I GZ 131/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 559/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 559/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji relacjonując stan sprawy podał, że D. S. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Według skarżącej nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania, ponieważ na skutek dokonanych przez organy podatkowe zajęć poszczególnych składników majątku i rachunków bankowych, nie posiada żadnych środków finansowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Rodzina uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej, w wysokości 1.500 zł miesięcznie, natomiast prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zakończona z dniem 5 stycznia 2011 r. Skarżąca wskazała także, że poza działką rolną o powierzchni 0,32 ha, rodzina nie ma żadnych innych nieruchomości, ani ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro. Małżonkowie nie posiadają także żadnych oszczędności. Zarządzeniem z 19 kwietnia 2011 r. wezwano skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżąca przedłożyła oświadczenie, według którego miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą około 1.300 zł, oraz, że małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych. Poinformowała także, że rodzina zamieszkuje obecnie w domu należącym do teściów oraz korzysta z ich pomocy finansowej. Do oświadczenia wnioskodawczyni załączyła odpisy zeznań podatkowych obojga małżonków za 2009 i 2010 r. Zgodnie z nadesłanymi dokumentami D.S. oraz jej mąż uzyskali w 2009 r. przychód z działalności gospodarczej w wysokości odpowiednio 3.780.745,18 zł i 2.439.776,87 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 3.787.742,71 zł i 2.612.852,10 zł. Natomiast w 2010 r. mąż wnioskodawczyni osiągnął przychód ze stosunku pracy w wysokości 17.728,48 zł, przy koszcie uzyskania tego przychodu w kwocie 1.668,72 zł, a sama wnioskodawczyni przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 102.421,43 zł, przy kosztach uzyskania tego przychodu w kwocie 150.509,04 zł. Postanowieniem z dnia 9 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił D. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniosła skarżąca. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawczyni nie przedstawiła całości swojej sytuacji finansowej. Pomimo oświadczenia skarżącej, że nie dysponuje ona żadnymi oszczędnościami (k. 24 akt sądowych), poinformowała jednocześnie Sąd (pismo z dnia 27 kwietnia 2011 r.), iż wynagrodzenie jej pełnomocnika zostało opłacone ze środków pochodzących z prowadzonej w latach poprzednich działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni wskazała również, że część posiadanych przez nią środków zostało zabezpieczonych przez organy egzekucyjne, nie podając jednak podstawy i zakresu tego zabezpieczenia. Ponadto wnioskodawczyni nie przedstawiła wysokości miesięcznej pomocy, otrzymywanej na utrzymanie rodziny od jej teściów, co ma istotne znaczenie przy ocenie zdolności finansowych ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zatem wobec braku informacji o pełnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, nie sposób w ocenie Sądu określić jak dużym obciążeniem dla budżetu jej rodziny jest wymagana kwota wpisu sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada obecnie i nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi umożliwiającymi zapłatę kosztów postępowania sądowego. Prowadzone postępowania podatkowe w stosunku do skarżącej w zakresie zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług, podatku akcyzowym oraz podatku dochodowym za poszczególne lata od 2003 do 2007 r., w których naliczono wielomilionowe zobowiązania podatkowe i prowadzone w związku z tym postępowania zabezpieczające i egzekucyjne - doprowadziły do ściągnięcia i zabezpieczenia wszystkich środków jakie posiadała skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 245 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu, według którego skarżąca nie przedstawiła całości swojej sytuacji finansowej. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji skarżąca w formularzu PPF z dnia 13 kwietnia 2011 r. złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Natomiast w piśmie z dnia 27 kwietnia 2011 r. skarżąca wskazała, iż wynagrodzenie jej pełnomocnika zostało opłacone ze środków pochodzących z prowadzonej w latach poprzednich działalności gospodarczej. Zatem wynika z tego, że wbrew wcześniejszemu oświadczeniu skarżąca dysponowała środkami finansowymi, których wysokości we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazała. W związku z tym oświadczenie skarżącej o braku jakichkolwiek środków finansowych należy uznać za niewiarygodne. Ponadto, skoro skarżąca uzasadniając swoją trudną sytuację finansową powoływała się na okoliczność zabezpieczenia przez organy egzekucyjne części posiadanych przez skarżącą środków, to zasadnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zwrócił uwagę na brak podania przez skarżącą podstawy i zakresu tego zabezpieczenia. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca tych okoliczności nie próbowała również wykazać w zażaleniu na zaskarżone postanowienie, ograniczając się do stwierdzenia, że prowadzone w stosunku do skarżącej postępowania zabezpieczające i egzekucyjne - doprowadziły do ściągnięcia i zabezpieczenia wszystkich środków jakie posiadała. Poza tym skarżąca, pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. do przedstawienia m.in. informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiła wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny, co jak słusznie podkreślił Sąd I instancji ma istotne znaczenie przy ocenie zdolności finansowych skarżącej. Również i tej okoliczności skarżąca nie próbowała wyjaśnić w zażaleniu na zaskarżone postanowienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał oświadczenie skarżącej dotyczące jej sytuacji finansowej za nierzetelne i budzące wątpliwości, a co za tym idzie uniemożliwiające zbadanie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej. W tej sytuacji, rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.