III SA/Wa 2513/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędzia WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant ref. staż. Dorota Gaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2011 r. sprawy ze skargi M.T. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., działając jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. T. (poprzednio B., dalej "Skarżąca"), na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. W toku postępowania egzekucyjnego Organ zawiadomił Skarżącą o przystąpieniu do egzekucji z nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy dla W. prowadzi księgę wieczystą Nr [...], wzywając jednocześnie do zapłaty egzekwowanych należności pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. Pismem z 11 sierpnia 2009 r. Skarżąca złożyła skargę na dokonaną czynność egzekucyjną podnosząc, że zastosowany środek jest wyjątkowo uciążliwy. Wskazała, że zajęte mieszkanie stanowi jedyne możliwe miejsce jej stałego pobytu, mieszka w nim z ciężko chorym ojcem. Ponadto podniosła, że zajęcie nieruchomości jest niezgodne z art. 1 pkt 1 oraz art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 nr 183 poz. 1538, dalej też "ustawa"). W związku z powyższym oraz z tego względu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy. Postanowieniem z [...] stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. oddalił skargę. Organ wyjaśnił, że przesłanką prowadzenia egzekucji administracyjnej z nieruchomości jest bezskuteczność lub niemożliwość zastosowania innych środków egzekucyjnych. Wskazał, że warunek ten został spełniony w realiach rozpatrywanej sprawy, gdyż zastosowano szereg środków egzekucyjnych, które okazały się bezskuteczne. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca podniosła, że uzasadnienie oddalenia skargi budzi wątpliwości i posiada wewnętrzne sprzeczności. Zdaniem Skarżącej brak było podstaw do prowadzenia egzekucji z nieruchomości, gdyż jej wartość jest niska w porównaniu z wysokością egzekwowanej należności. Wskazała, że zarówno w ustawie, jak też w Ordynacji podatkowej, nie zdefiniowano pojęcia bezskuteczności egzekucji, stąd też nie można jednoznacznie stwierdzić, że podjęte w sprawie środki egzekucyjne mogą definitywnie stanowić o bezskuteczności, która stanowi przesłankę prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Postanowieniem z [...] lipca 2010 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wyjaśnił, że dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne wskazywało na bezskuteczność innych środków egzekucyjnych, poprzedzających zajęcie nieruchomości. Dokonane zajęcie wynagrodzenia Skarżącej za pracę okazało się bezskuteczne wobec nieprzekroczenia kwoty wolnej od zajęcia. Natomiast zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu najmu lokalu, zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego, doprowadziły jedynie do częściowego wyegzekwowania należności. Z kolei z wykazu majątku sporządzonego przed Sądem Rejonowym dla W. wynikało, że jedynym składnikiem majątkowym, do którego Organ mógł skierować egzekucję, było spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. M. w W.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Finansów Skarżąca zarzuciła mu brak wnikliwości w ocenie zebranych materiałów oraz brak elementarnego poszanowania ustaleń sądu, który stwierdził, że nie posiadała ona, ani nie ukrywała swoich dochodów. Wyjaśniła okoliczności powstania zaległości podatkowej. Podkreśliła, że nie ma żadnych dochodów, nie może znaleźć pracy, zaś organ egzekucyjny podjął działania zmierzające do sprzedaży jej mieszkania, podczas gdy uzyskana w ten sposób kwota pokryłaby zaległość jedynie w znikomej części. W odpowiedzi na skargę Organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 punkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślić na wstępie należy, że w ramach incydentalnego postępowania egzekucyjnego wyznaczonego przez art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie bada się wszelkich, ewentualnych nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego (skarga w trybie art. 54 nie jest uniwersalnym środkiem egzekucyjnym), lecz konkretną czynność egzekucyjną, czyli – zgodnie z art. 1a punkt 2 ustawy egzekucyjnej – każde działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, zdefiniowanego w jej art. 1a punkt 12. Przedmiotem skargi w trybie art. 54 ustawy mogą być tylko poszczególne czynności i tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżania, np. wniosku o umorzenie postępowania z art. 59 ust. 1 punkt 2, a także zażalenia, zarzutów, żądania wyłączenia rzeczy spod egzekucji albo powództwa do sądu powszechnego. Poza literalnym brzmieniem art. 54 ustawy na konieczność ograniczenia skargi w tym trybie do ścisłych granic danej czynności egzekucyjnej wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99). W niniejszej sprawie Skarżąca wyraźnie, jednoznacznie sama wyznaczyła – w piśmie z dnia 11 sierpnia 2009 r. - zakres i podstawę postępowania. Wskazała w nim na art. 54 ustawy egzekucyjnej. Zatem nie mogło być wątpliwości, że wszczęła incydentalne postępowanie egzekucyjne w tym trybie. Organ nadzoru zobowiązany był więc ograniczyć się wyłącznie do badania formalnej poprawności zakwestionowanej czynności wykonawczej, tj. zawiadomienia przystąpieniu do egzekucji z nieruchomości i wezwaniu do zapłaty. Prawidłowo zatem ocenił Minister, że zastosowany środek egzekucyjny przewidziany jest w art. 1a pkt 12 lit. a tiret ostatnie ustawy. Stosownie do art. 110c § 2 zajęcie nieruchomości następuje przez wezwanie do zapłaty w określonym terminie pod wskazanym rygorem. Minister zasadnie też wskazał, że Skarżąca odebrała zawiadomienie o przystąpieniu do egzekucji wraz z wezwaniem do zapłaty w dniu 28 lipca 2009 r. Równocześnie organ egzekucyjny wystąpił do sądu wieczysto - księgowego o dokonanie wpisu do księgi, dotyczącego wszczęcia egzekucji. Zaszły bowiem przesłanki do wszczęcia egzekucji z nieruchomości, o których mowa w art. 110 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej (inne środki okazały się bezskuteczne, co dostatecznie wykazano w zaskarżonym postanowieniu, a dochodzoną należnością była należność pieniężna wynikająca z decyzji ostatecznej). Jak wyżej Sąd wskazał, przedmiotem postępowania wyznaczonego przez art. 54 ustawy nie mogą być te kwestie, które ustawa egzekucyjna dopuszcza jako przedmiot postępowań odrębnych, uregulowanych w innych przepisach. Z tego względu kwestia zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie mogła być przedmiotem badania w trybie skargi unormowanej w art. 54 – może być ona analizowana jedynie w trybie postępowania w sprawie zarzutów, unormowanego w art. 33 ustawy. Skarga w trybie art. 54 ustawy, jako środek o charakterze ultima ratio, może obejmować bowiem tylko te kwestie, wobec których nie przewidziano innej, odrębnej procedury. Skoro więc przedmiotem wniosku z dnia 11 sierpnia 2009 r. była skarga na czynności egzekucyjne, to nie mogła być w jej ramach badana kwesta ewentualnego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Z pewnością egzekucja z nieruchomości jest dla Skarżącej uciążliwa, ale to, czy ta uciążliwość była nadmierna i czy ma przez to wpływ na legalność egzekucji, mogło być ocenione w innym trybie ustawy egzekucyjnej. W końcowej części swojego pisma z dnia 11 sierpnia 2009 r. Skarżąca podniosła kwestię umorzenia postępowania wobec - jak uznała – niemożliwości uzyskania z egzekucji nawet kosztów postępowania egzekucyjnego. Wskazując więc ponownie na zasadę, że w trybie skargi na czynność egzekucyjną może być analizowana tylko ta okoliczność, której analizy nie przewidziano w innych przepisach, Sąd zauważa, iż zasadność wniosku o umorzenie postępowania została rozpoznana w odrębnych postanowieniach egzekucyjnych (k. 386 i nast. oraz 391 i nast. akt egzekucyjnych). Na postanowienia w tym przedmiocie Skarżącej przysługiwały stosowne środki prawne zmierzające do zakwestionowania ewentualnej odmowy umorzenia. Możliwa też jest odrębna skarga do sądu administracyjnego na takie postanowienie. Ponieważ zasadnicza część skargi skierowanej do Sądu dotyczyła kwestionowania legalności decyzji, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze w postępowaniu egzekucyjnym, wypada przypomnieć, iż postępowanie egzekucyjne nie jest właściwym miejscem dla podnoszenia merytorycznych zarzutów wobec tych decyzji. Decyzje te były bowiem przedmiotem badania w postępowaniu sądowym, a wydane w tych sprawach wyroki stały się prawomocne. Uznając zatem, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.