II FZ 311/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 327/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 14 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier na automatach o niskich wygranych za czerwiec 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 maja 2011 r., sygn. akt l SA/Wr 327/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zwany dalej WSA, odmówił N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 14 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier na automatach o niskich wygranych za czerwiec 2010 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia WSA był art. 245 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej, jako p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, w rozpatrywanej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł, skarżąca spółka reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 28 marca 2011 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek strony bez rozpoznania z uwagi na nie złożenie przez stronę – pomimo wezwania – w wyznaczonym terminie wymaganego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 7 kwietnia 2011 r. strona wniosła sprzeciw od zarządzenia referendarza wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka wskazała, że pomimo rosnących na przestrzeni wcześniejszych lat wyników finansowych (zysk za 2009 r. w kwocie 4.000.000 zł), znalazła się w trudnej sytuacji finansowej ("na skraju bankructwa") na skutek działania organów państwowych, które doprowadziły do "zaniku branży" i straty w jej działalności w 2010 r. w kwocie 3.494.963,42 zł. Podkreśliła, że skutkiem działania organów administracji państwowej polegającego na tym, że spółce odmówiono wydania decyzji na użytkowanie nowych automatów, pomimo złożenia kompletnych wniosków na długi czas przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych, liczba posiadanych przez spółkę i generujących zyski automatów do gry spadła z 685 na koniec 2009 r. do 68 na koniec roku 2010. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego/majątku/środków finansowych spółki wynosi 1.968.000 zł, wartość środków w trwałych 1.702.274,34 zł, wysokość strat za ostatni rok obrotowy wynosi – 3.494.963,42 zł. Ze stanu rachunków bankowych spółki wynika, że na jednym z rachunków strona posiada kwotę w wysokości 33.921,31 zł, na pozostałych dwóch odpowiednio: 0 zł oraz – 1.095,86 zł. W sprzeciwie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia, wskazując iż omyłkowo nie złożyła wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych na urzędowym formularzu. Jednocześnie strona przedłożyła do akt sprawy następujące dokumenty: odpis zeznania CIT-8 za lata 2008-2009, uwierzytelniony odpis deklaracji VAT-7D za II, III oraz IV kwartał 2010 r., wyciągi z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2009 r., kserokopię jednolitego tekstu umowy spółki, rachunek zysków i strat za 2010 r. Z przedłożonych dokumentów, ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że w latach 2008 i 2009 spółka osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 1.631.828,38 zł i 1.473.619,59 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 48.540.872,55 zł i 53.405,869,09 zł), oraz że w drugim, trzecim i czwartym kwartale roku 2010 dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 2.420.328 zł, 1.192.580 zł i 1.150.874 zł. Z historii rachunków bankowych oddziału spółki z siedzibą w K. wynika, że w okresie od dnia 1 grudnia 2010 r. do dnia 28 lutego 2011 r. przeprowadzona została (w dniu 3 grudnia 2010 r.) jedna operacja - wpłata przez spółkę N. S.A. z siedzibą w W. kwoty 22.326 zł, przeznaczona na wpłatę (z dnia 6 grudnia 2010 r.) na rachunek bankowy Izby Celnej w W. W uzasadnieniu przywołanego na wstępie postanowienia z dnia 9 maja 2011 r., WSA między innymi podkreślał, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Przytoczone zatem we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji, gdyż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, WSA nie znalazł podstaw, by przyznać wnioskującej prawo pomocy w żądanym zakresie, gdyż skarżąca spółka nie wykazała dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie, N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zdaniem strony skarżącej wykazane zostało, że nie posiada ona wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 2.000,00 zł. W ocenie strony skarżącej, posiadanie przez Nią jakichkolwiek środków na rachunku bankowym, nie może automatycznie oznaczać oddalenia jej wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem, jak wynika z zaskarżonego postanowienia, odmową zwolnienia skarżącej od wpisu sądowego był fakt posiadania przez Spółkę środków na rachunku bankowym (str. 3 uzasadnienia). Strona skarżąca wskazywała, że nawet posiadanie na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może oznaczać automatycznie, że skarżąca posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników, może bowiem oznaczać, że skarżąca nie ma wystarczających środków nie tylko na wpis sądowy, ale również na spłatę tych innych zobowiązań. Niezrozumiały zdanie strony skarżącej jawi się zarzut, będący również podstawą do odmownego rozpoznania wniosku, że Spółka od innych podmiotów gospodarczych uzyskiwała kwoty identyczne z koniecznymi do realizacji ciążących na Spółce zobowiązań publicznoprawnych. Wyjaśniając kwestię wpłaty kwoty 22.326,00 zł od kontrahenta "N." S.A., należy wskazać, że kwota ta wpłynęła na konto Spółki w grudniu 2010 r. i - w związku z zajęciem egzekucyjnym rachunku bankowego, bank B. przekazał te środki na konto Izby Celnej w W. Tylko dlatego kwota otrzymana od kontrahenta jest tożsama z kwotą zapłaconego zobowiązania podatkowego. Ponadto podkreślano, że same zobowiązania wobec pracowników oraz ZUS-u za grudzień 2010 r. przewyższają kwotę, która zdaniem Sądu była na rachunku bankowym. Odnośnie kwestii związanych z poprzednimi latami obrotowymi, w których Spółka wykazywała zysk, należy zauważyć, że wartość majątku Spółki wynikała głównie z dużej ilości automatów, przynoszących dochód, których liczba w ostatnich miesiącach drastycznie spadła. Jednocześnie Spółka podpisała w latach wcześniejszych długoterminowe umowy, których część w dalszym ciągu musi realizować, ze względu na wielotysięczne kary umowne (np. według informacji uzyskanych od Spółki, w październiku 2009 r. podpisała ona umowę z telefonią komórkową na trzy lata na nabycie ok. 900 sztuk numerów telefonicznych do tzw. "czarnych skrzynek" na monitoring automatów; zerwanie tej umowy oznacza konieczność zapłaty kary umownej w wysokości 1.000,00 od każdego numeru, tj. łącznie kwoty 900.000,00 zt. Zamiast tego Spółka utrzymuje niepotrzebne numery, płacąc miesięcznie ok. 10.000,00 zł). Duże koszty generowane są również poprzez zwiększenie wysokości podatku z kwoty 180,00 euro do 2.000,00 zł - jest to wzrost o ok. 300%. Dodatkowo, w zawieranych umowach z kontrahentami Spółka uwzględniała koszt utrzymania jednego automatu na kwotę ok. 2.000,00 zł (ok. 700,00 zł podatek, 400,00 zł serwis, 200,00 zł logistyka i koszty zarządu plus koszty zakupu takiego sprzętu i jego coroczna denominacja). Automaty średnio zarabiały ok. 4.000,00 zł miesięcznie. Tymczasem po zmianie przepisów, koszt utrzymania automatu wzrósł do kwoty ok. 3.300,00 zł, co przy drastycznej obniżce ilości automatów stawia pod znakiem zapytania dalszy byt Spółki. Dodatkowo podnoszono, że posiadany sprzęt (automaty wycofane z punktów) jest bezwartościowy. Obecna prośba Spółki o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego, nie jest więc wyrazem chęci przerzucenia tych kosztów na Skarb Państwa, czy też faworyzowania Spółki wobec innych podatników, ale wyrazem realizacji prawa do Sądu, zagwarantowanego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżącej spółki. Skarżąca spółka nie wykazała w sposób właściwy, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy ( zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane ). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał także wielokrotnie wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, nie publikowane). W postanowieniu tym sąd administracyjny podzielił stanowisko Sądu Najwyższego ( postanowienie z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87; z dnia 9 lipca 2002 r., I Acz 392/92, nie publikowane), że rozporządzając majątkiem strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tymczasem z oświadczenia o majątku i dochodach spółki zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca spółka posiada na rachunku w B w P., na którym zgromadzone są środki pieniężne w wysokości 33.921,31 zł. Słusznie zatem podkreślał WSA, że posiadanie przez wnioskującą oszczędności w powyższej wysokości, stoi w sprzeczności z jej oświadczeniem, zgodnie z którym spółka nie posiada w chwili obecnej dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca wskazywała co prawda, że nawet posiadanie na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może oznaczać automatycznie, że skarżąca posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Nie mniej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczność regulowania zobowiązań wobec pracowników i innych należności, nie może oznaczać, że skarżąca nie powinna przeznaczać środki finansowe na wpis sądowy. W konsekwencji, NSA uznał, że sytuacja finansowa skarżącej, pozwala na uiszczenie wpisu od skargi, a zatem brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. W konsekwencji przedstawione NSA informacje nie pozwalają stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ).