II FZ 439/11

Dnia 13 września 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "B." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2011 roku sygn. akt I SA/Gl 89/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "B." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 listopada 2010 roku, nr [...] w przedmiocie: podatku dochodowego od osób prawnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2011 r., w sprawie sygn. akt I SA/Gl 89/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił "B." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł spółka zwróciła się o zwolnienie od obowiązku jego poniesienia wskazując, że w związku z trudną sytuacją finansową firmy nie jest wstanie go uiścić. Ubiegły rok obrotowy zakończyła stratą w wysokości 315.626 zł., posiada środki trwałe w postaci kilku maszyn, jednakże ponawiane od kilku lat próby ich sprzedaży nie przyniosły rezultatu. Jej trudną sytuację finansową potwierdzają załączone do wniosku dokumenty dotyczące 2010 roku, tj. CIT-8 oraz wyciągi bankowe z posiadanych przez nią rachunków (stan środków na jednym z nich na dzień 29 marca 2011 r. wyniósł 24 zł, natomiast na drugim rachunku na dzień 1 marca 2011 r. – 45 zł). W złożonym przez spółkę oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jej kapitał zakładowy stanowi kwotę 1.500.000. zł. Wartość środków trwałych wynosiła 334.720 zł, a stan środków pieniężnych w kasie 26 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku strona oświadczyła, że nie posiada dokumentów potwierdzających próby sprzedaży środków trwałych, nadesłała: wyciągi z dwóch rachunków bankowych (wynika z nich, że stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 1.509 zł); raporty kasowe za okres od października 2010 r. do końca marca 2011 r. (stan kasy 582 zł); deklaracje VAT-7 z tego samego okresu (łączna podstawa opodatkowania wyniosła 112.250 zł); sprawozdanie zarządu Spółki za 2009 r.; sprawozdanie finansowe za rok 2009 (strata netto 179.493 zł); CIT-8 za 2009 r. (starta podatkowa 431.718 zł); sprawozdanie zarządu za 2010 r. oraz sprawozdanie finansowe za ten rok (zysk netto 203.083 zł, wartość aktywów obrotowych: 1.657.449 zł, w tym towary: 1.164.700 zł); CIT-8 za 2010 r. (strata podatkowa – 315.626 zł). Postanowieniem z dnia 9 maja 2011r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy wskazując, iż manipulowała okolicznościami stanu faktycznego wskazując na stratę podatkową gdy z bilansu wynika, że miniony rok obrotowy zakończyła zyskiem w wysokości 203.083 zł, a ponadto w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy spółka dysponowała środkami umożliwiającymi jej poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, wskazując, że funkcjonuje jedynie dlatego, że stara się realizować układ zawarty w 2008 r. Podniosła, że suma sprzedaży za pierwsze 4 miesiące 2011 roku wynosi 14.900,00 zł netto, a koszty uzyskania za ten okres wynoszą 71.556 zł, z czego wynika, że strata za okres styczeń – kwiecień 2011 r. wynosi 56.656 zł, tak więc spółka nie posiada płynności finansowej. Podkreśliła, że na ostateczny wynik netto za 2010 rok, czyli zysk w wysokości 203.083 zł wpływa kwota "pozostałych przychodów operacyjnych" w wysokości 340.774 zł. Kwota ta nie znajduje jednak pokrycia w rzeczywistych przychodach spółki, lecz wskazuje jedynie na redukcję jej zadłużenia wynikającą ze zrealizowanej części układu. Rozpoznając przedmiotowy sprzeciw, zaskarżonym obecnie postanowieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania co uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA podkreślił, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu. Pomimo sygnalizowanych przez skarżącą problemów finansowych spółka nadal funkcjonuje i jak wynika ze sprawozdania Zarządu "B." Sp. z o.o. za rok 2010 r. "wyniki ekonomiczne w roku 2010 wykazują istotną poprawę w stosunku do roku poprzedniego". Nadto ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym, wynika, że spółka dysponuje majątkiem o znacznej wartości, o czym świadczy wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych - 334.720 zł, który to majątek może stanowić źródło pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w którym wpis od skargi wynosi 2.000 zł. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżonemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach dotyczących stanu majątkowego spółki. Podkreśliła, iż ustawodawca uzależnia zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy od wykazania braku efektywnych aktywów (gotówka, zapasy, towary), gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Podkreśliła, że uiszczenie kosztów sądowych spowoduje niemożność realizacji jej innych zobowiązań płatniczych w tym wynikających z układu zatwierdzonego postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w Katowicach z 29 stycznia 2009 roku. Dodatkowo w swoim rozstrzygnięciu WSA nie odniósł się do faktu niepłacenia przez skarżącą wynagrodzeń pracownikom spółki oraz Prezesowi Zarządu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Zestawienie tych dwu przepisów oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić (wykazać) brak dostatecznych środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w przypadku osób prawnych, które nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Tymczasem w toku tego "wpadkowego" postępowania spółka ograniczyła się do ogólnego przedstawienia swojej trudnej sytuacji finansowej, związanej z realizacją układu zawartego z wierzycielami i konicznością zapewnienia dalszego prawidłowego funkcjonowania spółki. Nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących wielkość jej wydatków związanych z realizacją zawartego układu i ewentualnymi trudnościami w jego dotrzymaniu. Także, jej oświadczenie o wstrzymaniu wypłat wynagrodzeń pracownikom i Prezesowi Zarządu jest jedynie jej twierdzeniem niepopartym dokumentami, do którego nie sposób się ustosunkować. Bez przedstawienia odpowiednich dowodów w tym zakresie twierdzenia strony pozostają gołosłowne. Przeciwko twierdzeniom spółki o jej trudnej sytuacji ekonomicznej przemawia także informacja wynikająca ze sprawozdania zarządu za 2010 rok, która wskazuje, że jej wyniki ekonomiczne uległy istotnej poprawie. W rozpoznawanej sprawie sąd I instancji rozpoznał wniosek spółki w prawidłowy sposób i przekonywująco uzasadnił, że wartość posiadanego przez skarżącą majątku, wartość jej aktywów obrotowych w tym towarów handlowych, oraz rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej ustalony w oparciu o przedłożone deklaracje VAT-7 wskazują, że skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, w której niezbędny do uiszczenia na tym etapie postępowania wpis wynosi 2.000 zł. Spieniężenie choćby części posiadanych aktywów obrotowych umożliwiłoby spółce wyasygnowanie kwoty wymaganego wpisu od skargi. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy, spółka powinna wykazać, że nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe spółka powinna była wykazać niemożność spieniężenia posiadanych przez nią aktywów, czego jednak nie uczyniła, pomimo wezwania sądu w tym zakresie. Stąd też za trafną uznać należy konstatację sądu I instancji, że spółka nie przedstawiła dowodów wskazujących na jej niezdolność do poniesienia kosztów sądowych. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji