II FZ 795/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2011 r. sygn. akt I SA/Gl 267/11 w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 267/11, mocą którego odrzucono sprzeciw E. M. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o odmowie przyznania prawa pomocy. W motywach orzeczenia Sąd podał, że postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Przesyłka zawierająca odpis tego postanowienia wraz z pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia awizowana była z powodu nieobecności adresata w dniu 26 sierpnia 2011 r. Powtórne awizo tej przesyłki, jak wynika z akt sprawy, miało miejsce w dniu 5 września 2011 r. W dniu 12 września 2011 r. przesyłka wydana została adresatowi. W piśmie z dnia 16 września 2011 r., nadanym w dniu 19 września 2011 r., skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazawszy na treść art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uznał, że siedmiodniowy termin dla złożenia sprzeciwu od powyższego postanowienia nie został zachowany. W ocenie Sądu, choć Skarżący odebrał przesyłkę zawierającą postanowienie w dniu 12 września 2011 r., to jej skuteczne doręczenie nastąpiło w dniu 9 września 2011 r., a zatem termin do wniesienia sprzeciwu upłynął bezskutecznie z dniem 16 września 2011 r., co wynika z art. 73 P.p.s.a. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie sprzeciw został przez skarżącego wniesiony dopiero w dniu 19 września 2011 r. (data nadania), termin przewidziany do jego wniesienia nie został dochowany. Z uwagi na to - na podstawie art. 259 § 2 P.p.s.a. - sąd sprzeciw odrzucił. W zażaleniu od powyższego postanowienia strona wskazała, że w dniu 5 września 2011 r. odebrała powtórne awizo do odebrania przedmiotowej przesyłki, gdzie wskazano, że można to uczynić do 12 września 2011 r. Skarżący odebrał przesyłkę zgodnie z pouczeniem poczty - czyli instytucji zaufania publicznego, 12 września. Sprzeciw od postanowienia skarżący wniósł 19 września 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny pismami z dnia 9 stycznia i 30 stycznia 2012 r. zwrócił się do Poczty Polskiej o wyjaśnienie, z jaką informacją pozostawiono awizo powtórne dla skarżącego w zakresie terminu, w którym należy odebrać przesyłkę zawierającą postanowienie Referendarza. Poczta Polska w piśmie z dnia 9 lutego (omyłkowo stycznia) 2012 r. wyjaśniła, że z analizy historii archiwum UP L. wynika, że na tymże awizo była wskazana ostateczna data odbioru przesyłki 12 września 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Na wstępie podkreślenia wymaga, że jak stanowi art. 65 § 1 P.p.s.a., sąd dokonuje doręczeń między innymi przez pocztę. Ze względu na wagę konsekwencji związanych z doręczeniem pism sądowych nie może budzić wątpliwości, że po pierwsze tylko prawidłowa procedura doręczenia może wywoływać jakiekolwiek skutki prawne dla adresata korespondencji z sądu, a po drugie, że to sąd, a nie adresata, obciążają wszelkie błędy doręczyciela, którym sąd posłużył się dokonując doręczenia. Jak bowiem wynika wprost z przywołanego przepisu, to sąd dokonuje doręczeń pism, a poczta jest jedynie pośrednikiem przy dokonywaniu tych - jakże ważkich dla gwarancji procesowych stron postępowania - czynności. W niniejszej sprawie obliczenia Sądu pierwszej instancji dotyczące czternastodniowego terminu do odebrania awizowanej przesyłki są prawidłowe, jednakże pomijają one fakt mający decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy: faktem tym jest błędne pouczenie strony przez doręczyciela o terminie, w którym przesyłkę należało odebrać. Jak wynika z treści zażalenia, co potwierdza także Poczta Polska w piśmie z dnia 9 lutego 2012 r. (karta 99 akt sądowych), skarżący został poinformowany na awizo powtórnym, że przedmiotową przesyłkę może odebrać do 12 września 2011 r., co zgodnie z tymże pouczeniem uczynił. Oczywiście nie może być mowy o tym, że błędne pouczenie spowodowało wydłużenie czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 P.p.s.a., do 12 września 2011 r. Jednakże nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że strona w niniejszej sprawie nie może być obciążona negatywnymi konsekwencjami błędu Poczty Polskiej. Sąd pierwszej instancji decydując się na posłużenie się pośrednikiem - Pocztą Polską - w doręczeniu skarżącemu pisma wziął na siebie konsekwencje niedociągnięć tegoż pośrednika w procedurze doręczania pisma. Z uwagi na powyższe, ze względu na błędne obliczenie terminu z art. 73 § 1 P.p.s.a. przez Pocztę, brak było podstaw prawnych do skutecznego zastosowania fikcji doręczenia, o której mowa w art. 73 § 4 P.p.s.a. Przeciwna wykładnia mających zastosowanie w tej sprawie przepisów byłaby ewidentnie sprzeczna z wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji zasadą prawa do sądu, w której mieści się także prawo do sprawiedliwej procedury sądowej. Wykładnia zastosowana przez Sąd pierwszej instancji pozbawiałaby adresata pisma możliwości jakiejkolwiek kontroli i świadomości terminu, w którym pismo z sądu można na poczcie odebrać, a w konsekwencji terminu, w którym dokonać należy czynności procesowej, a który bieg swój rozpoczyna właśnie od dnia odbioru przesyłki. Podkreślenia wymaga, że to do obowiązków sądu należy prawidłowe informowanie strony o wszelkich terminach procesowych, w tym terminach dotyczących wnoszenia środków odwoławczych; skoro sąd korzysta w procedurze doręczeń orzeczeń z pośrednictwa poczty polskiej, to ta instytucja ma obowiązek prawidłowego informowania stron o terminach odbioru pism. Skoro poczta obowiązku tego nie dochowała, udzielając skarżącemu bezsprzecznie błędnej informacji, że przesyłkę z postanowieniem można odebrać do 12 września 2011 r., to w konsekwencji błąd ten należy uznać za błąd samego sądu. Strona nie może zaś ponosić jakichkolwiek konsekwencji procesowych błędnych pouczeń skierowanych doń przez sąd. Byłoby to sprzeczne nie tylko z zasadą prawa do sądu, ale także z zasadą demokratycznego państwa prawa z art. 2 Konstytucji. Mając powyższe na uwadze należało przyjąć, że brak było w niniejszej sprawie podstaw prawnych do skutecznego zastosowania instytucji fikcji doręczenia, co oznacza, że Sąd pierwszej instancji odrzucając sprzeciw strony naruszył art. 73 § 1 w zw. z § 4 P.p.s.a. Natomiast skarżący, który najpierw odebrał pismo w terminie wskazanym na awizo, a następnie wniósł sprzeciw w terminie zakreślonym przez Sąd w pouczeniu, nie naruszył prawa. To zaś prowadzić musi do wniosku, że zażalenie jako zasadne należało na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uwzględnić. Sąd pierwszej instancji będzie obowiązany do dalszego merytorycznego procedowania w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.