedłożył również wraz ze sprzeciwem, dodając, że przyczyną jego nienadesłania są kłopoty z żoną. Zapewnił jednocześnie, że dochody żony są bardzo niskie. W ocenie Sądu oświadczenie to nie było wystarczającą podstawą do ustalenia faktycznego dochodu w gospodarstwie domowym. Wysokość uzyskiwanych dochodów nie powinna budzić żadnych wątpliwości. Powoływane przez skarżącego uzasadnienie nienadesłania dokumentu (kłopoty z żoną) nie zmienia tego, że rzeczywista sytuacja w gospodarstwie domowym nie została wykazana. Usprawiedliwienie niewykonania wezwania powołane przez skarżącego nie stanowi okoliczności, która rozwiałaby wątpliwości, co do faktycznej wysokości dochodu osiąganego przez żonę skarżącego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 §1 pkt 2) powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o odmowie ustanowienia adwokata dla A. F. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 132/11 w zakresie obejmującym odmowę ustanowienia adwokata wniósł skarżący. W głównych motywach uzasadnienia zażalenia wywodzono, że celem skarżącego nie było niedostarczenie dowodu wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę. Opóźnienie w dostarczeniu takiego dokumentu wynikało z braku zrozumienia z żoną. W załączeniu do zażalenia skarżący przedłożył zaświadczenie o zarobkach żony, z którego wynika, że otrzymywane przez nią wynagrodzenie wynosi 2090,13 (dwa tysiące dziewięćdziesiąt 13/100) złotych netto. Skarżący wskazał ponadto, że jego miesięczne wydatki na leki wynoszą ok. od 350,00 (trzysta pięćdziesiąt) złotych do 400,00 (czterysta) złotych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 §1) pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Stosownie do art. 255 wskazanej w zdaniu poprzednim ustawy: "Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym 6 czerwca 2011 r. skarżący oświadczył, że jego dochody wynoszą 750,00 (siedemset pięćdziesiąt) złotych, a dochody żony 1650,00 (tysiąc sześćset pięćdziesiąt) złotych. Z oświadczenia tego wynika, że łączne dochody czteroosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 2400,00 (dwa tysiące czterysta) złotych. Sąd uznał, że wiarygodność tego oświadczenia jest wątpliwa, nie przedstawiając jednak uzasadnienia swojego toku rozumowania. W zakreślonym terminie, w którym skarżący został wezwany do przedstawienia dokumentów na potwierdzenie wysokości otrzymywanych dochodów, nie przedstawił on dokumentu uprawdopodabniającego dochody żony. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, ta właśnie kwestia, stała się podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Dodatkowo Sąd wskazał, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o wysokości otrzymywanego dochodu różni się z dochodem zadeklarowanym w dokumencie urzędowym kwotą 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych. W ocenie Sądu, to druga z przyczyn, która uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wspomnianym zakresie. Niewątpliwie Sąd I instancji, przeprowadzając dokładne wyliczenia, w pełni prawidłowo określił rzeczywisty dochód skarżącego. Nie wskazał jednak, czy to, że rzeczywisty dochód skarżącego różni się kwotą 250,00 (dwieście pięćdziesiąt) złotych od zadeklarowanego we wniosku, przekreśla jednocześnie możliwość uzyskania przez niego prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wskazał, że dochód uzyskiwany przez jego żonę jest niski. W zakreślonym terminie nie przesłał jednak dokumentu uprawdopodabniającego tego dochodu, uzasadniając to brakiem porozumienia z żoną, choć składając oświadczenie wskazał na jego wysokość. Również w tym przypadku Sąd I instancji nie stwierdził, że wskazana kwota uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie wskazał ponadto na źródło wątpliwości co do wysokości dochodu. W załączeniu do zażalenia na zaskarżone postanowienie skarżący przesłał zaświadczenie o dochodach żony. Nie można zatem wywodzić a priori , że skarżący od samego początku postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie miał zamiaru takiego zaświadczenia przesłać. Z zaświadczenia tego wynika, że dochód żony wynosi 2090,13 (dwa tysiące dziewięćdziesiąt 13/100) złotych netto. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to dochód niski, biorąc pod uwagę w szczególności, że gospodarstwo domowe skarżącego obejmuje oprócz niego samego i jego żony również dwie córki – o czym Sąd I instancji, prowadząc rozważania, nie wspomniał. Podsumowując można stwierdzić, że łączny dochód gospodarstwa domowego, obejmującego 4 dorosłe osoby, tj. małżonków i dwie pełnoletnie, uczące się córki wynosi ok. 2900,00 (dwa tysiące dziewięćset) złotych netto. Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wydatki na energię elektryczną oraz gaz wynoszą ok. 733,00 (siedemset trzydzieści trzy) złote. Ponadto jak wskazał Sąd I instancji, skarżący jest osobą wobec której orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności, która przebyła szereg chorób, co z kolei – opierając się na doświadczeniu życiowym – może wiązać, a nawet wiąże się z ponoszeniem wydatków na leki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skrajnie formalistyczne podejście do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy w konkretnej sprawie nie znajduje uzasadnienia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona składa oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach i to te oświadczenia tworzą stan faktyczny w oparciu o który ocenia się spełnienie przez stronę, zależnych od wnioskowanego zakresu pomocy, przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w stosownym zakresie. W przypadku wątpliwości Sądu co do złożonych oświadczeń, można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień, należy jednak w każdym przypadku uzasadnić skąd takie wątpliwości wyprowadzono i dlaczego konkretne oświadczenie strony takie wątpliwości wywołuje. Zabezpieczeniem prawidłowego toku postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zawarte na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony, że jest jej znana treść 233 §1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Jednocześnie należy stwierdzić, że ani Sąd, ani skarżący nie są w stanie określić w sposób wyczerpujący i skrupulatny stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów skarżącego. Wiąże się to chociażby z istotą wydatków – determinowanych zmiennymi w czasie (nawet w czasie toczącego się postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy) potrzebami. Dlatego też niewielkie różnice, jakie występują w niniejszej sprawie, pomiędzy deklarowanymi a rzeczywistymi dochodami, nie mogą przesłaniać istoty prawa pomocy, które jak wskazał Sąd I instancji, stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu. Działoby się to w szczególności w niniejszej sprawie, gdzie zaskarżenie wyroku Sądu I instancji wymaga sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.