I GZ 145/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia U. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 288/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 288/11 odmówił U. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy U. K. podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem. Jej mąż obecnie nie pracuje. Jedynym dochodem rodziny jest dochód skarżącej uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (sklep motoryzacyjny) w wysokości 1.700 zł, który w ciągu roku ulega znacznym wahaniom. Postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. strona została zobowiązana do złożenia wyciągów z rachunków bankowych osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (za ostatnie 6 miesięcy), potwierdzonych pieczęcią banku oraz zeznania podatkowego za 2010 r. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała kopię zeznania podatkowego za 2010 r. oraz kserokopię wygenerowanego elektronicznie wyciągu bankowego za okres październik – grudzień 2008 r. z saldem 68,56 zł i od stycznia do maja 2011 r. z tym samym saldem. Jednocześnie wyjaśniła, że na rachunkach brak jest jakichkolwiek operacji (widnieje na nich debet na ponad 50.000 zł) i nie posiada aktualnych wyciągów. Sąd I instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie przedstawiła w szczególności dokumentów potwierdzających historię operacji na rachunkach bankowych, nie wykazała, iż reguluje swoje zaległości w zobowiązaniach publicznoprawnych, oraz że jej mąż zmuszony jest korzystać z pomocy społecznej. Sąd podkreślił, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (sklep motoryzacyjny), z której uzyskuje przychody. U. K. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że fakt, iż uprzednio dokonała darowizn na rzecz swoich dzieci składników posiadanego przez nią majątku nie ma żadnego znaczenia dla jej obecnej sytuacji majątkowej. Wskazując, że uzyskiwane przez nią dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej są niewspółmiernie niskie w stosunku do zobowiązań jakie posiada w stosunku do Urzędu Skarbowego, stwierdziła, iż ogólna wysokość jej zobowiązań znacznie przewyższa osiągane dochody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych z jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności). Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dokonał wystarczająco wnikliwej analizy sytuacji materialnej U. K. Rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na informacjach podanych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się do nadesłanych przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. (k. 40 akt sądowych) kopii zeznania podatkowego za 2010 r. oraz kserokopii wygenerowanego elektronicznie wyciągu bankowego za okres październik – grudzień 2008 r. i od stycznia do maja 2011 r., nie ustalono również jakie U. K. ponosi miesięcznie koszty utrzymania siebie i rodziny. Rozpoznając ponownie wniosek Sąd I instancji powinien ustalić rzeczywisty stan majątkowy i możliwości finansowe U. K. W tym celu powinien rozważyć wezwanie skarżącej do przedstawienia dodatkowego oświadczenia co do bieżących wydatków ponoszonych na utrzymanie oraz ocenić nadesłane przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. wskazane wyżej dokumenty. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.